Postanowienie NSA z 5 kwietnia 2022 r., I GZ 85/22

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 5 kwietnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 grudnia 2021 r., sygn. akt V SA/Wa 1634/19 w przedmiocie odrzucenia wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu

Sprawa

w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia (...)czerwca 2019 r. nr (...) w przedmiocie nakazu zwrotu środków wypłaconych tytułem dofinansowania do wynagrodzenia pracowników niepełnosprawnych postanawia: oddalić zażalenie.

Skład

sędzia NSA Henryk Wach przewodniczący

Uzasadnienie

Postanowieniem z 3 grudnia 2021 r., sygn. akt V SA/Wa 1634/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 86 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej p.p.s.a.), odrzucił wniosek M. S. o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi na decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia 14 czerwca 2019 r. w przedmiocie nakazu zwrotu środków wypłaconych tytułem dofinansowania do wynagrodzenia pracowników niepełnosprawnych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że postanowieniem z 16 czerwca 2020 r. sygn. akt V SA/Wa 1634/19 odrzucono skargę M. S. (dalej: skarżąca) na decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z 14 czerwca 2019 r. w przedmiocie nakazu zwrotu środków wypłaconych tytułem dofinansowania do wynagrodzenia pracowników niepełnosprawnych. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że pomimo skutecznie doręczonego wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, skarżąca nie uiściła należnego wpisu. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 23 października 2020 r. sygn. akt I GZ 280/20 oddalił zażalenie skarżącej na powyższe postanowienie.

W piśmie z 30 sierpnia 2021 r. skarżąca zwróciła się z wnioskiem o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Skarżąca podniosła, że na podstawie zarządzenia z 17 lutego 2020 r. została wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Wezwanie otrzymała 5 marca 202 r., a zatem termin do uiszczenia wpisu upłynął 12 marca 2020 r. Podała, że od 12 marca 2020 r. zostały zawieszone zajęcia w szkołach i przedszkolach, ze względu na występowanie wirusa SARS. Od 13 marca 2020 r. wprowadzone zostały pierwsze ograniczenia w działalności gospodarczej, jak również pojawiły się apele, aby ograniczać przemieszczanie się, w szczególności do osób które cierpią na choroby współistniejące, mające osłabioną odporność itp. W tej sytuacji Skarżąca zaczęła obawiać się o swoje zdrowie. Od 20 marca 2020 r. zaczął obowiązywać stan epidemii. Ze względu na zdrowie ograniczyła kontakty do minimum i nie wychodziła do urzędów czy sklepów. Dopiero teraz, po upowszechnieniu się szczepień i przechorowaniu ww. wirusa przez znaczny odsetek społeczeństwa, jest ona normalnie funkcjonować. Do wniosku załączyła dokumentację medyczną potwierdzającą, że choruje na przewlekłe choroby jak również potwierdzenie uiszczenia wpisu od skargi.

Uzasadniając odrzucenie wniosku o przywrócenie terminu Sąd I instancji podkreślił, że w sprawie nie dopatrzył się żadnych wyjątkowych okoliczności, które mogłyby usprawiedliwiać przywrócenie terminu po upływie roku od jego uchybienia. Za przyjęciem, że w sprawie doszło do zaistnienia "wyjątkowego przypadku" nie świadczą okoliczności powoływane przez skarżącą. Sąd zwrócił uwagę, że wskazuje ona, iż od 13 marca 2020 r., tj. jeden dzień po upływie terminu do uiszczenia wpisu, pojawiły się apele, by ograniczać przemieszczanie się, a skarżąca w obawie o swoje zdrowie, zminimalizowała przemieszczanie się do minimum i dopiero teraz jest wstanie, po upowszechnieniu się szczepień i przechorowaniu ww. wirusa przez znaczny odsetek społeczeństwa, jest w stanie funkcjonować w społeczeństwie. Skarżąca zatem powołuje się na okoliczność powstałą po terminie do uiszczenia wpisu od skargi, który upłynął 12 marca 2020 r. Ponadto jej oświadczenie, iż – z uwagi o obawę swojego stanu zdrowia do złożenia wniosku ograniczyła kontakty do minimum i nie wychodziła do urzędów, nie znajduje oparcia w aktach niniejszej sprawy, gdyż 2 lipca 2020 r. (data nadania przesyłki w urzędzie pocztowym) złożyła zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o odrzuceniu skargi podnosząc m.in., iż nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego z uwagi na trudną sytuację finansową. W konsekwencji Sąd I instancji uznał, że skarżąca nie powołała się na nadzwyczajne okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi.

Skarżąca złożyła zażalenie na powyższe postanowienie, zarzucając mu naruszenie art. 87 § 5 ustawy p.p.s.a. poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, iż nie jest możliwe przywrócenie terminu po upływie roku od jego uchybienia, w sytuacji światowej pandemii wirusa Sars COV, a tym samym nie jest to wyjątkowy przypadek, w rozumieniu ustawy.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i rozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. W świetle art. 87 § 1 i § 2 p.p.s.a., pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, zaś w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Ponadto, równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 4 p.p.s.a.). Oznacza to, że sąd może przywrócić termin jedynie pod warunkiem wniesienia prośby o jego przywrócenie w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminu z równoczesnym dopełnieniem czynności, dla której termin był określony oraz uprawdopodobnieniem przez wnioskodawcę braku winy w uchybieniu terminu. Zgodnie z art. 87 § 5 p.p.s.a., po upływie roku od uchybionego terminu, jego przywrócenie jest dopuszczalne tylko w przypadkach wyjątkowych.

Wyjaśnić należy, że brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy oraz przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet lekkim niedbalstwem. Przywrócenie terminu ma bowiem charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Może mieć zatem miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przesłanką przywrócenia terminu jest zatem uprawdopodobnienie braku winy strony w jego uchybieniu, przy czym pojęcie winy należy rozumieć w sposób obiektywny – wymagający od strony staranności (por. postanowienie SN z dnia 7 lutego 2000 r. I CKN 1261/99, publ. Biuletyn SN 2000/5/12). Przy ocenie winy należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu przez stronę działań mających na celu dotrzymanie terminu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 października 1998 r. sygn. akt II CKN 8/98, LEX nr 50679).

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, argumentacja skarżącej podniesiona zarówno we wniosku o przywrócenie terminu, jak również powtórzona w zażaleniu, nie zasługuje na uwzględnienie i nie uzasadnia braku jego winy w uchybieniu terminu, gdyż nie sposób dopatrzyć się w niej obiektywnych i niezależnych od niej przeszkód w prawidłowym i terminowym uiszczeniu wpisu od skargi, których nie można było usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku.

W niniejszej sprawie podstawową kwestią jest dokonanie oceny, czy w związku z nadzwyczajną sytuacją spowodowaną trwającą w Polsce pandemią koronawirusa SARS-CoV-2 – na którą powołuje się skarżąca – w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy zachodziła podstawa do przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi.

Wskazać należy, iż zgodnie z art. 15 zzs ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374), w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r. poz. 568), w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii, ogłoszonego z powodu COVID-19, bieg terminów procesowych i sądowych w postępowaniach sądowych, w tym sądowoadministracyjnych, nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres. Przepis ten został dodany do w/w ustawy przez art. 1 pkt 14 ustawy z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw, zmieniającej wskazaną ustawę z dniem 31 marca 2020 r., która w tym dniu weszła w życie. Stan zagrożenia epidemicznego w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2 został wprowadzony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez Ministra Zdrowia w rozporządzeniu z dnia 13 marca 2020 r. (Dz. U. z 2020 r. poz. 433) i obowiązywał od dnia 14 marca 2020 r. Odwołano go rozporządzeniem z dnia 20 marca 2020 r. (Dz. U. z 2020 r. poz. 490). Stan epidemii ogłoszono w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. (Dz. U. z 2020 r. poz. 491). Skoro norma zawarta w art. 15 zzs ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. odsyła do "okresu obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii, ogłoszonego z powodu COVID-19" z tą okolicznością wiążąc skutek w postaci nierozpoczęcia biegu lub zawieszenia terminów procesowych i sądowych w postępowaniach sądowych, to przyjąć należy, że od dnia 14 marca 2020 r. z mocy prawa nastąpiło zawieszenie biegu terminów procesowych i sądowych w postępowaniach sądowych, w tym sądowoadministracyjnych. Wstrzymanie rozpoczęcia biegu terminów oznacza, że terminy, które nie rozpoczęły swojego biegu przed dniem ogłoszenia stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, nie biegły w okresie trwania powyższego stanu. Terminy te rozpoczęły swój bieg dopiero od dnia uchylenia powyższego stanu (por. postanowienie NSA z dnia 19 sierpnia 2020 r. sygn. akt II FZ 365/20). Fakt wejścia w życie powyższej regulacji z dniem 31 marca 2020 r. oznacza, że od tego momentu na przyszłość możliwe jest powoływanie się na skutki prawne, które norma ta wiąże z wcześniejszym faktem "okresu obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii, ogłoszonego z powodu COVID-19", a zwłaszcza brak podstaw do twierdzenia, że doszło do sytuacji działania prawa wstecz w sposób niezgodny z zasadami demokratycznego państwa prawnego. W polskim porządku prawnym obowiązuje norma dopuszczająca możliwość nadania aktowi normatywnemu wstecznej mocy obowiązującej, jeżeli zasady demokratycznego państwa prawnego nie stoją temu na przeszkodzie (art. 5 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów – t.j.: Dz.U. z 2019 r., poz. 1461). Retrospektywne wiązanie skutków prawnych z wcześniejszym faktem "okresu obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii, ogłoszonego z powodu COVID-19" pozostaje w związku z potrzebą gwarancji prawa do sądu w sytuacji nadzwyczajnej i jako takie nie jest sprzeczne z zasadami demokratycznego państwa prawnego.

Powołanie powyższych przepisów jest w okolicznościach faktycznych tej sprawy o tyle istotne, że skarżąca powołuje się ogólnie na fakt trwającej pandemii oraz wywodzi z tego faktu niedochowania terminu do uiszczenia wpisu od skargi.

Należy jednak zauważyć, na co słusznie zwrócił uwagę Sąd I instancji, że oczywistym jest, iż wystąpienie pandemii koronawirusa w Polsce spowodowało szereg zmian i uciążliwości w funkcjonowaniu życia codziennego, to jednak w niniejszej sprawie istotny jest fakt, że doręczenie nastąpiło 5 marca 2020 r., a zatem termin do uiszczenia wpisu upłynął 12 marca 2020 r. Skoro nierozpoczęcia biegu lub zawieszenia terminów procesowych i sądowych w postępowaniach sądowych nastąpiło od dnia 14 marca 2020 r. to skarżąca powołuje się na okoliczność powstałą po terminie do uiszczenia wpisu od skargi, który upłynął 12 marca 2020 r. Wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi został zaś złożony 2 września 2021 r. (data nadania w urzędzie pocztowym), a więc po upływie roku od dnia uchybienia terminu do dokonania tej czynności procesowej. Prawidłowo więc Sąd I instancji uznał, że skarżąca nie powołała się na nadzwyczajne okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi.

Reasumując, ocena determinującej odrzucenie wniosku o przywrócenie terminu przesłanki braku winy w uchybieniu terminu dokonana przez Sąd I instancji była prawidłowa, a okoliczności powołane w zażaleniu jej nie podważyły. W konsekwencji uznać należy, że zaskarżone postanowienie (odnośnie stosowania art. 87 § 5 p.p.s.a.) odpowiada prawu, a wniosek o przywrócenie terminu nie mógł zostać uwzględniony.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.