Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w zaskarżonym postanowieniu z dnia 12 października 2015 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 466/13 odmówił zmiany postanowienia tego Sądu z dnia 13 maja 2014 r. odmawiającego [...] (zwanej dalej: skarżącą) przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej we [...] z dnia [...] lutego 2013 r. w przedmiocie podatku akcyzowego.
W uzasadnieniu Sąd I instancji podał, że prawomocnym postanowieniem z dnia 13 maja 2014 r. odmówił skarżącej spółce przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, który strona złożyła po ponownym wezwaniu jej do uiszczenia wpisu sądowego od skargi.
Na wymienione postanowienie skarżąca spółka wniosła zażalenie. Postanowieniem z dnia 17 lipca 2014 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie spółki na ww. postanowienie z dnia 13 maja 2014 r. Następnie postanowieniem z dnia 20 października 2014 r. WSA we Wrocławiu odrzucił skargę z uwagi na nieopłacenie jej przez skarżącą spółkę.
Od ww. postanowienia skarżąca spółka wywiodła skargę kasacyjną, do której załączyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku, ponad uprzednio podane okoliczności podała, że w okresie od kwietnia do czerwca 2014 r. wobec skarżącej spółki zostały wydane decyzje określające wysokość zobowiązań podatkowych na łączną kwotę około 6 milionów zł, które zostały opatrzone rygorem natychmiastowej wykonalności. Podała także, że w 2013 r. osiągnęła zysk w kwocie 444.147,38 zł oraz posiada kapitał zakładowy w wysokości 400.000 zł. Skarżąca spółka załączyła także: kserokopię (niepełną) decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej we [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r. określającej zobowiązanie podatkowe w podatku akcyzowym za marzec, maj, oraz za miesiące od czerwca do grudnia 2010 r. w kwotach podanych w tej decyzji oraz kserokopie (niepełne) dwóch postanowień Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r. o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności nieostatecznym decyzjom z dnia [...] marca 2014 r. w zakresie podatku od towarów i usług (za poszczególne miesiące od lipca do grudnia 2010 r. oraz od stycznia do kwietnia 2011 r.) oraz podatku dochodowego od osób prawnych za 2010 r.
Postanowieniem z dnia 12 stycznia 2015 r. Sąd po raz kolejny odmówił zmiany postanowienia z dnia 13 maja 2014 r. odmawiającego stronie skarżącej przyznania prawa pomocy. W dniu 24 marca 2015 r. NSA oddalił zażalenie spółki.
Zarządzeniem z dnia 28 sierpnia 2015 r. Przewodniczący Wydziału I wezwał skarżącą spółkę do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, pod rygorem jej odrzucenia.
W odpowiedzi na to wezwanie strona ponownie złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie kosztów sądowych. W treści wniosku strona powtórzyła argumentację z poprzednich wniosków. Ponownie wskazała na: egzekucję należności w kwocie ponad 5 milionów złotych, zajęcie towaru o wartości ponad 300 tysięcy złotych; wydanie decyzji określających wysokość zobowiązań podatkowych na kwotę ok. 6 milionów złotych z rygorem natychmiastowej wykonalności, nieosiąganie zysku w 2014 r., a także bezskuteczność egzekucji wobec spółki. Jako nową okoliczność strona wskazała złożenie kolejnych skarg do sądu administracyjnego, w których wysokość wpisu wynosi łącznie 69.710 zł. Również skarżąca podniosła, że skarbowe organy egzekucyjne umarzają prowadzone postępowanie egzekucyjne ze względu na bezskuteczność egzekucji.
Sąd I instancji wskazał, że zgodnie z art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity z 2012 r., Dz. U. poz. 270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Zmiana prawomocnego orzeczenia w trybie art. 165 p.p.s.a. musi zatem wiązać się z istotną zmianą okoliczności sprawy w stosunku do tych, które były wcześniej przedmiotem oceny w tym orzeczeniu.
Zdaniem Sądu, treść uzasadnienia ocenianego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wskazuje na pogarszającą się sytuację finansową spółki. Przede wszystkim podnoszone we wniosku okoliczności były już analizowane przez tutejszy Sąd. Po pierwsze, fakt prowadzenia postępowania egzekucyjnego na kwotę ok. 5 mln złotych skarżąca podnosiła już wcześniej. Po drugie, tutejszy Sąd analizował także argument co do zajęcia towaru na kwotę ponad 300 tysięcy złotych i faktu wydania w stosunku do spółki kolejnych decyzji wymiarowych na łączną kwotę ok. 6 mln. złotych, opatrzonych rygorem natychmiastowej wykonalności.
W ocenie Sądu, nowa okoliczność w postaci wszczęcia przez stronę kolejnych postępowań sądowoadministracyjnych nie ma wpływu na ocenę, czy spółka jest w stanie ponieść koszty sądowe w sprawie, ponieważ z przedstawionych dokumentów wynika, że spółka nadal prowadzi działalność gospodarczą. Potwierdzają to deklarację w podatku VAT (dostawy na kwotę ok. 20.000 zł), a także wygenerowany przez stronę przychód w 2014 r. (ponad 600.000 zł).
Wobec powyższego WSA uznał, że w sprawie nie doszło do istotnej zmiany sytuacji finansowej i majątkowej skarżącej spółki, która uzasadniałaby przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
Zażalenie na powyższe orzeczenie złożyła skarżąca, wnosząc o jego zmianę poprzez przyznanie skarżącej prawa pomocy poprzez zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych, ewentualnie o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA we Wrocławiu.
Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 165 p.p.s.a., poprzez błędne niezastosowanie, podczas gdy pojawiły się nowe okoliczności dotyczące sytuacji majątkowej skarżącej w pełni uzasadniające zmianę uprzedniego postanowienia poprzez przyznanie skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie znajduje usprawiedliwionych podstaw.
W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że zaskarżone postanowienie rozstrzygało kwestię kolejnego wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jej skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej we [...] z dnia [...] lutego 2013 r. Rozpoznając pierwszy wniosek w tej sprawie Sąd badał zaistnienie przesłanek z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Rozpoznanie kolejnych wniosków sprowadza się do ustalenia, czy okoliczności sprawy uległy zmianie, co uprawniałoby do zmiany prawomocnego postanowienia sądu.
Zgodnie z prawidłowo powołanym i zastosowanym przez Sąd I instancji art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne.
Jak wskazał NSA w postanowieniu z dnia 8 stycznia 2015 r., sygn. akt I GZ 606/14 (dostępne na: www.orzeczenia.nsa.gov.pl), stosownie do dyspozycji cytowanego przepisu zmiana takiego postanowienia może nastąpić wyłącznie w sytuacji, gdy nastąpi zmiana okoliczności sprawy. Instytucja przewidziana w art. 165 p.p.s.a. nie służy do ponownego rozpatrzenia argumentów strony przedstawionych w trakcie rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy, lecz do umożliwienia zmiany postanowień niekończących postępowania w sprawie (w tym postanowień w przedmiocie przyznania prawa pomocy) w przypadku, gdy okoliczności sprawy uległy zmianie, powodując nieadekwatność poprzednio zapadłego postanowienia do zmienionej sytuacji. W przypadku braku wskazania, iż okoliczności sprawy uległy zmianie, brak było podstaw do zmiany postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy na podstawie art. 165 p.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela stanowisko Sądu I instancji, że podnoszone przez skarżącą okoliczności były już analizowane przez WSA we Wrocławiu. Fakt prowadzenia postępowania egzekucyjnego na kwotę ok. 5 mln złotych skarżąca podnosiła już wcześniej. Poza tym WSA analizował także argument co do zajęcia towaru na kwotę ponad 300 tysięcy złotych i faktu wydania w stosunku do spółki kolejnych decyzji wymiarowych na łączną kwotę ok. 6 mln. złotych, opatrzonych rygorem natychmiastowej wykonalności.
Natomiast wydanie wobec skarżącej kolejnych decyzji wymiarowych i opatrzenie ich klauzulą natychmiastowej wykonalności nie zmienia zasadniczej okoliczności, że jest ona w stanie ponieść koszty sądowe w tej sprawie, o czym przesądza fakt prowadzenia przez nią działalności gospodarczej, która przynosi zyski.
Z przyczyn powyższych, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny postanowił, jak w sentencji.