Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 7 marca 2007 r., sygn. akt III SA/Gl 1712/06 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach odmówił przyznania prawa pomocy [...] Spółce z o.o. w Mysłowicach w częściowym zakresie, to jest zwolnienia od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego.
Po rozpatrzeniu sprzeciwu [...] Spółki z o.o. w Mysłowicach, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z dnia 11 kwietnia 2007 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy.
W uzasadnieniu Sąd I instancji stwierdził, że skarżąca nie uprawdopodobniła, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Sąd podał, że z zeznania CIT-8 za 2005 r. wynika, że spółka osiągnęła przychody w kwocie 12 022 680,62 zł, ale poniosła stratę na działalności w kwocie 746 632,43 zł, a od września 2006 r. co miesiąc, jak wynika z deklaracji CIT-2, koszty z prowadzonej działalności przekraczają jej przychody. W listopadzie 2006 r. strata wyniosła 304 191,39 zł. Ponadto na podstawie przedstawionych wyciągów z rachunków bankowych spółki Sąd ustalił, że skarżąca posiada na nich środki finansowe, które zostały zablokowane (716 042,74 zł, 236 182,44 USD oraz 185 483,01 EUR - ING Bank Śląski), a wykazane na nich inne transakcje opiewają na niskie kwoty. W okresie od lipca do grudnia 2006 r. spółka nabyła między innymi towary i usługi zaliczane do środków trwałych wartości 15 638,00 zł oraz innych wartości 1 946 913,00 zł netto. W opinii Sądu nie można za obrazujący rzeczywisty stan faktyczny uznać wyciągu kasowego dotyczącego jednego dnia - 12 stycznia 2007 r., który wykazuje stan w kwocie 27 zł, w sytuacji zapisu o zapłacie należności w kwocie 2 305,80 zł na rzecz konkretnego kontrahenta.
Sąd uznał zarzuty podniesione przez pełnomocnika skarżącej za gołosłowne, stwierdzając, że wynik finansowy spółki za rok 2006 w chwili wniesienia sprzeciwu, to jest w dniu 23 marca 2007 r., był już znany. Nie został on jednak przedstawiony, ani omówiony. Sąd stwierdził także brak informacji o terminie utracenia przez spółkę płynności finansowej, o tym, czy zaprzestała ona prowadzenia działalności gospodarczej oraz czy nadal zablokowane są środki finansowe na rachunkach bankowych. Nadto Sąd podkreślił, że dokumenty obrazujące kondycję finansową spółki, które zostały dołączone do skargi są już nieaktualne, a skarżąca nie wskazała innych dokumentów potwierdzających jej stanowisko.
Sąd nie podzielił opinii skarżącej, jakoby działała ona zapobiegliwie i przezornie, z zachowaniem należytej staranności, a egzekucja należności celnych i podatkowych spowodowała, że nie posiada środków finansowych na ponoszenie kosztów sądowych oraz, że odmowa udzielenia prawa pomocy, przy jednoczesnym ponoszeniu przez skarżącą kosztów zawodowego pełnomocnika, pozbawia ją prawa do sądu.
W zażaleniu na to postanowienie skarżąca wskazała, że wbrew twierdzeniu Sądu w dniu wniesienia sprzeciwu nie był znany wynik finansowy spółki za 2006 r., ponieważ nie zostało jeszcze sporządzone sprawozdanie finansowe. Skarżąca powołała się na art. 231 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz. U. Nr 94, poz. 1037), zgodnie z którym, zwyczajne zgromadzenie wspólników rozpatrujące i zatwierdzające sprawozdanie finansowe powinno odbyć się w terminie sześciu miesięcy po upływie każdego roku obrotowego.
Zgodnie z twierdzeniem skarżącej, sytuacja spółki w 2006 r. uległa zmianie w stopniu, który oznaczał zaprzestanie prowadzenia jakiejkolwiek działalności obliczonej na osiąganie zysku. W opinii spółki organ celny dokonał wadliwej interpretacji przepisów dokonując obliczenia należności celnopodatkowych i obecna sytuacja spółki została spowodowana przez egzekucję należności celnych i podatkowych. Skarżąca stwierdziła, że została pozbawiona płynności finansowej z przyczyn od siebie niezależnych. Ponadto stwierdziła, iż wniosek Sądu, że przerzucenie obowiązku ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa jest niedopuszczalny, stanowi o niedostatecznym rozważeniu interesu strony w tym zakresie oraz pozbawia spółkę konstytucyjnego prawa do sądu.
Błędne jest stanowisko Sądu, jakoby odmowa udzielenia prawa pomocy w postaci zwolnienia z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego, przy jednoczesnym ponoszeniu kosztów zawodowego pełnomocnika, pozbawiła skarżącą prawa do sądu. Okoliczność ta jest bez znaczenia dla istoty sprawy.
Mając powyższe na uwadze skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i zwolnienie skarżącego od kosztów wpisu sądowego od skargi.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), zwanej dalej: p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe.
Naczelny Sąd Administracyjny dokonał analizy deklaracji oraz rachunków bankowych nadesłanych przez spółkę [...], uznając je za miarodajne dla oceny kondycji finansowej spółki. Z przedstawionych kopii deklaracji CIT-2 wynika, iż w 2006 r. spółka wykazała stratę z prowadzonej działalności gospodarczej. Złożone przez stronę skarżącą kopie wyciągów z rachunków bankowych wskazują, że zgromadzone na nich środki zostały zablokowane. Nadto Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że Sąd I instancji błędnie ocenił raport kasowy z dnia 12 stycznia 2007 r., wskazując na zapis o dokonaniu zapłaty przez [...] Spółki z o.o. w Mysłowicach na rzecz kontrahenta kwoty 2 305,80 zł. Z przedmiotowego raportu wynika, że to kontrahent dokonał wpłaty na rzecz strony skarżącej, a wpłacona suma 2 305,80 zł przyczyniła się do zredukowania stanu zadłużenia spółki [...] do 27 zł. Naczelny Sąd Administracyjny uznał także za chybione twierdzenie Sądu I instancji dotyczące nieuzasadnionego nienadesłania sprawozdania finansowego za rok 2006. Fakt niesporządzenia sprawozdania wynika z akt sprawy, a termin przewidziany w art. 231 § 1 i § 2 pkt 1 Kodeksu spółek handlowych nie upłynął do czasu rozpoznania sprawy przez Sąd I instancji.
Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela stanowiska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach zgodnie z którym, wpływ na przyznanie prawa pomocy skarżącej ma prowadzenie przez nią działalności gospodarczej w sposób niezapobiegliwy i nieprzezorny, bez zachowania należytej staranności, powodujący w efekcie brak środków finansowych na ponoszenie kosztów sądowych. Rozstrzygnięcie o odmowie udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, z przyczyn innych niż sytuacja finansowa wnioskodawcy, takich jak przytoczone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, jest rozstrzygnięciem dokonanym z podstaw niedopuszczalnych i nieznajdujących uzasadnienia w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Żaden przepis, w tym art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., nie uzależnia przyznania prawa pomocy od tego czy strona znalazła się w trudnej sytuacji finansowej bez zawinienia, którego elementem byłoby zaniechane należytej staranności w prowadzeniu swoich spraw. Brak również podstaw prawnych do twierdzenia by obowiązkiem podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą było zachowanie środków finansowych wystarczających na pokrywanie kosztów ewentualnych sporów sądowych związanych z prowadzeniem takiej działalności. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela odmiennych poglądów w tym względzie prezentowanych niegdyś w orzecznictwie sądów powszechnych w odniesieniu do instytucji częściowego zwolnienia od kosztów sądowych.
Za niedopuszczalne Naczelny Sąd Administracyjny uznał stwierdzenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach dotyczące relacji między ponoszonymi przez spółkę kosztami jej reprezentacji przez profesjonalnego pełnomocnika a niemożnością uiszczenia wpisu sądowego. Fakt ustanowienia pełnomocnika z wyboru nie ma wpływu na ocenę dopuszczalności przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym jeśli zwłaszcza zważyć, że nie są znane zasady finansowania udziału pełnomocnika.
Wobec przedstawionej argumentacji uzasadnione jest podnoszone we wniosku o przyznanie prawa pomocy i w zażaleniu twierdzenie, że strona nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. i na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.