Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 23 marca 2012 r. o sygnaturze III SA/Wa 3519/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odmówił "A." Spółce z o.o. w S. L. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi Spółki na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] października 2011 r., w przedmiocie podatku akcyzowego.
Sąd I instancji po dokonaniu analizy wniosku Spółki "A." o zwolnienie od kosztów sądowych oraz pozostałych dokumentów znajdujących się w aktach sprawy stwierdził, iż Skarżąca nie wykazała w sposób skuteczny, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych związanych z prowadzeniem sprawy sądowej. Wskazując na treść art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), z którego wynika obowiązek wykazania przez wnioskodawcę będącym osobą prawną, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, Sąd zauważył, że skarżąca Spółka nie wykazała swojej sytuacji majątkowej, która pozwalałaby na ocenę istnienia powołanej przesłanki. Strona bowiem, pomimo wezwania jej w trybie art. 255 cytowanej ustawy nie złożyła żadnego z dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową i możliwości płatnicze.
Zażaleniem Spółka "A." zaskarżyła powyższe postanowienie w całości zarzucając mu naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Domagała się uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości.
W uzasadnieniu podniesiono, że co do zasady obowiązek prowadzenia rzetelnej dokumentacji finansowej oraz składania deklaracji podatkowych ciążył na stronie. Jednakże strona nie była w stanie sprostać tym obowiązkom z powodu obiektywnej przesłanki jaką jest brak środków finansowych spowodowany czynnikami, na które skarżąca Spółka nie miała wpływu, a które objęte są skargą. W ocenie strony dowody w sprawie powinny stanowić przede wszystkim obszerne wyjaśnienia złożone przez Skarżącą we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w piśmie złożonym w toku postępowania. W przypadku wątpliwości Sąd mógł się zwrócić do organów podatkowych w celu szczegółowego ustalenia sytuacji finansowej Spółki.
W ocenie skarżącej, Sąd I instancji dopuszczając się zanegowania stanu faktycznego przedstawionego przez Spółkę nie dążył do alternatywnego wyjaśnienia okoliczności sprawy. Takie działanie zaś należało ocenić jako jednoznacznie negatywne.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie znajduje usprawiedliwionych podstaw.
Przepis art. 246 § 2 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stanowi, iż osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, a wiec w zakresie jakiego domagała się skarżąca Spółka, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jak trafnie podkreślił Sąd I instancji, cytowany przepis nakłada na stronę domagającą się przyznania jej prawa pomocy obowiązek wykazania okoliczności wskazujących na obiektywną niemożliwość poniesienia pełnych kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Konstrukcja ta wynika z faktu, iż to strona jako najlepiej znająca swoją sytuację materialną, finansową i możliwości płatnicze oraz dysponując odpowiednimi dokumentami może wykazać, posługując się odpowiednimi dowodami, iż nie jest w stanie ponieść kosztów związanych ze sprawą w całości lub części. Rzeczą sądu jest natomiast dokonanie oceny czy strona domagająca się przyznania prawa pomocy wykazała w sposób wystarczający swą sytuację oraz czy okoliczności przedstawione we wniosku wypełniają przesłanki niezbędne do udzielenia wnioskodawcy tego prawa w żądanym zakresie.
Żaden z przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie daje możliwości sądowi rozpoznającemu taki wniosek, poszukiwania dowodów uzasadniający żądanie w nim zawarte. Jedynie art. 255 powołanej ustawy pozwała na zobowiązanie strony do złożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń dotyczących jej stanu majątkowego i to w przypadku gdy sąd uzna, że oświadczenia zawarte we wniosku są niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony bądź budzą one wątpliwości. Z powyższego jasno zatem wynika, że sąd nie jest władny dokonywania w sposób samodzielny jakichkolwiek czynności związanych z wnioskiem, a odnoszących się do materiału dowodowego stanowiącego jego uzasadnienie. Działanie takie byłoby zresztą pogwałceniem Konstytucyjnego prawa strony do rozpoznania jej sprawy przez niezawisły i bezstronny sąd.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić należy, iż Sąd I instancji prawidłowo stwierdził, że skarżąca Spółka nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych związanych z wniesioną skargą. Skoro, bowiem wniosek poza złożonymi w nim oświadczeniami nie został poparty żadnymi dowodami uzasadniającymi treść oświadczeń, nawet mimo wezwania Spółki w trybie art. 255 cytowanej wyżej ustawy do złożenia konkretnych dokumentów, to tym samym brak było podstaw do dokonania oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej i płatniczej Strony, a tym samym do oceny obiektywnych możliwości Strony do ponoszenia kosztów sprawy sądowej. Raz jeszcze podkreślić należy, iż to na stronie ciążył obowiązek wykazania sytuacji, o której mowa powyżej, zaś sąd dokonuje jedynie oceny zaistnienia przesłanek niezbędnych do przyznania wnioskodawcy prawa pomocy. Chybione jest tym samym stanowisko Strony, iż w przypadku poddania w wątpliwość przez sąd treści wniosku i oświadczeń w nim zawartych powinien on dążyć do "alternatywnego wyjaśnienia sprawy".
Nie może odnieść również zamierzonego skutku podnoszona okoliczność braku środków finansowych związanych z postępowaniem podatkowym, jako uniemożliwiająca Skarżącej złożenia dokumentów, w tym przede wszystkim dokumentów do złożenia, których wezwano Stronę pismem z dnia 19 stycznia 2012 r. Prowadzone przez organ podatkowy postępowanie egzekucyjne nie jest bowiem okolicznością uniemożliwiającą Stronie złożenie dokumentów takich jak zeznanie podatkowe, zestawienie wysokości przychodów i kosztów uzyskanych w danym roku czy wyciągów z konta lub kont bankowych Spółki. Ich uzyskanie nie może być również przerzucone na sąd co zdaje się sugerować strona, a to z przyczyn opisanych na wstępie.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do uwzględnienia zażalenia wobec czego w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji postanowienia.