Postanowienie NSA z 10 kwietnia 2008 r., I GZ 95/08

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 10 kwietnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia "B. P." - spółki z o.o. w P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w O. z dnia 27 lutego 2008 r.; sygn. akt I SA/Ol 513/07 w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 2000 złotych

Sprawa

w sprawie ze skargi "B. P." - spółki z o.o. w P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w O. z dnia [...] lipca 2007 r.; nr [...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe oraz określenia kwoty podatku od towarów i usług postanawia: oddalić zażalenie.

Skład

sędzia NSA Janusz Zajda przewodniczący

Uzasadnienie

Postanowieniem z 27 lutego 2008 r. sygn. akt I SA/Ol 513/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. przyznał B. P. sp. z o.o. w P. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w kwocie przekraczającej 2000 zł.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podał, że B. P. sp. z o.o. w P. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy, w którym zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych. Argumentowała, że nie posiada żadnych środków, które mogłyby zostać wykorzystane do uiszczenia wpisu od skargi. Wobec Spółki prowadzona jest egzekucja na podstawie decyzji będących przedmiotem zaskarżenia, wymierzających jej zobowiązania publicznoprawne w kwocie kilkudziesięciu milionów złotych. Ponadto wszystkie rachunki bankowe Spółki zostały zablokowane. Podniosła, że nie jest w stanie spieniężyć posiadanego towaru, majątku ruchomego i nieruchomego ani praw majątkowych, gdyż są one przedmiotem egzekucji, jak również brak jest osób zainteresowanych zakupem składników przedsiębiorstwa, na którym ciążą zobowiązania.

Sąd, na podstawie przedstawionych przez stronę skarżącą danych ujętych w rozpoznawanym wniosku, uznał, że Spółka posiada środki pozwalające jej na sfinansowanie kosztów sądowych w części. Nie zaprzestała prowadzenia działal-ności gospodarczej ani nie wszczęła postępowania upadłościowego czy naprawczego. Posiada kapitał zakładowy w kwocie 1.650.000 zł, zaciąga zobowiązania oraz ma nieściągnięte wierzytelności wobec innych podmiotów. W okresie od [...] stycznia do [...] września 2007 r. uzyskała dochód w wysokości 63.374,94 zł. Zainwestowała także w środki trwałe w budowie kwotę 7.574.134,20 zł, niezależnie czy przyjmie się, iż nastąpiło to w 2007 r., jak wynika z dokumentów, czy jak twierdzi strona, było to wynikiem zmian w sprawozdaniach finansowych spowodowanych błędami księgowymi w 2006 r., kiedy to zbyt wcześnie zakwalifikowano dane środki jako środki trwałe, podczas gdy nie były one jeszcze oddane do użytku.

Poza tym sama strona w złożonym sprzeciwie przyznała, że w 2007 r. zaciągnęła pożyczkę w kwocie 62.951,90 zł na pokrycie kosztów administracyjnych. Okoliczności te stanowią o możliwości wygospodarowania środków pieniężnych niezbędnych na opłacenie kosztów sądowych.

Sąd stwierdził również, że podmiot działający w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością nie może powoływać się na brak środków finanso-wych, w sytuacji gdy może pokryć koszty sądowe przez zażądanie dopłat od wspól-ników. Biorąc pod uwagę wysokość kwot przeznaczonych w okresie styczeń-wrzesień 2007 r. na wydatki związane z usługami prawniczymi, usługami łączności, czynszu i dzierżawy oraz usługami różnymi, Spółka jest w stanie ponieść koszty w części nieobjętej zwolnieniem. Zdaniem Sądu, skoro Spółka jest w stanie ponosić wydatki w takim rozmiarze, nieuprawnionym jest twierdzenie, iż obiektywnie nie posiada środków na uiszczenie kosztów w zakresie częściowym. Z przedłożonej dokumentacji wynika, że w badanym okresie dokonywała ona operacji finansowanych na kwoty znacznie przekraczające koszty sądowe w sprawie.

W tej sytuacji należało uznać, że Spółka nie wykazała, aby nie dysponowała dostatecznymi środkami na poniesienie kosztów sądowych w części.

Podmiot, wciąż dysponujący znacznym majątkiem, nie spełnia przesłanek udzielenia mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Określając zakres zwolnienia Sąd wziął pod uwagę, że Spółka prowadzi przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym 156 postępowań, a łączna kwota wpisów, do których uiszczenia została wezwana, wynosi 709.834 zł.

W zażaleniu spółka B. P. zaskarżyła powyższe postanowienie w części, w której Sąd odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy i wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Spółka m.in. podniosła, że posiadanie przez nią udziałów o wartości nominalnej ok. 22 mln zł nie może stanowić przeszkody do ubiegania się o prawo pomocy. Wskazała, że udziały te nie mają obecnie takiej wartości, ponieważ są udziałami w spółce B. H., która została pociągnięta do odpowiedzialności posiłkowej za przestępstwa skarbowe zarzucane spółce B. P.. Tym samym cały majątek spółki B. H. zagrożony jest egzekucją należności Skarbu Państwa, a część tego majątku została już zajęta w toku postępowania karnego. Niezależnie od powyższego skarżąca oświadczyła, że nie jest już posiadaczem wskazanych wyżej udziałów, ponieważ z tytułu zadłużenia Spółki udziały te przeszły na własność jej wierzyciela. Zwróciła uwagę, że w 2007 r. poniosła stratę bilansową w znacznej wysokości, co oznacza, że jej sytuacja nie pozwala na poniesienie kosztów sądowych w jakiejkolwiek części. Spółka podniosła także, że w jej obecnej sytuacji finansowej nie jest możliwe uzyskanie jakiejkolwiek pożyczki czy kredytu na zasadach komercyjnych, ponieważ żadna instytucja nie podejmie takiego ryzyka.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej jako p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie natomiast z art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie całkowitym może nastąpić, gdy strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania.

W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Stąd ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie wnioskującej o to prawo, co wprost wynika z art. 246 § 2 p.p.s.a. Wniosek powinien zatem zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez stronę okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że w obecnej kondycji finansowej Spółki nie można przyjąć, że nie dysponuje ona żadnymi środkami na pokrycie wpisu sądowego. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd szczegółowo zbadał sytuację materialną strony, porównał aktywa i pasywa, dokonał analizy bieżących wydatków i możliwości finansowych Spółki, przeanalizował i odniósł się do wszystkich załączonych do akt sprawy dokumentów.

Sąd trafnie zwrócił uwagę na fakt, że Spółka nie wykorzystała możliwości zapewnienia sobie środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych, co powinno mieć miejsce przed wystąpieniem do Sądu o przyznanie prawa pomocy ze środków publicznych. Fakt, że stronie została udzielona pożyczka potwierdza, iż w przypadku spółki B. P. nie można mówić o braku zdolności kredytowej. Na podkreślenie zasługuje także fakt, że Spółka - jak trafnie zauważył Sąd I instancji - nie zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej. Skoro nadal funkcjonuje w obrocie, to nie można zakładać, że jej sytuacja prowadzi do wszczęcia postępowania naprawczego czy upadłościowego i z tego względu traktować ją w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą.

Jednocześnie należy mieć na uwadze, że wysokość należnych kosztów sądowych w tym, jak również w równolegle toczących się postępowaniach Spółki, nie może zamykać stronie drogi do sądu.

Oceniając przy uwzględnieniu tej reguły sytuację finansową Spółki nie można zarzucić Sądowi I instancji, że przyznając prawo pomocy w zakresie częściowym regułę tę naruszył. W żadnym razie nie można przyjąć, że Spółka nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, co jest przesłanką przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, a tym samym, że nieprzyznanie całkowitego zwolnienia od kosztów uniemożliwia stronie skorzystanie z przysługującego jej prawa do sądu. Należy podkreślić, że Spółka została w sprawie w istotnej części zwolniona od kosztów, jak również została częściowo zwolniona od kosztów w równoległych postępowaniach, także zaskarżonych zażaleniami. Wysokość należnych w tej sytuacji obniżonych kosztów sądowych mieści się w jej możliwościach finansowych.

Rolą Naczelnego Sądu Administracyjnego jest kontrola zgodności z prawem orzeczeń wydanych przez wojewódzkie sądy administracyjne. Okoliczność, że strona nie zgadza się z oceną stanu faktycznego i prawnego dokonaną przez Sąd I instancji, nie zmienia prawidłowości wydanego postanowienia i nie jest przesłanką stwierdzenia jego wadliwości. Jedynie naruszenie prawa może skutkować uchyleniem przez Naczelny Sąd Administracyjny orzeczenia Sądu I instancji.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. oddalił zażalenie.