Uzasadnienie
Postanowienie
Dnia 21 lipca 2005 r.
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie:
Sędzia NSA Kazimierz Brzeziński po rozpoznaniu w dniu 21 lipca 2005 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia "[...]" Spółki z o.o. w Katowicach na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 maja 2005 r. sygn. akt V SA/Wa 503/04 w sprawie ze skargi "[...]" Spółki z o.o. w Katowicach na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Warszawie z dnia 19 stycznia 2004 r. sygn. akt [...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe postanawia:
oddalić zażalenie
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił Spółce "[...]", działającej przez pełnomocnika, przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 12 kwietnia 2005 r. sygn. akt V SA/Wa 503/04.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd podał, że termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku upłynął 19 kwietnia 2005 r., oraz że pełnomocnik skarżącej w piśmie procesowym z 25 kwietnia 2005 r. wniósł o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku i jego doręczenie. W uzasadnieniu wniosku podał, że w dniu 18 kwietnia 2005 r. zachorował na kamicę nerkową, która jako bardzo bolesne schorzenie spowodowała niezdolność do osobistego wykonywania obowiązków w dniach 18-22 kwietnia 2005 r. i na dowód tego przedłożył zaświadczenie lekarskie. Pełnomocnik podniósł, że nagłość i natężenie choroby uniemożliwiły mu dokonanie w odpowiednim terminie czynności procesowej, oraz że w tych warunkach nie miał również możliwości wykonania tej czynności przy pomocy substytuta. Niezwłocznie po ustaniu przyczyny złożył wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku, zachowując termin z art. 87 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej: P.p.s.a.
Sąd powołując się na treść art. 86 § 1 P.p.s.a. wskazał, że we wniosku o przywrócenie terminu strona musi uprawdopodobnić, że pomimo swej należytej staranności nie mogła, z uwagi na niezależną od niej przeszkodę, dokonać w terminie czynności prawnej. Konieczną przesłanką przywrócenia terminu, jest kryterium braku winy. O braku winy w uchybieniu terminu można mówić wtedy, gdy strona nie mogła usunąć przeszkody, z powodu której uchybiła terminowi nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Natomiast w razie, gdy ustalone przez sąd okoliczności uchybienia świadczą o zachowaniu się strony, noszącym znamiona winy w jakiejkolwiek jej postaci, a zatem także winy polegającej na niedbalstwie, sąd nie może dokonać przywrócenia uchybionego terminu, zaś czynność procesowa podjęta przez stronę po upływie terminu pozostaje bezskuteczna (post. SN z 29.10.1999 r., sygn. akt I CKN 556/98, publ. Lex nr 50702). Przy ocenie winy strony lub jej braku należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie czynności procesowej w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu działań mających na celu zabezpieczenie się strony w dotrzymaniu terminu.
Wskazując na powyższe Sąd stwierdził, że termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku mógłby zostać przywrócony tylko w razie wykazania, że skarżąca, działając przez pełnomocnika, nie złożyła wniosku w terminie bez swojej winy. W przypadku strony reprezentowanej przez pełnomocnika, przy ustalaniu jej winy w niezachowaniu terminu Sąd ma na uwadze działania pełnomocnika i zaniedbania obciążające jego samego, ale i nie uwalniające skarżącej od winy w niezachowaniu terminu.
W ocenie Sądu wniosek skarżącej, działającej przez pełnomocnika, nie zawiera danych wskazujących na brak zawinienia w uchybieniu terminu. Okoliczności, na które powołuje się pełnomocnik nie są przeszkodami, których zaistnienie uniemożliwiło złożeniu wniosku w terminie. Problemy zdrowotne przypadające na okres od 18 do 22 kwietnia 2005 r., a więc w terminie do złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, w ocenie Sądu nie zwalniają strony od przewidywania takich sytuacji i właściwego zorganizowania codziennego wykonywania obowiązków w przypadku ich zaistnienia. Sąd nie znalazł okoliczności, z powodu której profesjonalny pełnomocnik nie byłby w stanie zawiadomić i posłużyć się osobą trzecią do dokonania czynności w terminie (np. subsytutem), zwłaszcza że działa w kancelarii adwokackiej w formie spółki jawnej. Nadto Sąd zauważył, że choroba pełnomocnika rozpoczęła się dopiero 18 kwietnia 2005 r., a więc w przedostatnim dniu upływu terminu.
Przedstawione okoliczności świadczą zdaniem Sądu o tym, że pełnomocnik skarżącej nie podjął wszelkich możliwych starań, by dokonać czynności procesowej w ustawowym terminie oraz nie zachował staranności jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy. Zachowanie pełnomocnika w ocenie Sądu nosi znamiona winy, w postaci niedbalstwa i świadczy o braku przesłanki uzasadniającej przywrócenie terminu do zgłoszenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia na podstawie art. 86 § l P.p.s.a.
W zażaleniu na to postanowienie Spółka "[...]" zarzuciła, że zostało ono wydane z naruszeniem art. 86 § 1 P.p.s.a. poprzez przyjęcie, że strona uchybiła terminowi ze swojej winy i w związku z tym wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez uwzględnienie wniosku skarżącej o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku.
W uzasadnieniu zażalenia skarżąca podniosła, że jej pełnomocnik w dniu 18 kwietnia 2004 r. doznał ataku kamicy nerkowej. Choroba ta charakteryzująca się bólem o tak znacznym stopniu natężenia, że skutkowała całkowitym przysłonięciem pełnomocnikowi świadomości. Okoliczność ta z kolei uniemożliwiła kontakt z jakimikolwiek osobami trzecimi, w tym również z osobami, które mogłyby w imieniu pełnomocnika złożyć odpowiedni wniosek. Skarżąca stwierdziła, że Sąd słusznie zauważył, że literatura i orzecznictwo zaliczają do przeszkód uniemożliwiających terminowe dokonanie czynności z uwagi na różnorodność zjawisk życiowych m. in. nagłą chorobę strony (atak kamicy nerkowej jest niewątpliwie zjawiskiem nagłym), która nie pozwala na wyręczenie się inną osobą. Zdaniem skarżącej niezrozumiałym jest, że tak poważny, nagły stan zdrowia pełnomocnika został przez Sąd uznany za przejaw niedbalstwa.
Skarżąca podniosła, że nie można upatrywać niedbalstwa pełnomocnika w szczególności w tym, że nie złożył on stosownego wniosku w ciągu pierwszych pięciu dni biegu terminu. Skoro bowiem ustawodawca zakreślił stronie 7- dniowy termin na dokonanie czynności procesowej, to niedopuszczalnym jest wysnuwanie negatywnych dla niej skutków procesowych przed upływem całości terminu. Ciężki stan pełnomocnika, który pozostawał pod wpływem silnych środków farmakologicznych podawanych drogą dożylną i utracił świadomość, nie pozwalał mu na dokonanie czynności w szóstym ani w ostatnim dniu terminu.
Zdaniem skarżącej okoliczność, iż pełnomocnik działa w profesjonalnej kancelarii, nie ma w tej sytuacji znaczenia. Wszelkich działań w niniejszej sprawie dokonywał on osobiście, nie substytuował się ani w wystąpieniach przed Sądem, ani w pisaniu pism procesowych, co wbrew twierdzeniom Sądu wynikało ze szczególnej dbałości o interesy klienta. Wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku miał sporządzić i podpisać osobiście. Na skutek okoliczności, które były od niego niezależne i wydarzyły się bez jego winy, nie był jednakże w stanie zadośćuczynić temu obowiązkowi. Niezwłocznie po ustaniu przyczyn uniemożliwiających dokonanie czynności, pełnomocnik wystosował wniosek o przywrócenie terminu wraz z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Czynności tych dokonał z zachowaniem terminu, o którym mowa w art. 87 § l P.p.s.a.
W konkluzji skarżąca stwierdziła, że w sytuacji gdy uchybienie terminowi nie było zawinione, lecz spowodowane zostało okolicznościami o charakterze niespodziewanym, wniosek o przywrócenie terminu winien zostać uwzględniony, a postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zmienione.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Instytucja przywrócenia uchybionego terminu ma na celu usunięcie ujemnych następstw procesowych wynikłych wskutek uchybienia terminowi procesowemu, gdy strona lub uczestnik postępowania nie ponoszą winy w uchybieniu.
W myśl art. 86 P.p.s.a. konieczną a jednocześnie podstawową przesłanką przywrócenia terminu jest brak winy po stronie podmiotu dokonującego lub zamierzającego dokonać określonej czynności procesowej.
W nauce prawa, jak również w orzecznictwie, do niezawinionych przyczyn uchybienia terminowi zalicza się m.in. nagłą chorobę strony, jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą. Brak winy w uchybieniu terminowi powinien być oceniany z wykorzystaniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o własne interesy i przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet lekkim niedbalstwem. Stanowisko takie znajduje potwierdzenie w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 marca 2004 r. sygn. akt FZ 13/04 (niepubl.), w którym Sąd ten stwierdził, że kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu polega na dopełnieniu przez stronę szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej.
W przypadku, gdy strona jest reprezentowana przez pełnomocnika, przy ustalaniu jej winy w niezachowaniu terminu należy mieć na uwadze działanie pełnomocnika. Pełnomocnik, który zgodził się reprezentować stronę, ma bowiem obowiązek działania w imieniu i na rzecz mocodawcy z równą starannością, jak gdyby działał na własną rzecz.
Tak rozumiany miernik staranności obligował pełnomocnika skarżącej do udzielenia substytucji, jeżeli choroba istotnie uniemożliwiała mu osobiste złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, gdyż udzielenie substytucji w okolicznościach rozpoznawanej sprawy stanowiłoby miernik obiektywnej staranności i przejaw działania pełnomocnika w imieniu i na rzecz strony z równą starannością, jak gdyby działał on na własną rzecz. Odmiennego stanowiska nie może usprawiedliwiać argument wskazujący na wolę osobistego wykonania czynności procesowej przez pełnomocnika, gdyż takie postępowanie doprowadziło w konsekwencji do uchybienia terminowi.
Argument, iż stan zdrowia nie pozwalał pełnomocnikowi na ustanowienie substytucji nie znajduje potwierdzenia w treści przedłożonego zaświadczenia lekarskiego, z którego nie wynika, by w okresie 18-22 kwietnia 2005 r. pełnomocnik był osobą obłożnie chorą z całkowitym, jak ujęto to w zażaleniu "przysłonięciem świadomości", uniemożliwiającym kontakt z osobami trzecimi.
Ponadto należy podkreślić, że przedstawione zaświadczenie lekarskie zostało sporządzone na niewłaściwym formularzu. Akty wykonawcze do Kodeksu pracy (Dz.U. 1998 r. Nr 211, poz. 94 - t.j. ze zm.), jak również rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 17 maja 1996 r. o orzekaniu czasowej niezdolności do pracy (Dz.U. Nr 63, poz. 302) przewidują wydawanie zaświadczeń o czasowej niezdolności do pracy z powodu choroby na formularzu zaświadczenia o czasowej niezdolności do pracy wg wzoru zamieszczonego w załączniku do tego rozporządzenia. Wprawdzie wymogi uzyskania odpowiednich zaświadczeń honorowanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych pozostają w związku ze świadczeniami pieniężnymi należnymi za okres nieobecności w pracy, lecz właśnie te zaświadczenia są wiarygodnym dowodem niemożności pełnienia obowiązków pracowniczych. Niezależnie bowiem od przeznaczenia zaświadczeń obu rodzajów (zaświadczenie o przebytej chorobie, zaświadczenie o niezdolności do pracy), istotą jest zawarcie w nich oświadczenia o zaistnieniu przeszkody w możliwości świadczenia pracy.
Przedstawione zaświadczenie lekarskie nie stwierdza, że pełnomocnik w okresie podanym w tym zaświadczeniu był niezdolny do świadczenia pracy.
Dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny, mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 i art. 197 P.p.s.a. oddalił zażalenie jako nie mające usprawiedliwionych podstaw.