Uzasadnienie
Postanowieniem objętym zażaleniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. oddalił wniosek A. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] listopada 2009 r. w przedmiocie podatku akcyzowego.
Sąd I instancji wskazał, że A. S. we wniosku podał, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz córką. Nie posiada wolnych środków na pokrycie kosztów sądowych, ani też przedmiotów, które mógłby spieniężyć. Dom o powierzchni 153 m2, w którym zamieszkuje został bowiem zabezpieczony na poczet zobowiązań podatkowych. Nie ma też możliwości pozyskania środków finansowych, gdyż nie byłby w stanie spłacić ewentualnie zaciągniętego kredytu. Jak podał skarżący, rodzina utrzymuje się z jego emerytury w wysokości 1.165,55 zł (po odliczeniu kwoty potrącanej z tytułu zobowiązań podatkowych) oraz emerytury żony w wysokości 1.348,06 zł. Wydatki miesięczne stanowią: energia elektryczna - 185,64 zł; opłata za wodę - 139,62 zł kwartalnie; wywóz śmieci - 96,90 zł, ogrzewanie - 380 zł; żywność - około 300 zł na osobę; ubrania i środki czystości - około 200 zł na osobę.
Dodatkowo wnioskodawca spłaca w formie ratalnej podatek od nieruchomości w kwocie 384 zł. Ponadto skarżący leczy się w Poradni Cukrzycowej oraz Kardiologicznej w Ł., a koszt miesięczny zakupu leków wynosi około 130 zł, zaś żona skarżącego leczy się w Poradni Onkologicznej w Ł., co wiąże się z dodatkowymi kosztami dojazdu i leków. Częściowo na utrzymaniu skarżącego pozostaje córka, która odbywa studia doktoranckie i otrzymuje wynagrodzenie w kwocie 1.000 złotych, a skarżący pokrywa opłatę za akademik w kwocie 345 zł. Z wniosku Sąd I instancji wywiódł, że skarżący posiada dwa garaże w użytkowaniu wieczystym o powierzchni 20 m2 i 18 m2, a poza tym nie ma żadnego innego majątku czy też zgromadzonych oszczędności. Dom zaś, w którym zamieszkuje stanowi w połowie jego własność. W pozostałej części stanowi własność syna i jego rodziny.
W dalszej korespondencji A. S. podniósł, że podstawą przekazania synowi prowadzonej działalności gospodarczej było uzyskanie wieku emerytalnego oraz stan zdrowia. Dodał, że przekształceń własnościowych posiadanych praw majątkowych dokonywał z widocznym planem biznesowym przekazania firmy na własność synowi na długo przed rozpoczęciem kontroli skarbowej. Nie zgodził się więc, iż wyzbywając się działalności gospodarczej, brał pod uwagę możliwość powstania ewentualnych zobowiązań podatkowych i związanych z tym kosztów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. oddalając wniosek A. S. zauważył, że jest to kolejny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w sprawie. Postanowieniem z dnia 24 marca 2010 r. WSA poprzedni wniosek oddalił, a stanowisko to zaaprobował NSA w postanowieniu z dnia 6 maja 2010 r., sygn. akt I GZ 106/10. Badając niniejszy wniosek Sąd I instancji uznał więc za niezbędne ustalenie, czy sytuacja majątkowa lub rodzinna skarżącego uległa zmianie na tyle, aby uzasadnione było uwzględnienie rozpoznawanego wniosku.
Po dokonaniu analizy okoliczności wraz z dokumentacją i oświadczeniami strony zgromadzonymi w aktach sprawy, Sąd uznał, że nie doszło do tak istotnej zmiany, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy. Miesięczne wydatki nie różnią się bowiem zasadniczo od tych wskazanych w poprzednim wniosku (k. 34 i nast. akt sądowych). Sąd zauważył, że dodatkowym wydatkiem są raty zaległości podatkowej w podatku od nieruchomości w wysokości 384 zł, ale jednocześnie dochody rodziny wzrosły nieznacznie o kwotę ponad 100 zł miesięcznie.
Sąd I instancji miał na uwadze fakt, że NSA w przywołanym postanowieniu z dnia 6 maja 2010 r., przyjął, iż skarżący przekazując na rzecz syna darowiznę w postaci ogółu praw i obowiązków w spółce "S. P. S. i W. Spółka jawna" z siedzibą w K. wyzbył się w istocie zdolności do ponoszenia kosztów sądowych. Natomiast strona, która wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych, nie może prawnie skutecznie podnosić zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem. Biorąc powyższe pod uwagę WSA, nie znalazł usprawiedliwionych podstaw do przyznania A. S. prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Zażalenie na powyższe orzeczenie wniósł skarżący zaskarżając to postanowienie w całości i wnosząc o jego zmianę, poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od wpisu od złożonej skargi kasacyjnej, bądź uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy WSA w B. do ponownego rozpoznania. Postanowieniu zarzucono błąd w ustaleniach faktycznych mający wpływ na treść rozstrzygnięcia oraz błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., dalej jako: p.p.s.a.).
Uzasadniając zarzuty zażalenia A. S. podniósł, że obecnie utrzymuje się z emerytury w wysokości 1.199,61 zł (po odliczeniu kwoty potrąconej z tytułu zobowiązań podatkowych), a jego żona E. S. otrzymuje emeryturę w wysokości 1.390,54 zł. Wydatki bieżące to: opłata za energię elektryczną 195,14 zł miesięcznie, opłata za wodę 152,85 zł kwartalnie, wywóz śmieci 97,83 zł, ogrzewanie w wysokości 380 zł miesięcznie. Skarżący powtórzył okoliczności przywołane we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Nadto wskazał, że przyczyną przekazania synowi S. S. prowadzonej działalności było osiągnięcie wieku emerytalnego oraz stan zdrowia. Z dat aktów notarialnych, wynika bowiem, iż skarżący dokonywał przekształceń własnościowych posiadanych praw majątkowych na długo przed rozpoczęciem kontroli przez Urzędu Kontroli Skarbowej w B. oraz z widocznym planem biznesowym przekazania firmy na własność synowi. W związku powyższym za błędne uznał stanowisko, iż wyzbył się zdolności do zapłaty kosztów sądowych.
Ponadto A. S. podał, że nie ma możliwości pożyczenia od syna pieniędzy na opłacenie wpisów, gdyż sytuacja finansowa prowadzonej przez niego spółki jest dramatyczna. Obowiązek pokrycia kosztów w licznych sprawach zawisłych przed sądem mógłby prowadzić do pozbawienia lub istotnego ograniczenia zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych skarżącego oraz jego najbliższych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie należy wskazać, że jak wynika z akt sprawy, jest to drugi wniosek w zakresie prawa pomocy złożony w postępowaniu przez skarżącego. Postanowieniem z dnia 24 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Bk 21/10 WSA w B. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. Orzeczenie to zostało utrzymane w mocy postanowieniem NSA z dnia 6 maja 2010 r., sygn. akt I GZ 106/10, które jest postanowieniem prawomocnym (art. 168 § 1 p.p.s.a.). W orzeczeniu tym Sąd kasacyjny ocenił, że dochód skarżącego oraz jego małżonki jest na tyle wysoki, że może on partycypować w kosztach postępowania sądowego.
Ponadto Sąd podkreślił, że przekazując synowi w okresie prowadzonych wobec Spółki postępowań kontrolnych przysługujący w Spółce ogół praw i obowiązków, skarżący w istocie sam wyzbył się zdolności do ponoszenia kosztów sądowych. Powyższe okoliczności NSA uznał za uzasadniające oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Należy zauważyć, że mimo dominującego w doktrynie i orzecznictwie poglądu, iż prawomocne postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy nie ma powagi rzeczy osądzonej (por. M. Bogusz, Powaga rzeczy osądzonej w nowym postępowaniu sądowoadministracyjnym, PiP 2004, z. 6, s.
87) i strona ma prawo złożyć ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy, nawet jeżeli jej poprzedni wniosek został załatwiony negatywnie, to jednak pewne ustalenia muszą być dla sądu wiążące. Sąd nie ma wprawdzie podstaw do odrzucenia takiego wniosku jako niedopuszczalnego, ale przyznanie prawa pomocy na podstawie ponownie złożonego wniosku będzie możliwe, jeżeli zmieniła się sytuacja majątkowa lub rodzinna strony i w nowym stanie faktycznym spełnione będą przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a. (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX, 2009, wyd. III.). Stanowi o tym art. 165 p.p.s.a., zgodnie z którym postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane w skutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne.
Z treści wniosku miarodajnego dla niniejszego postępowania wpadkowego wynika, że skarżący wnioskował o zwolnienie od kosztów sądowych. Z zażalenia zaś wynika, że chodzi o wpis od skargi kasacyjnej. Sąd I instancji w oparciu o treść wniosku, oświadczenia i dokumenty załączone do wniosku trafnie uznał, że obecny dochód i wydatki skarżącego nie różnią się zasadniczo od wskazanych w pierwszym wniosku. Dodatkowy wydatek stanowi tylko rata zaległości podatkowej w podatku od nieruchomości. Zasadnie Sąd zauważył też jednoczesny wzrost dochodów skarżącego.
Jeżeli chodzi o obciążenia kosztami sądowymi, to poprzednio Sąd miał na uwadze ogół kwot tytułem wpisu w sprawach skarżącego, tj. 7.476 złotych. W tej sprawie był to wpis 2.433 złote. Obecnie, co wynika z okoliczności sprawy i czego nie kwestionuje zażalenie, w większości spraw, które zawisły przed Sądem, skarżący uiścił wpisy sądowe w różnej wysokości. Zauważyć należy, co istotne, że aktualne obciążenie w tej sprawie to połowa wpisu sądowego od skargi, gdyż chodzi o wpis od skargi kasacyjnej. Skarżący obowiązany jest zatem do uiszczenia nie 2.433 złotych, lecz 1.217 złotych (k. 241 akt). Biorąc powyższe pod uwagę, nie można przyjąć, że nastąpiła zmiana okoliczności sprawy w rozumieniu art. 165 p.p.s.a., która uzasadniałaby zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W szczególności brak podstaw do przyjęcia, że nastąpiło pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy. Zasadnie zaś Sąd I instancji potraktował rozpoznawany wniosek jako wniosek złożony w trybie art. 165 p.p.s.a.
Okoliczność podnoszona w zażaleniu, a dotycząca przekazania majątku firmy synowi nie może mieć wpływu na wynik sprawy, gdyż została już uwzględniona przy rozpoznawaniu poprzedniego wniosku i starannie omówiona. Odmienna ocena tych okoliczności nie jest możliwa. Sytuacja finansowa Spółki prowadzonej obecnie przez syna skarżącego pozostaje również bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.
Należy także podnieść, że stan zdrowia A. S. był uwzględniony przez Sąd i ta okoliczność nie zmieniła się według wskazanych danych, co mogłoby mieć wpływ na pogorszenie sytuacji finansowej skarżącego.
Odnosząc się zaś do argumentu dotyczącego ciężaru uiszczenia kosztów w innych sprawach, to skarżący nie wykazał ich rozmiaru, zaś z okoliczności sprawy wynika jedynie, że koszty te opiewają na różne kwoty.
Podsumowując należy więc stwierdzić, że WSA nie naruszył art. 245 § 3 i 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. i prawidłowo uwzględnił w rozpoznawaniu wniosku treść art. 165 p.p.s.a. Biorąc pod uwagę powyższe NSA, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.