Uzasadnienie
Skarżący K.K., reprezentowany przez pełnomocnika, działając na podstawie art. 285a § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej, jako: "P.p.s.a."), wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 20 marca 2014 r. sygn. akt III SA/Łd 1294/13 w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] listopada 2013 r. w przedmiocie skreślenia z listy uczestników studiów doktoranckich. Zaskarżając wyrok w całości i w oparciu o art. 285d P.p.s.a. podniósł następujące zarzuty:
- naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 197 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. o szkolnictwie wyższym w związku z § 30 ust. 1 i § 31 Regulaminu studiów doktoranckich Uniwersytetu Łódzkiego z dnia 5 marca 2012 r. poprzez ich niezastosowanie i pominięcie przez WSA w Łodzi, że wskazany Regulamin, który stanowi podstawę do oceny obowiązków skarżącego wynikających z faktu wpisania na listę uczestników studiów doktoranckich nie miał do niego zastosowania, ponieważ Regulamin ten nie dotyczy osób, które rozpoczęły studia doktoranckie przed dniem 1 października 2012 r., a skarżący rozpoczął takie studia w roku akademickim 2010/2011;
- naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 3 § 1 i 2 ust. 1 w związku z art. 134 § 1 w związku z art. 141 § 4 P.p.s.a., które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na błędnym uznaniu przez WSA w Łodzi, że zaskarżona decyzja z dnia [...] listopada 2013 r. została wydana przez Rektora Uniwersytetu [...] w sytuacji, gdy na wskazanej decyzji widnieje podpis Prorektora ds. Programów Jakości i Kształcenia Uniwersytetu [...], a Sąd nie zbadał w ramach kontroli działalności organów administracji i zgodności z prawem wydawanych przez te organy decyzji, czy Prorektor był osobą uprawnioną do rozpatrzenia odwołania skarżącego zgodnie z art. 197 ust. 5 ustawy o szkolnictwie wyższym i utrzymania w mocy decyzji z dnia [...] sierpnia 2013 r. podczas, gdy z ustaleń skarżącego wynika, że Prorektor ds. Programów Jakości i Kształcenia Uniwersytetu [...] nie był uprawniony do wydania decyzji II instancji w sprawie;
- naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 7, 77 i 80 k.p.a. oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit c w związku z art. 141 § 4 P.p.s.a., które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez bezpodstawne uznanie w zaskarżonym wyroku, że nierozpatrzenie wszystkich dowodów w sprawie przez organ i pominięcie wyjaśnień złożonych przez skarżącego na piśmie nie ma istotnego wpływu na wynik sprawy, skoro skarżący w piśmie z dnia 5 listopada 2012 r. wyjaśnił przyczyny niezaliczenia seminarium doktoranckiego, które zostały bezpodstawnie odrzucone przez organ, a miały wpływ na merytoryczną ocenę zaskarżonej decyzji.
Mając powyższe na uwadze skarżący wniósł o stwierdzenie niezgodności z prawem wyroku WSA w Łodzi z dnia 20 marca 2014 r. sygn. akt III SA/Łd 1294/13, a nadto o zasądzenie od organu na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania ze skargi, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Nadto skarżący podał, że kwestionowanym wyrokiem WSA w Łodzi usankcjonował decyzje, które wyrządziły skarżącemu szkodę, poprzez odmówienie pobierania nauki i uzyskania stopnia naukowego doktora, a tym samym uniemożliwienie mu uzyskania oczekiwanych umiejętności i kwalifikacji, które bezpośrednio przełożyły się na istotne zmniejszenie spodziewanych przez skarżącego perspektyw życiowych, w tym głównie zawodowych oraz zarobkowych. Doszło do zmarnowania nakładów skarżącego w postaci pracy, czasu i środków finansowych związanych z pobieraniem nauki oraz poświęconych innych celów życiowych oraz projektów na rzecz uzyskania zamierzonego wykształcenia. Skarżący zrezygnował z działalności zarobkowej na rzecz pobierania nauki, a po skreśleniu go z listy uczestników studiów doktoranckich, nie mógł znaleźć pracy, zadłużał się.
W uzasadnieniu skarżący umotywował szczegółowo zasadność podniesionych zarzutów.
W odpowiedzi na skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem wyroku z dnia 20 marca 2014 r. organ wniósł o jej odrzucenie, względnie oddalenie. W uzasadnieniu podniósł, że skarżący nie wykazał zaistnienia w sprawie przesłanek, o których mowa w art. 285a § 1 i § 2 P.p.s.a., co uzasadnia odrzucenia skargi. Gdyby jednak Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż skarga winna zostać merytorycznie rozpoznana, organ podał, że podniesione w niej zarzuty są bezpodstawne, a więc skarga podlegać powinna oddaleniu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem postanowienia podlega odrzuceniu.
Stosownie do zasady wyrażonej w art. 285a § 1 P.p.s.a., skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego przysługuje, gdy zmiana lub uchylenie orzeczenia w drodze innych przysługujących stronie środków prawnych nie było i nie jest możliwe. Oznacza to, że skarga taka nie przysługuje, jeżeli stronie przysługiwał środek odwoławczy, jednakże strona nie skorzystała z tego środka lub środek taki został odrzucony.
W art. 285a § 2 P.p.s.a. został określony wyjątek od tej zasady, który polega na tym, że skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczenia przysługuje od prawomocnego orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego, jeżeli strony nie skorzystały z przysługujących im środków prawnych, ale tylko wówczas gdy niewykorzystanie przysługującego stronie środka zaskarżenia stanowiło wyjątkowy przypadek i gdy niezgodność z prawem wynika z naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego lub konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i obywatela oraz gdy nie jest już możliwa zmiana lub uchylenie orzeczenia w drodze innych przysługujących stronie środków prawnych.
Strona wnosząca skargę na podstawie art. 285a § 2 P.p.s.a. obowiązana jest w skardze, poza innymi warunkami wymienionymi w art. 285e § 1 P.p.s.a., wykazać, że występuje wyjątkowy przypadek uzasadniający wniesienie skargi, co obejmuje także wykazanie dlaczego nie wykorzystała środka zaskarżenia (art. 285e § 1 pkt 5 P.p.s.a.). Skargę, która nie spełnia wymagań określonych w art. 285e § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny odrzuca na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 285h § 1 P.p.s.a. Takie stanowisko zostało zaprezentowane w postanowieniach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 grudnia 2011 r., sygn. akt II ONP 2/11, z dnia 25 lutego 2011 r., sygn. akt I ONP 14/11 oraz z dnia 17 grudnia 2010 r., sygn. akt I ONP 16/10. Pogląd, że jeżeli strona wnosi skargę na podstawie art. 285a § 2 P.p.s.a., to musi wykazać, iż występuje wyjątkowy przypadek uzasadniający wniesienie skargi, został wyrażony także w literaturze prawniczej (B. Dauter, R. Hauser, "Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia sądu administracyjnego" Warszawa 2010 r.). Zdaniem autorów wyjątkowość przypadku odnosi się również do przyczyn, które spowodowały, że strona nie wykorzystała przysługujących jej środków prawnych.
Z akt sprawy o sygn. III SA/Łd 1294/13 wynika, że postanowieniem WSA w Łodzi z dnia 22 stycznia 2014 r. przyznano skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wyrokiem z dnia 20 marca 2014 r. sygn. akt III SA/Łd 1294/13 WSA w Łodzi oddalił skargę M. K. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] listopada 2013 r. w przedmiocie skreślenia z listy uczestników studiów doktoranckich. Odpis tego wyroku wraz z uzasadnieniem został doręczony skarżącemu w dniu 14 kwietnia 2014 r. Skarżący wystąpił o przyznanie mu pełnomocnika z urzędu, podając, iż nie dysponuje "wystarczającymi środkami finansowymi do samodzielnego opłacenia pełnomocnika w celu sporządzenia skargi kasacyjnej". Postanowieniem z dnia 12 maja 2014 r. WSA w Łodzi przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Wyznaczony pełnomocnik z urzędu wniósł skargę kasacyjną od wyroku z dnia 20 marca 2014 r. wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Postanowieniem z dnia 1 lipca 2014 r. WSA w Łodzi przywrócił termin do wniesienia skargi kasacyjnej. Postanowieniem z dnia 18 sierpnia 2014 r. Sąd I instancji cofnął jednak przyznane skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Wskazał, że analizując akta sprawy, jak i uwzględniając z urzędu wynikające z akt kilku innych wszczętych przez skarżącego postępowań przed WSA w Łodzi okoliczności, w tym posłużenia się przez skarżącego sfałszowanym dokumentem egzaminacyjnym, powziął wątpliwość co do rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego, a w konsekwencji przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego uznał, że skarżący we wnioskach o przyznanie prawa pomocy nie przedstawił swojej sytuacji w sposób rzetelny i prawdziwy. Zażalenie na powyższe postanowienie z dnia 18 sierpnia 2014 r. zostało przez Naczelny Sąd Administracyjny oddalone postanowieniem z dnia 7 października 2014 r. sygn. akt I OZ 836/14. Wobec powyższego Sąd wezwał skarżącego do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej, w terminie 7 dni pod rygorem jej odrzucenia. Zażalenie na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału w przedmiocie wezwania do uiszczenia wpis od skargi kasacyjnej zostało przez Naczelny Sąd Administracyjny oddalone postanowieniem z dnia 25 listopada 2014 r. sygn. akt I OZ 1073/14. Przy piśmie z dnia 3 grudnia 2014 r. doręczono skarżącemu odpis prawomocnego zarządzenia Przewodniczącego Wydziału o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej. Pomimo wezwania skarżący żądanej opłaty nie uiścił, a postanowieniem z dnia 30 grudnia 2014 r. WSA w Łodzi odrzucił skargę kasacyjną. Przy piśmie z dnia 9 marca 2015 r. doręczono organowi odpis prawomocnego wyroku z dnia 20 marca 2014 r. i zwrócono akta administracyjne. Pismem z dnia 13 listopada 2015 r. (data nadania pisma w urzędzie pocztowym) skarżący wniósł o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej. Postanowieniem z dnia 3 grudnia 2015 r. WSA w Łodzi odmówił skarżącemu przywrócenia terminu, a postanowieniem z dnia 12 lutego 2016 r. sygn. akt I OZ 97/16 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenia na to postanowienie.
W takich okolicznościach sprawy skarżący wniósł skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem wyroku z dnia 20 marca 2014 r. W skardze tej nie zostało jednak wskazane, że występuje wyjątkowy przypadek w rozumieniu art. 285a § 2 P.p.s.a. Skarżący podniósł jedynie, że skarga kasacyjna od wyroku z dnia 20 marca 2014 r. została odrzucona postanowieniem z dnia 30 grudnia 2014 r. z powodu nieuiszczenia przez skarżącego wpisu od tej skargi. Fakt ten został poprzedzony cofnięciem skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Dalej wskazano, że mimo tej decyzji Sądu, skarżący faktycznie nie dysponował środkami pozwalającymi mu na uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej. Dodatkowo podniesiono, że niezgodność z prawem zaskarżonego wyroku wynika z naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego, konstytucyjnych wolności, praw człowieka i obywatela w postaci prawa do nauki, oraz powszechnego i równego dostępu każdego obywatela RP do wykształcenia według własnego wyboru, o których stanowi art. 70 ust 1 i 4 Konstytucji RP.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, odrzucenie skargi kasacyjnej z powodu nieuiszczenia wpisu od tej skargi, nie dają podstaw do oceny, że występuje wyjątkowy wypadek uzasadniający wniesienie skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem wyroku. Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem wyroku nie może zastępować skargi kasacyjnej, a ewentualny brak skuteczności jej wniesienia nie może być konwalidowany poprzez instytucję, która uregulowana została z Dziale VIIa ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia nie jest odrębnym środkiem zaskarżenia orzeczenia, lecz stanowi instytucję nadzwyczajną. Nie może być zatem w żadnym przypadku traktowana jako alternatywa dla środków odwoławczych, takich jak np. skarga kasacyjna, czy skargi o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz 2011 r., red. R. Hauser, M. Wierzbowski, str. 917).
Mając powyższe względy na uwadze należy przyjąć, że skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 20 marca 2014 r. podlega odrzuceniu.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 285h § 1 w związku z art. 285e § 1 pkt 5 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia. O zwrocie wpisu Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 P.p.s.a.