Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 29 maja 2019 r. sygn. akt I OZ 430/19 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie U.T. i Z.T. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 28 marca 2019 r. sygn. akt II SA/Ke 203/18 o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie w sprawie ze skargi U.T. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w [...] z dnia [...] lutego 2018 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy aktualizacji ewidencji gruntów i budynków.
W uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że stosownie do treści przepisu art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., dalej, jako: "P.p.s.a.") jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Postanowienie o przywróceniu terminu albo odmowie jego przywrócenia może być wydane na posiedzeniu niejawnym.
Zgodnie z art. 87 § 1 P.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Wedle natomiast art. 87 § 2 p.p.s.a. w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu.
Sąd zwrócił uwagę, że jednym z przewidzianych w art. 86 § 1 i art. 87 § 2 P.p.s.a. warunków przywrócenia terminu przez sąd jest uprawdopodobnienie przez stronę braku jej winy w przekroczeniu terminu. Kryterium braku winy wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie terminu nie jest więc możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa w tym zakresie. Przy ocenie winy w uchybieniu terminu należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. W przypadku zaś, gdy strona jest zastępowana przez pełnomocnika, za błędy i zaniechania pełnomocnika odpowiedzialność ponosi jego mocodawca
W rozpoznawanej sprawie skarżący byli reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika będącego adwokatem. Okoliczność ta miała istotne znaczenie przy ocenie miernika staranności wymaganego przy dokonywaniu czynności procesowych przez pełnomocnika strony. Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, zgodnie z którym adwokat, radca prawny czy rzecznik patentowy podlega w tym zakresie bardziej rygorystycznym kryteriom oceny. W związku z posiadaną przez siebie wiedzą z zakresu prawa oraz znajomością procedury sądowej zobligowany jest bowiem do zachowania dużo dalej posuniętej staranności niż wymagana jest od osób niebędących profesjonalnymi pełnomocnikami. Zawodowy charakter działalności adwokata powoduje, że odpowiedzialność pełnomocnika obejmuje działania wszystkich osób, którymi posługuje się wykonując swój zawód. Ustanowiony pełnomocnik odpowiada więc za błędy i zaniechania pracownika kancelarii. Właściwa organizacja wewnętrznej pracy kancelarii jest traktowana jako dochowanie staranności warunkującej brak winy w uchybieniu terminu (por. postanowienia NSA: z 7 grudnia 2016 r., II OZ 1353/16; z 11 czerwca 2014 r., I FZ 149/14).
W przedmiotowej sprawie, przy rozpatrywaniu wniosku o przywrócenie terminu Sąd wziął pod uwagę stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w postanowieniu z 13 lutego 2019 r. sygn. akt I OZ 51/19. W orzeczeniu tym Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że w aktach sprawy znajduje się zwrotne potwierdzenie odbioru rzeczonej przesyłki z którego wynika, że osoba uprawniona w kancelarii pełnomocnika skarżących kasacyjnie potwierdziła odbiór własnoręcznym podpisem oraz pieczątką kancelarii przesyłki zawierającej zarówno wezwanie do uiszczenia wpisu, jak i wezwanie do usunięcia braków formalnych w postaci złożenia trzech egzemplarzy wniosku (albo oświadczenia). Tym samym, skoro wypełnione potwierdzenie odbioru stanowi dokument urzędowy w rozumieniu art. 244 k.p.c., potwierdzający fakt i datę doręczenia wskazanych pism adresat przesyłki, który twierdzi, że nie doręczono mu pism wymienionych na formularzu, powinien ten fakt udowodnić. Naczelny Sąd Administracyjny w ww. postanowieniu uznał, że w niniejszej sprawie wnoszący zażalenie nie zdołali w żaden sposób podważyć faktu doręczenia ich pełnomocnikowi wezwania do uzupełnienia przedmiotowych braków formalnych skargi kasacyjnej. Na poparcie swoich twierdzeń nie przedstawili żadnych dowodów.
Skoro zatem Naczelny Sąd Administracyjny w ww. postanowieniu przyjął, że wezwanie do uzupełnienia przedmiotowych braków formalnych skargi kasacyjnej zostało doręczone prawidłowo stwierdzić należy, iż skarżący nie wykazali braku winy w uchybieniu terminowi.
Sąd wyjaśnił dodatkowo, że podnoszona w tej sprawie okoliczność, iż osoba uprawniona do odbioru korespondencji nie sprawdza zawartości koperty z informacją zawartą na zwrotnym potwierdzeniu odbioru świadczy jedynie o niewłaściwej organizacji wewnętrznej kancelarii.
Skarżący U.T. i Z.T. wnieśli skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 maja 2019 r. sygn. akt I OZ 430/19. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono:
- rażące naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na treść zaskarżonego postanowienia, a to:
- art. 87 § 1 i 2 P.p.s.a poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnym przyjęciu, iż strona ma obowiązek udowodnić fakt niedoręczenia pism wymienionych na formularzu, podczas, gdy w dyspozycji ww. przepisu mowa jest o uprawdopodobnieniu przyczyny uchybienia terminu, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego przyjęcia, iż pełnomocnik skarżących nie uprawdopodobnił braku winy, podczas, gdy wskazał na okoliczności, które powinny prowadzić do przywrócenia terminu do złożenia wniosku o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie;
- art. 244 § 1 k.p.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na bezpodstawnym przyjęciu, iż w korespondencji z Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach znajdowało się wezwanie do usunięcia braków formalnych skargi kasacyjnej oraz stwierdzeniu, iż zwrotne poświadczenie odbioru potwierdza, iż w przesyłce faktycznie znajdowało się rzeczowe wezwanie, podczas, gdy pełnomocnik stron z uwagi na brak tego wezwania nie mógł go wykonać w terminie wskazanym przez Sąd, co w konsekwencji doprowadziło do tego, iż skarżący pozbawieni zostali możliwości rozpoznania ich sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny;
- rażące naruszenie prawa materialnego, a to:
- art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (2010/C/83/02) poprzez jego niezastosowanie polegające na pozbawieniu skarżących możliwości rozpoznania sprawy przez Sąd mimo braku okoliczności przemawiających za oddaleniem zażalenia pełnomocnika skarżących;
- art. 13 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. zmienionej następnie protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnioną Protokołem nr 2 poprzez jego niezastosowanie polegające na pozbawieniu skarżących prawa do skorzystania ze środka odwoławczego w sytuacji, gdy pełnomocnik skarżących uprawdopodobnił, że niezachowanie terminu było niezawinione, co w konsekwencji doprowadziło do tego, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach bezpodstawnie odrzucił skargę kasacyjną.
Mając powyższe na uwadze wniesiono o stwierdzenie niezgodności z prawem zaskarżonego postanowienia w całości oraz o zasądzenie na rzecz skarżących kosztów postępowania według norm prawem przepisanych.
Dodatkowo na zasadzie art. 285e § 1 pkt 4 P.p.s.a. wskazano, że oddalenie zażalenia w przedmiocie wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej spowodowało u skarżących szkodę polegającą na braku możliwości rozpoznania środka odwoławczego przez Sąd II instancji, co w konsekwencji doprowadziło do zatwierdzenia stanu niezgodnego z prawem.
W uzasadnieniu skargi przedstawiono stosowną argumentację na poparcie postawionych zarzutów.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 maja 2019 r. sygn. akt I OZ 430/19 podlega odrzuceniu.
Orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego są prawomocne z chwilą ich wydania i co do zasady nie podlegają zaskarżeniu. Stosownie do art. 285a § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej, jako: "P.p.s.a."), od orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem nie przysługuje, z wyjątkiem gdy niezgodność z prawem wynika z rażącego naruszenia prawa Unii Europejskiej. Orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego traktuje się jak orzeczenia wydane w postępowaniu wywołanym wniesieniem skargi. Naruszenie prawa Unii Europejskiej ma dotyczyć konkretnej normy prawa unijnego, która była stosowana w rozpoznawanej sprawie lub powinna być stosowana, przy czym naruszenie takiej normy ma charakter rażący. Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego powinna zawierać więc wskazanie konkretnego przepisu prawa Unii Europejskiej, z którym zaskarżone orzeczenie jest niezgodne (art. 285e § 1 pkt 3 P.p.s.a.).
Skarżący w skardze o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 maja 2019 r. sygn. akt
I OZ 430/19 zarzucili m. in. naruszenie art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej. Zarzut ten nie wskazuje jednak, że niezgodność z prawem wynika z rażącego naruszenia norm prawa Unii Europejskiej, albowiem niewystarczające jest przytoczenie przez skarżącego przepisów Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej bez powiązania ich z przepisem prawa Unii Europejskiej, który był stosowany lub powinien być stosowany w tej sprawie. Jakkolwiek zgodnie z art. 6 ust. 1 Traktatu o Unii Europejskiej, Unia uznaje prawa, wolności i zasady określone w Karcie Praw Podstawowych Unii Europejskiej z dnia 7 grudnia 2000 r., w brzmieniu dostosowanym 12 grudnia 2007 r. w Strasburgu, która ma taką samą moc prawną jak Traktaty, to zakres zastosowania praw i zasad zawartych w Karcie Praw Podstawowych Unii Europejskiej został uregulowany w jej art. 51 ust.
- Stosownie do art. 51 ust. 1 Karty, prawa i zasady w niej określone są wiążące dla państw członkowskich wyłącznie w zakresie, w jakim stosują one prawo Unii. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 25 sierpnia 2017 r., sygn. akt II ONP 3/17, oznacza to, że co prawda Karta Praw Podstawowych jako prawo pierwotne jest częścią porządku prawnego Unii Europejskiej, ale zarzut naruszenia postanowień tej Karty może być podnoszony tylko w sytuacji, gdy w sprawie mają zastosowanie lub powinny mieć zastosowanie inne niż Karta przepisy prawa Unii Europejskiej. Wniosku tego nie podważa brzmienie art. 6 ust. 1 TUE. Tym samym zarzut naruszenia przepisów Karty Praw Podstawowych nie może stanowić samodzielnej podstawy skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego, ponieważ Karta znajduje zastosowanie jedynie wówczas, gdy w sprawie mogą mieć zastosowanie inne przepisy prawa Unii Europejskiej i wskazanie tych przepisów jest wymogiem skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego określonym w art. 285e § 1 pkt 3 P.p.s.a., którego niedopełnienie skutkuje odrzuceniem skargi, na podstawie art. 285h § 1 P.p.s.a.
W tej sprawie skarżący w skardze o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczenia nie wskazali, jakie przepisy prawa unijnego mają zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, z zastosowaniem których to przepisów można by powiązać zastosowanie art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej.
Dalej, odnosząc się do przywołanego przez skarżących zarzutu naruszenia art. 13 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności należy wskazać, że jakkolwiek prawo Unii Europejskiej zawiera odesłanie wprost do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności w art. 6 ust. 2 Traktatu o Unii Europejskiej, zgodnie z którym Unia Europejska została zobowiązana do przystąpienia do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, to do czasu zawarcia i wejścia w życie umowy o przystąpieniu Unii Europejskiej do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności Konwencja ta nie jest częścią porządku prawnego Unii Europejskiej i aktem prawa Unii. Wniosku tego nie zmienia brzmienie art. 6 ust. 3 TUE, zgodnie z którym prawa podstawowe, zagwarantowane w europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz wynikające z tradycji konstytucyjnych wspólnych Państwom Członkowskim, stanowią część prawa Unii jako zasady ogólne prawa. Przepis ten wskazuje, że prawa podstawowe zagwarantowane w Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz te wynikające z tradycji konstytucyjnych państw członkowskich należą do ogólnych zasad prawa Unii Europejskiej, co nie oznacza, że sama Konwencja stanowi część prawa Unii. Takie stanowisko znajduje poparcie w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 24 kwietnia 2012 r. w sprawie C-571/10 Kamberaj, EU:C:2012:233; z dnia 26 lutego 2013 r. w sprawie C-617/10, Åkerberg Fransson, EU:c:2013:105, pkt 44; z dnia 15 lutego 2016 r. w sprawie C-601/15 PPU, N., EU:C:2016:84, pkt 45; z dnia 20 marca 2018 r. w sprawie C-537/16, Garlsson Real Estate i in., EU:C:2018:193, pkt 24). Nie podważa tego stanowiska także to, że Karta Praw Podstawowych Unii Europejskiej (dalej: KPP), która od wejścia w życie Traktatu z Lizbony (Dz. Urz. UE C 306 z 17 grudnia 2007 r., s.
- ma status prawny równy traktatom – Traktatowi o funkcjonowaniu Unii Europejskiej oraz Traktatowi o Unii Europejskiej, zawiera odesłanie do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Celem tego odesłania jest zapewnienie spójności standardu ochrony praw człowieka i podstawowych wolności (system konwencyjny) oraz ochrony praw podstawowych (system unijny), a także zapobieżenie powstawaniu rozbieżności między obydwoma standardami, w tym rozwijanymi przez orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu oraz orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości UE. Nie oznacza to jednak, że Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności jest częścią prawa Unii Europejskiej. W toku prac zmierzających do przystąpienia Unii Europejskiej do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności w dniu 5 kwietnia 2013 r. został przedstawiony ostateczny projekt umowy o przystąpieniu Unii Europejskiej do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. W opinii 2/13, wydanej na wniosek Komisji Europejskiej - na podstawie art. 218 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej - w dniu 18 grudnia 2014 r., Trybunał Sprawiedliwości UE w pełnym składzie uznał, że porozumienie dotyczące przystąpienia Unii Europejskiej do europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności nie jest zgodne z art. 6 ust. 2 TUE ani z Protokołem (nr 8) dotyczącym artykułu 6 ustęp 2 Traktatu o Unii Europejskiej w sprawie przystąpienia Unii do europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (EU:C:2014:2452). Jak wynika z art. 218 ust. 11 TFUE, w przypadku negatywnej opinii Trybunału przewidywana umowa (porozumienie o przystąpieniu) nie może wejść w życie, chyba że nastąpi jej zmiana lub rewizja Traktatów. Obecnie Unia Europejska nadal nie jest stroną Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, a tym samym Konwencja ta nie jest częścią porządku prawnego UE.
Zatem zarzut naruszenia przepisów powołanej Konwencji nie dotyczy naruszenia norm prawa Unii Europejskiej w rozumieniu art. 285a § 3 w związku z art. 285e § 1 pkt 3 P.p.s.a. (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 25 sierpnia 2017 r. sygn. akt II ONP 3/17, z dnia 30 maja 2014 r. sygn. akt I ONP 1/14, z dnia 22 sierpnia 2014 r. sygn. akt II ONP 4/14 i II ONP 5/14).
Mając powyższe na uwadze, stwierdzić trzeba, że wniesiona skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem powołanego postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego nie spełnia warunku formalnego, określonego w art. 285e § 1 pkt 3 P.p.s.a., gdyż nie wskazano w niej norm prawa Unii Europejskiej w rozumieniu art. 285a § 3 p.p.s.a., z którymi zaskarżone orzeczenie jest niezgodne.
Wyjaśnić także należy, iż zarzuty naruszenia art. 87 § 1 i 2 P.p.s.a. oraz art. 244 Kodeksu postępowania cywilnego, także nie mogły odnieść zamierzonego skutku. Zauważyć trzeba, iż przedstawione zarzuty były już przedmiotem analizy zarówno Sądu I instancji, jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego. Oba Sądy odniosły się do podnoszonych przez skarżących kwestii w uzasadnieniach swoich rozstrzygnięć. Skarżący nie podzielając argumentacji przedstawionej przez Sądy starają się podjąć z nimi dalszą polemikę, co na etapie nadzwyczajnego środka zaskarżenia, jakim jest skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia nie jest dopuszczalne.
Z tych względów, skarga ta podlega odrzuceniu na podstawie art. 285h § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 285e § 1 pkt 3 P.p.s.a. w zw. z art. 285a § 3 P.p.s.a. O zwrocie wpisu Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 P.p.s.a.