Uzasadnienie
W dniu 12 stycznia 2008 r. do Naczelnego Sądu Administracyjnego wpłynęła złożona za pośrednictwem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku skarga K. M. na przewlekłość postępowania toczącego się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Białymstoku pod sygn. akt II SA/Bk 3/05 w sprawie z jego skargi na bezczynność Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Zambrowie w przedmiocie zasiłku celowego, w zakresie dotyczącym przyznania prawa pomocy przez ustanowienie adwokata. Skarżący wniósł o stwierdzenie przewlekłości postępowania sądowego w tym zakresie oraz o zasądzenie na jego rzecz z tego tytułu kwoty 10 000 złotych.
W uzasadnieniu K. M. podniósł, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku na skutek postanowień z dnia 16 maja 2006 r., 7 marca 2006 r., 7 lutego 2006 r., 20 grudnia 2005 r. i 25 października 2005 r. spowodował znaczne opóźnienie w rozpoznaniu przez Naczelny Sąd Administracyjny zażalenia na postanowienie w przedmiocie ustanowienia adwokata oraz do dnia 5 stycznia 2009 r. nie przesłał akt do Naczelnego Sądu Administracyjnego celem rozpoznania tego zażalenia.
Z akt sądowych sprawy wynika, że skarga na bezczynność Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Zambrowie wpłynęła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku wraz z odpowiedzią na skargę w dniu 7 marca 2005 r. Po przeprowadzeniu rozprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku postanowieniem z dnia 7 czerwca 2005 r. umorzył postępowanie sądowe, wskazując że sprawa przyznania K. M. zasiłku celowego była rozstrzygana przez organy administracji publicznej i została poddana ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku (sygn. akt II SA/Bk 12/05). W terminie do wniesienia skargi kasacyjnej na ww. postanowienie K. M. złożył w dniu 23 czerwca 2005 r. na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku postanowieniem referendarza sądowego z dnia 14 lipca 2005 r., a następnie po wniesieniu sprzeciwu przez skarżącego postanowieniem z dnia 13 września 2005 r. oddalił przedmiotowy wniosek. W dniu 29 września 2005 r. skarżący złożył zażalenie na to postanowienie. Od tego czasu, na skutek nieuzupełniania braków formalnych zażaleń i wniosków, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wydawał postanowienia o odrzuceniu zażaleń (w sumie 14 postanowień o odrzuceniu i 2 zarządzenia o pozostawieniu pism bez rozpoznania). Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 25 czerwca 2008 r. uchylił ostatnie postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 17 kwietnia 2008 r., wskazując na brak konieczności wzywania skarżącego do nadesłania odpisu zażalenia, bowiem w sprawie o przyznanie prawa pomocy występuje tylko jedna strona postępowania. Akta sprawy zwrócone przez Naczelny Sąd Administracyjny wpłynęły do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w dniu 17 lipca 2008 r. W konsekwencji tego rozstrzygnięcia Naczelnego Sądu Administracyjnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku postanowieniami z dnia 16 października 2008 r. i 11 grudnia 2008 r. uchylił swoje postanowienia o odrzuceniu zażaleń i zarządzenia o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania, wydane w dniach 16 maja 2006 r., 7 marca 2006 r., 7 lutego 2006 r., 20 grudnia 2005 r., 25 października 2005 r. na skutek błędnego wzywania do uzupełniania braków formalnych tych pism procesowych.
Stan sprawy na dzień wniesienia skargi na przewlekłość postępowania przedstawia się w ten sposób, że pozostaje do rozpoznania zażalenie K. M. z dnia 29 września 2005 r. na postanowienie Sądu I instancji z dnia 13 września 2005 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
W przedstawionym stanie faktycznym skarga K. M. na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Białymstoku w zakresie dotyczącym jego wniosku o przyznanie prawa pomocy podlega uwzględnieniu.
Na wstępie należy podnieść, że skarga o stwierdzenie, że w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym nastąpiła przewlekłość postępowania może być uwzględniona, jeśli są podstawy do przyjęcia, że na skutek działania lub bezczynności Sądu naruszone zostało prawo strony do rozpoznania jej sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki; Dz. U. Nr 179, poz. 1843 - zwanej dalej ustawą). Konieczne jest więc ustalenie, że wystąpiła zwłoka w postępowaniu sądowym (przewlekłość postępowania) oraz, że zwłoka w postępowaniu sądowym jest nieuzasadniona. Stosownie do przepisu art. 2 ustawy, o nieuzasadnionej zwłoce można mówić wówczas, jeśli postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne do jego zakończenia, uwzględniając ocenę terminowości i prawidłowości czynności sądowych, ale także zachowań stron, a w szczególności strony, która zarzuca przewlekłość postępowania. Ocena ta nie może być oderwana od obowiązku sądu rozpoznawania wszystkich spraw wniesionych do sądu bez nieuzasadnionej zwłoki, przy zachowaniu zasady rozpoznawania spraw według kolejności ich wpływu oraz uwzględnieniu przepisów nakazujących rozpoznawanie niektórych rodzajów spraw w ustawowo określonych terminach.
Co prawda w sprawie objętej skargą na bezczynność organu administracji publicznej Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku niezwłocznie wydał, po przeprowadzeniu rozprawy, postanowienie z dnia 7 czerwca 2005 r. o umorzeniu postępowania sądowego, niemniej późniejsze czynności, dokonywane przez ten Sąd naruszały prawo skarżącego do rozpoznania jego wniosku o przyznanie adwokata z urzędu bez nieuzasadnionej zwłoki. Wskazać należy że skarżący w dniu 23 czerwca 2005 r. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy, z zamiarem ewentualnego złożenia skargi kasacyjnej na zapadłe postanowienie kończące postępowanie w sprawie. Po uzupełnieniu braków formalnych tego wniosku, po rozpoznaniu wniosku przez referendarza sądowego w dniu 14 lipca 2005 r. i po wniesieniu sprzeciwu, Wojewódzki Sąd postanowieniem z dnia 13 września 2005 r. oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Na skutek zażalenia skarżącego na to postanowienie, wniosek o przyznanie prawa pomocy nie został prawomocnie rozpoznany do dnia dzisiejszego. Wojewódzki Sąd Administracyjny wzywał skarżącego do uzupełnienia braków formalnych zażalenia i z uwagi na niewykonywanie przez skarżącego wezwań odrzucał kolejne zażalenia. Z tej przyczyny postępowanie wszczęte wnioskiem o przyznanie prawa pomocy trwa przeszło 3 lata. W konsekwencji po uchyleniu postanowieniem z dnia 25 czerwca 2005 r. przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 17 kwietnia 2008 r., Sąd I instancji uchylił błędne zarządzenia i postanowienia o odrzuceniu zażaleń zgodnie ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartym w powyższym postanowieniu. Tym samym Wojewódzki Sąd Administracyjny przygotował sprawę do ostatecznego rozstrzygnięcia kwestii przyznania prawa pomocy.
Reasumując, tak długi (ponad 3 - letni) okres, w którym niedoszło do nadania właściwego biegu zażaleniu skarżącego na postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy, Wojewódzki Sąd Administracyjny naruszył prawo skarżącego do prawomocnego rozpoznania jego wniosku w tym przedmiocie w rozsądnym terminie.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny uwzględniając skargę stwierdził, że w postępowaniu nastąpiła przewlekłość postępowania (art. 12 ust. 2 ustawy) oraz przyznał skarżącemu jako odpowiednią sumę pieniężną od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku kwotę 1000 zł (art. 12 ust. 4 ustawy). Określając wysokość sumy pieniężnej z tytułu przewlekłości postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny miał na uwadze z jednej strony działanie Sądu I instancji polegające, jak się okazało, na błędnym wzywaniu skarżącego do uzupełniania braków formalnych zażaleń oraz z drugiej strony uwzględnił, że poszczególne czynności w całym omawianym okresie podejmowane były bez zbędnej zwłoki, co dotyczy także, wbrew stanowisku skarżącego, okresu po wydaniu przez Sąd II instancji postanowienia z dnia 25 czerwca 2008 r. Akta sprawy wpłynęły do Wojewódzkiego Sądu w dniu 17 lipca 2008 r. Sąd ten postanowieniami z dnia 16 października 2008 r. oraz w dniu 11 grudnia 2008 r., a zatem wydanymi w bieżącym toku czynności sądowych uchylił swoje wcześniejsze zarządzenia i postanowienia niekorzystne dla skarżącego. Postanowienie Wojewódzkiego Sądu z dnia 11 grudnia 2008 r. zostało doręczone skarżącemu w dniu 24 grudnia 2008 r., a zatem mając na uwadze szczególny okres między 25 grudnia 2008 r. a 4 stycznia 2009 r. nie można zgodzić się z zarzutem skarżącego, że przewlekłością dotknięte jest także nieprzesłanie w tym okresie – do daty złożenia skargi na przewlekłość postępowania – akt sprawy do Naczelnego Sądu Administracyjnego z zażaleniem na postanowienie w przedmiocie ustanowienia adwokata.
Mając powyższe względy na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 12 ust. 2 i ust. 4 orzekł jak w sentencji postanowienia.