Uzasadnienie
W dniu 23 lutego 2009 r. do Naczelnego Sądu Administracyjnego wpłynęła złożona za pośrednictwem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku skarga K. M. na przewlekłość postępowania toczącego się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Białymstoku pod sygn. akt II SA/Bk 715/05 w sprawie ze skargi K. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łomży z dnia [...] czerwca 2005 r. w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia w sprawie odmowy zwolnienia z opłat za wymianę prawa jazdy - w zakresie dotyczącym przyznania prawa pomocy. Skarżący wniósł o stwierdzenie przewlekłości postępowania sądowego w powyższym zakresie oraz o zasądzenie na jego rzecz z tego tytułu kwoty 10 000 złotych.
W uzasadnieniu K. M. podniósł, iż w dniu 2 sierpnia 2005 r. złożył do WSA w Białymstoku wniosek o zwolnienie go od kosztów sądowych, który do chwili obecnej nie został rozpoznany. Zdaniem skarżącego Sąd I instancji nie przekazywał również do Naczelnego Sądu Administracyjnego składanych przez niego zażaleń, czym przyczynił się do powstania tak długiego opóźnienia w rozpoznaniu sprawy.
Z akt sądowych sprawy wynika, iż skarga na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łomży z dnia [...] czerwca 2005 r. wpłynęła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku wraz z odpowiedzią na skargę i aktami sprawy w dniu 22 lipca 2005 r. Pismem z dnia 28 lipca 2005 r. skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sadowego od skargi w kwocie 100 zł. W odpowiedzi K. M. wniósł osobiście w dniu 2 sierpnia 2005 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku wypełniony urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Pismem z dnia 9 sierpnia 2005 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia powyższego wniosku. Wobec niewykonania wezwania, WSA w Białymstoku w osobie referendarza sądowego postanowieniem z dnia 26 sierpnia 2005 r. oddalił wniosek K. M. o przyznanie mu prawa pomocy. Pismem z dnia 5 września 2005r. (błędnie nazwanym przez skarżącego zażaleniem) K. M. wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia. Wezwaniem z dnia 9 września 2005 r. skarżący został zobowiązany do uzupełnienia braków formalnych sprzeciwu poprzez nadesłanie jednego odpisu – w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia. Od tego czasu, na skutek nieuzupełniania przez skarżącego braków formalnych kolejnych jego zażaleń i wniosków, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wydawał postanowienia o odrzuceniu środków odwoławczych (zażaleń, sprzeciwów) i wniosków wnoszonych przez skarżącego (w sumie 9 postanowień o odrzuceniu i 2 zarządzenia o pozostawieniu pism bez rozpoznania). Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 24 czerwca 2008 r. uchylił jedno z postanowień Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku (z dnia 17 kwietnia 2008 r.) wskazując na brak konieczności wzywania skarżącego do nadesłania odpisu zażalenia, bowiem w sprawie o przyznanie prawa pomocy występuje tylko jedna strona postępowania. W konsekwencji tego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku postanowieniem z dnia 11 września 2008 r. uchylił swoje postanowienie o odrzuceniu sprzeciwu z dnia 7 lutego 2006 r., postanowienia o odrzuceniu zażaleń z dnia: 11 kwietnia 2006 r., 16 maja 2006 r., 16 listopada 2006 r., 16 stycznia 2007 r., 6 marca 2007 r. oraz zarządzenia z dnia: 10 października 2006 r. i 31 maja 2007 r. o pozostawieniu bez rozpoznania wniosków skarżącego na skutek błędnego wzywania do uzupełniania braków formalnych tych pism procesowych. Następnie postanowieniem z dnia 20 października 2008 r. Sąd I instancji, po rozpoznaniu sprzeciwu skarżącego na postanowienie referendarza sądowego z dnia 9 grudnia 2005 r., oddalił wniosek K. M. o przyznanie prawa pomocy. Zażalenie na powyższe rozstrzygnięcie zostało oddalone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 listopada 2008 r., w konsekwencji czego skarżący zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II WSA w Białymstoku z dnia 9 grudnia 2008 r. został wezwany do uiszczenia wpisu w wysokości 100 zł od skargi na postanowienie SKO w Łomży z dnia [...] czerwca 2005 r.
Stan sprawy na dzień wniesienia skargi na przewlekłość postępowania przedstawia się w ten sposób, iż pozostaje do rozpoznania sprzeciw K. M. z dnia 19 lutego 2009 r. na postanowienie referendarza sądowego z dnia 10 lutego 2009 r. o oddaleniu wniosku skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
W przedstawionym stanie faktycznym skarga K. M. na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Białymstoku podlega uwzględnieniu.
Na wstępie należy podnieść, iż skarga o stwierdzenie, że w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym nastąpiła przewlekłość postępowania może być uwzględniona, jeśli są podstawy do przyjęcia, że na skutek działania lub bezczynności Sądu naruszone zostało prawo strony do rozpoznania jej sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki; Dz. U. Nr 179, poz. 1843 - zwanej dalej ustawą). Konieczne jest więc ustalenie, że wystąpiła zwłoka w postępowaniu sądowym (przewlekłość postępowania) oraz, że zwłoka w postępowaniu sądowym jest nieuzasadniona. Stosownie do przepisu art. 2 ustawy, o nieuzasadnionej zwłoce można mówić wówczas, jeśli postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne do jego zakończenia, uwzględniając ocenę terminowości i prawidłowości czynności sądowych, ale także zachowań stron, a w szczególności strony, która zarzuca przewlekłość postępowania. Ocena ta nie może być oderwana od obowiązku sądu rozpoznawania wszystkich spraw wniesionych do sądu bez nieuzasadnionej zwłoki, przy zachowaniu zasady rozpoznawania spraw według kolejności ich wpływu oraz uwzględnieniu przepisów nakazujących rozpoznawanie niektórych rodzajów spraw w ustawowo określonych terminach.
W przedmiotowej sprawie uznać należy, iż działania Sądu I instancji naruszyły prawo skarżącego do rozpoznania jego sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki.
Po wniesieniu skargi na postanowienie SKO w Łomży z dnia [...] czerwca 2005 r., skarżący w dniu 2 sierpnia 2005 r. złożył osobiście wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Wobec niewykonania wezwania z dnia 9 sierpnia 2005 r., po rozpoznaniu wniosku przez referendarza sądowego w dniu 26 sierpnia 2005 r. i po wniesieniu sprzeciwu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku postanowieniem z dnia 29 września 2005 r. odrzucił sprzeciw z powodu nieuzupełnienia przez skarżącego braku formalnego poprzez nienadesłanie jego odpisu. Od tego momentu Sąd I instancji wzywał skarżącego do uzupełnienia braków formalnych jego zażaleń oraz wniosków i z uwagi na niewykonywanie przez skarżącego wezwań odrzucał kolejne pisma K. M. Z tej przyczyny postępowanie wszczęte wnioskiem o przyznanie prawa pomocy trwało ponad 3 lata. Dopiero po uchyleniu postanowieniem z dnia 24 czerwca 2008 r. przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 17 kwietnia 2008 r., Sąd I instancji uchylił błędne zarządzenia i postanowienia o odrzuceniu zażaleń zgodnie ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartym w powyższym postanowieniu. Dzięki temu możliwym stało się rozpoznanie sprzeciwu skarżącego na postanowienie referendarza sądowego z dnia 9 grudnia 2005 r., co też Sąd uczynił postanowieniem z dnia 20 października 2008 r. o oddaleniu wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Zażalenie skarżącego na powyższe rozstrzygnięcie zostało oddalone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 listopada 2008 r.
Reasumując, tak długi (ponad 3 - letni) okres oczekiwania na rozpoznanie wniosku K. M. o przyznanie prawa pomocy, przez co niemożliwym było również wydanie merytorycznego rozstrzygnięcia w postępowaniu głównym zainicjowanym skargą z lipca 2005 r., uzasadnia twierdzenie, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku naruszył prawo skarżącego do rozpoznania jego sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny uwzględniając skargę stwierdził, że w niniejszym postępowaniu nastąpiła przewlekłość postępowania (art. 12 ust. 2 ustawy) oraz przyznał skarżącemu jako odpowiednią sumę pieniężną od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku kwotę 1.000 zł (art. 12 ust. 4 ustawy). Określając wysokość sumy pieniężnej z tytułu przewlekłości postępowania, Sąd miał na uwadze czas trwania postępowania, rodzaj sprawy, w której nastąpiła przewlekłość, ale także i tę okoliczność, że opóźnienie w rozpoznaniu sprawy było częściowo wywołane koniecznością rozpoznania szeregu wniosków i zażaleń skarżącego.
Mając powyższe względy na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 12 ust. 2 i ust. 4 ustawy orzekł jak w sentencji postanowienia.