Uzasadnienie
Pismem z dnia 12 kwietnia 2012 r. skarżący A. S. wniósł skargę na przewlekłość postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w sprawie o sygn. akt I OSK 767/11 ze skargi kasacyjnej A. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 grudnia 2010 r. sygn. akt VI SA/Wa 608/08 w sprawie z jego skargi na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] marca 2007 r. nr [...] w przedmiocie konkursu na stanowisko dyrektora [...]. Skarżący wniósł o stwierdzenie przewlekłości postępowania w sprawie I OSK 767/11, zalecenie Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu rozpoznania kasacji na rozprawie w terminie jednego miesiąca oraz przyznanie od Skarbu Państwa na jego rzecz kwoty 12.000 zł z tytułu przewlekłości postępowania. W uzasadnieniu skargi na przewlekłość postępowania skarżący wskazał, że jego pełnomocnik w dniu 25 lutego 2011 r. złożył skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 grudnia 2010 r., do tej pory skarga kasacyjna nie została rozpoznana, a więc zwłoka w sprawie oznaczonej sygn. I OSK 767/11 przekroczyła już jeden rok.
Z akt sprawy wynika, że skarga wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę została przekazana przez organ Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie w kwietniu 2007 r. W dniu 15 czerwca 2007 r. skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 6 lipca 2007 r. przyznano skarżącemu prawo pomocy we wnioskowanym zakresie. Zarządzeniem z dnia 2 sierpnia 2007 r. wyznaczono termin rozprawy na dzień 28 września 2007 r. Z uwagi na wniosek skarżącego o wyłączenie składu sędziowskiego termin rozprawy odroczono. Postanowieniem z dnia 9 października 2007 r. WSA w Warszawie oddalił wniosek o wyłączenie sędziów. Na to postanowienie skarżący wniósł zażalenie, które zostało oddalone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 grudnia 2007 r., sygn. akt I OZ 934/07. Postanowieniem z dnia 16 stycznia 2008 r., sygn. akt I OZ 934/07 oddalono wniosek o wykładnię i uzupełnienie postanowienia z dnia 12 grudnia 2007 r. oraz sprostowano to postanowienie. Ponowny wniosek o wykładnię i uzupełnienie został odrzucony postanowieniem NSA z dnia 1 lutego 2008 r., sygn. akt I OZ 934/07. Zarządzeniem z dnia 8 maja 2008 r. wyznaczono termin rozprawy na dzień 6 czerwca 2008 r. Z uwagi na wniosek skarżącego o wyłączenie wszystkich sędziów i asesorów orzekających w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie odroczono termin rozprawy. Postanowieniem z dnia 12 czerwca 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił wniosek o wyłączenie wszystkich sędziów i asesorów. Zarządzeniem z dnia 18 sierpnia 2008 r. wyznaczono termin rozprawy na dzień 18 września 2008 r. Zarządzeniem z dnia 16 września 2008 r. zdjęto sprawę z wokandy posiedzenia jawnego wyznaczonego na dzień 18 września 2008 r. z uwagi na chorobę sędziego sprawozdawcy. W dniu 9 października 2008 r. skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Postanowieniem z dnia 28 listopada 2008 r. referendarz sądowy odmówił ustanowienia dla skarżącego adwokata lub radcy prawnego. Skarżący wniósł sprzeciw od tego postanowienia. W dniu 25 lutego 2009 r. skarżący wniósł skargę na przewlekłość postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 19 marca 2009 r. (sygn. akt I OPP 13/09) oddalił skargę na przewlekłość postępowania. Następnie Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 11 maja 2009 r. odrzucił wniosek o wyłączenie sędziów NSA od orzekania w sprawie I OPP 13/09 oraz odrzucił skargę o wznowienie postępowania sądowego zakończonego postanowieniem NSA z dnia 19 marca 2009 r. Po zwrocie akt do Sądu I instancji, postanowieniem z dnia 5 sierpnia 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci ustanowienia adwokata lub radcy prawnego. Na to postanowienie skarżący wniósł zażalenie, które zostało oddalone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 października 2009 r., sygn. akt I OZ 939/09. W dniu 28 października 2009 r. skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy i wyłączenie sędziów od orzekania w przedmiotowej sprawie. W dniu 11 grudnia 2009 r. przesłano skarżącemu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy w celu jego wypełnienia i zwrócenia do sądu. W dniu 27 stycznia 2010 r. referendarz sądowy pozostawił bez rozpoznania wniosek A. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata, wskazując iż wniosek ten nie został złożony na urzędowym formularzu. W dniu 22 lutego 2010 r. do Sądu wpłynął wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy złożony na formularzu PPF. Postanowieniem z dnia 13 kwietnia 2010 r. referendarz sądowy przyznał skarżącemu adwokata. W piśmie z dnia 2 czerwca 2010 r. Okręgowa Rada Adwokacka w Warszawie poinformowała Sąd o wyznaczeniu adw. J. M. pełnomocnikiem z urzędu dla A. S. Od dnia 22 czerwca 2010 r. do dnia 4 października 2010 r. Sąd korespondował z pełnomocnikiem skarżącego odnośnie wniosku o wyłączenie sędziów orzekających w Wydziale VI WSA w Warszawie od orzekania w sprawie. W dniu 4 października 2010 r. pełnomocnik skarżącego przedłożył oświadczenie skarżącego o cofnięciu wniosku o wyłączeniu sędziów. Zarządzeniem z dnia 13 października 2010 r. został wyznaczony termin rozprawy na dzień 25 listopada 2010 r. Wyrokiem z dnia 9 grudnia 2010 r. sygn. akt VI SA/Wa 608/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. S. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] marca 2007 r. Pełnomocnik skarżącego w dniu 25 lutego 2011 r. wniósł skargę kasacyjną na powyższy wyrok. Skarga kasacyjna została przedstawiona Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu w dniu 28 kwietnia 2011 r. Zarządzeniem z dnia 16 kwietnia 2012 r. wyznaczono termin rozprawy w przedmiotowej sprawie na dzień 21 czerwca 2012 r. Następnie w dniu 17 kwietnia 2012 r. do Naczelnego Sądu Administracyjnego wpłynęła skarga na przewlekłość postępowania w tej sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W przedstawionym stanie faktycznym skarga A. S. na przewlekłość postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega uwzględnieniu.
Na wstępie należy podnieść, że skarga o stwierdzenie, że w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym nastąpiła przewlekłość postępowania może być uwzględniona, jeśli są podstawy do przyjęcia, że na skutek działania lub bezczynności sądu naruszone zostało prawo strony do rozpoznania jej sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki - Dz.U. Nr 179, poz. 1843 ze zm. - zwanej dalej ustawą z dnia 17 czerwca 2004 r.). Konieczne jest więc ustalenie, że wystąpiła zwłoka w postępowaniu sądowym (przewlekłość postępowania) oraz, że zwłoka w postępowaniu sądowym jest nieuzasadniona. Stosownie do przepisu art. 2 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r., o nieuzasadnionej zwłoce można mówić wówczas, jeśli postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne do jego zakończenia, uwzględniając ocenę terminowości i prawidłowości czynności sądowych, ale także zachowań stron, a w szczególności strony, która zarzuca przewlekłość postępowania. Ocena ta nie może być oderwana od obowiązku sądu rozpoznawania wszystkich spraw wniesionych do sądu bez nieuzasadnionej zwłoki, przy zachowaniu zasady rozpoznawania spraw według kolejności ich wpływu oraz uwzględnieniu przepisów nakazujących rozpoznawanie niektórych rodzajów spraw w ustawowo określonych terminach.
W przedmiotowej sprawie prawo skarżącego do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki zostało naruszone.
Niewątpliwie sprawa sądowoadministracyjna ze skargi A. S. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] marca 2007 r. trwa już przeszło 5 lata na które składa się nie tylko postępowanie przed sądem drugiej instancji, ale również postępowanie pierwszoinstancyjne. Aktualnie sprawa oczekuje na rozpoznanie przez Naczelny Sąd Administracyjny skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 grudnia 2010 r.
Celem wprowadzenia ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. było zapewnienie stronie skutecznego środka ochrony prawa do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie. Nie chodziło o samą szybkość postępowania jako taką, ale o jej aspekt humanitarny, wyrażający się w tym, aby nikt nie trwał zbyt długo w niepewności, odnośnie dotyczącego go rozstrzygnięcia. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że przedłużające się postępowanie sądowe w sprawie ze skargi A. S. obniżyło u skarżącego poczucie efektywności działania wymiaru sprawiedliwości i osłabiło jego zaufanie do skuteczności obowiązującego prawa.
W trybie rozpoznania skargi na przewlekłość postępowania toczącego się przed Sądem drugiej instancji poddano też ocenie terminowość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, albowiem należy uwzględnić postępowanie sądowoadministracyjne jako całość.
Należy wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny w dniu 19 marca 2009 r. oddalił skargę A. S. na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w sprawie VI SA/Wa 608/08, czyli oceniał terminowość i prawidłowość czynności sądowych, a także zachowanie strony w okresie od dnia przekazania skargi przez organ (kwiecień 2007 r.) do czasu rozpoznania skargi na przewlekłość postępowania (marzec 2009 r.). Jednakże późniejsze czynności prowadzone przez Sąd przedłużały się, przez co naruszono prawo strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Niewątpliwie analiza akt sprawy prowadzi do konstatacji, że skarżący składał liczne pisma i wnioski w sprawie, np. wnioski o wyłączenie sędziów (5 kwietnia 2009 r., 28 października 2009 r.), wnioski o przyznanie prawa pomocy (28 października 2009 r., 22 lutego 2010 r,.) do rozpoznania których zobowiązany był Sąd bez zbędnej zwłoki. Od czerwca 2009 r. do października 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny podejmował czynności zmierzające do załatwienia składanych przez skarżącego wniosków. Podkreślić należy, że Sąd I instancji rozpoznając nawet liczne wnioski skarżącego składane w toku postępowania w sprawie, musi mieć na uwadze aby czynności te nie trwały dłużej niż jest to konieczne dla wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych, istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Oceniając pod tym kątem sprawność podejmowanych przez Sąd czynności należy uznać, iż były one nadmiernie rozciągnięte w czasie.
Przechodząc do oceny postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym należy wskazać, że skarga kasacyjna A. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 grudnia 2010 r., sygn. akt VI SA/Wa 608/08, została przekazana do Naczelnego Sądu Administracyjnego w dniu 28 kwietnia 2011 r. Po założeniu akt sądowych, sprawa oczekiwała na wyznaczenie terminu rozprawy zgodnie z kolejnością wpływu. Zasada rozpoznawania spraw według kolejności ich wpływu oznacza, że sprawa wniesiona później nie może być rozpoznana przed sprawą, która została wniesiona do sądu wcześniej. Znaczna liczba spraw wpływających ze środkami odwoławczymi do Sądu II instancji stanowi przyczynę oczekiwania na wyznaczenie terminu rozprawy i co się z tym wiąże przyczynę oczekiwania na rozpoznanie sprawy. Zarządzeniem z dnia 16 kwietnia 2012 r. wyznaczono termin rozprawy w przedmiotowej sprawie na dzień 21 czerwca 2012 r., co oznacza, iż rozprawa została wyznaczona po upływie roku od wpływu akt do Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Oceniając zatem całość postępowania sądowoadministracyjnego ze skargi A. S. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] marca 2007 r. należy stwierdzić, że postępowanie to trwa dłużej niż jest to konieczne dla wyjaśnienia wszystkich okoliczności i wydania kończącego postępowanie merytorycznego rozstrzygnięcia. Postępowanie to zostało nadmiernie rozciągnięte w czasie i w nieuzasadniony sposób przedłużyło się. Zasada szybkiego i sprawnego przeprowadzenia postępowania oraz wynikający z niej obowiązek niezwłocznego załatwienia sprawy nie może kolidować z zasadą rzetelnego rozpatrywania wszelkich aspektów sprawy, w tym w szczególności składanych w toku postępowania pism procesowych. Na czas trwania postępowania w tej sprawie zasadnicze znaczenie miały liczne wnioski składane przez skarżącego co stanowi jedną z przyczyn długotrwałego rozpoznawania sprawy.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny uwzględniając skargę stwierdził, że w niniejszym postępowaniu nastąpiła przewlekłość postępowania (art. 12 ust. 2 ustawy) oraz przyznał skarżącemu jako odpowiednią sumę pieniężną od Skarbu Państwa – Naczelnego Sądu Administracyjnego kwotę 3.000 zł (art. 12 ust. 4 ustawy). Określając wysokość sumy pieniężnej z tytułu przewlekłości postępowania, Sąd miał na uwadze z jednej strony: czas oczekiwania skarżącego na rozpoznanie sprawy, rodzaj sprawy w której nastąpiła przewlekłość, jej znaczenie dla skarżącego, a z drugiej strony: przyczynienie się skarżącego do przedłużenia postępowania oraz fakt iż został wyznaczony termin rozprawy kasacyjnej.
Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 12 ust. 2 i ust. 4 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. orzekł jak w sentencji postanowienia.