Postanowienie NSA z 17 sierpnia 2021 r., I OPP 15/21

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 17 sierpnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi I.S. na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie

Sprawa

w sprawie o sygn. akt I SA/Wa 2522/19 w sprawie ze skargi I.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2019 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego postanawia: oddalić skargę na przewlekłość postępowania.

Skład

sędzia NSA Marek Stojanowski przewodniczący, sprawozdawca
sędzia NSA Małgorzata Miron
sędzia NSA Tamara Dziełakowska

Uzasadnienie

I.S., pismem z dnia 10 października 2019 r. (data stempla pocztowego) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2019 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego.

SKO wniosło odpowiedź na skargę, której odpis został skutecznie doręczony skarżącej w dniu 20 grudnia 2019 r., o czym świadczy podpis skarżącej na zwrotnym potwierdzeniu odbioru.

Przy piśmie z dnia 12 grudnia 2019 r. skarżąca została wezwana do uzupełnienia braków formalnych skargi, poprzez podanie numeru PESEL. Przy piśmie z dnia 23 grudnia 2019 r. skarżąca uzupełniła żądanym barak formalny skargi. Zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału I WSA w Warszawie z dnia 2 stycznia 2020 r. przedstawiono sprawę sędziemu sprawozdawcy w celu wydania dalszych zarządzeń. Zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału I WSA w Warszawie z dnia 18 czerwca 2020 r. zmieniono sędziego sprawozdawcę w sprawie w ten sposób, że w miejsce sędziego WSA Elżbiety Sobieralskiej wyznaczono WSA Mariolę Kowalską.

W wyniku złożonego przez skarżącą wniosku, postanowieniem z dnia 26 lutego 2020 r. przyznano skarżącej prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego, o czym powiadomiono skarżącą przy piśmie z dnia 22 maja 2020 r. Wobec w/w postanowienia, przy piśmie z dnia 7 lipca 2020 r. zwrócono się do Okręgowej Izby Radców Prawnych w Warszawie o wyznaczenie radcy prawnego dla skarżącej w niniejszej sprawie. Okręgowa Izba Radców Prawnych wyznaczyła pełnomocnikiem z urzędu dla skarżącej r. pr. M.K. Zarządzeniem sędziego sprawozdawcy z dnia 30 lipca 2020 r., skierowano sprawę na termin rozprawy zgodnie z kolejnością wpływu.

Pismem, które do Wydziału I WSA wpłynęło w dniu 17 sierpnia 2020 r., r. pr. M.K. wniósł o zwolnienie go z obowiązku zastępowania strony z urzędu, wskazując, że nie jest możliwym reprezentowanie interesów skarżącej ze względu na jej roszczeniową postawę i żądanie usług pomocy prawnej we wszelkich życiowych sprawach. Pełnomocnik podkreślił, że skarżąca - pomimo wielokrotnego tłumaczenia - nie przyjmuje do wiadomości zakresu pełnomocnictwa, wskazał, że w trakcie wyjaśnień "rzuca słuchawką". W ocenie pełnomocnika nie jest w takiej sytuacji możliwe prowadzenie konstruktywnego dialogu, a tym samym - zastępowanie strony oparte na niezbędnej więzi zaufania. W odpowiedzi, pismem z dnia 31 sierpnia 2020 r., poinformowano pełnomocnika, że wniosek o zwolnienie z pełnienia obowiązku pełnomocnika z urzędu należy złożyć do Okręgowej Izby Radców Prawnych w Warszawie, jako organu właściwego.

Wnioskiem z dnia 19 sierpnia 2020 r. pełnomocnik skarżącej wniósł o rozpoznanie sprawy w postępowaniu uproszczonym oraz o odroczenie terminu rozprawy w przypadku braku uprzedniego upływu terminu do złożenia żądania przeprowadzenia rozprawy przez organ oraz o poinformowanie pełnomocnika o dacie posiedzenia wyznaczonego w celu rozpoznania sprawy w postępowaniu uproszczonym, w przypadku uwzględnienia wniosku.

Pismem, które do I Wydziału WSA w Warszawie wpłynęło w dniu 8 września 2020 r., pełnomocnik złożył "uzupełnienie skargi". Wnioskiem z tego samego dnia, pełnomocnik wniósł o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej według spisu kosztów. Pismem, które wpłynęło w dniu 9 września 2020 r., uzupełnił w/w wniosek.

W dniu 11 września 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2522/19, oddalił skargę skarżącej. Pełnomocnik złożył wniosek o sporządzenie uzasadnienia w/w wyroku.

Pismem, które do Wydziału I WSA w Warszawie wpłynęło w dniu 23 września 2020 r. skarżąca zawiadomiła, że nie dostała powiadomienia o rozprawie w dniu 11 września 2020 r. W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącej Wydziału I WSA w Warszawie poinformowano skarżącą, że w sytuacji, gdy stronę reprezentuje profesjonalny pełnomocnik, to jemu doręcza się zawiadomienia. W niniejszej zaś sprawie z akt wynika, że pełnomocnik skarżącej zawiadomienie o terminie rozprawy na dzień 11 września 2020 r. otrzymał w dniu 18 sierpnia 2020 r.

Postanowieniem z dnia 3 listopada 2020 r. referendarz sądowy WSA w Warszawie przyznał pełnomocnikowi skarżącej koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu - 341,60 zł. Od tego postanowienia skarżąca wniosła sprzeciw (wpłynął do Wydziału I WSA w dniu 2 grudnia 2020 r.). Postanowieniem z dnia 15 marca 2021 r. WSA w Warszawie utrzymał w mocy w/w postanowienie referendarza sądowego.

Wyrokiem z dnia 11 września 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 2522/19, WSA w Warszawie oddalił skargę skarżącej na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2019 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego.

W dniu 30 listopada 2020 r. do Wydziału I WSA w Warszawie wpłynęła opinia pełnomocnika skarżącej o braku podstaw do składania skargi kasacyjnej.

Pismem, które do Wydziału I WSA w Warszawie wpłynęło w dniu 16 grudnia 2020 r., skarżąca wskazała, że złożyła skargę do Okręgowej Izby Radców Prawnych na dotychczasowego pełnomocnika z urzędu, podała, że sprawa jeszcze trwa i wniosła o przyznanie adwokata z urzędu. W odpowiedzi, WSA w Warszawie poinformował skarżącą, że wniosek o wyznaczenie nowego pełnomocnika z urzędu powinna złożyć bezpośrednio do Okręgowej Rady Adwokackiej w Warszawie, gdyż Sąd nie ma możliwości zmiany wyznaczonego pełnomocnika z urzędu.

Pismem, które do Wydziału I WSA w Warszawie wpłynęło w dniu 15 kwietnia 2021 r., skarżąca wskazała, że zwracała się do Okręgowej Rady Adwokackiej w sprawie wyznaczenia innego pełnomocnika, a ta wskazała, że wniosek w tym przedmiocie powinna złożyć do sądu.

Po rozpoznaniu wniosku pełnomocnika skarżącej o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu za sporządzenie opinii o braku podstaw do złożenia skargi kasacyjnej, referendarz sądowy WSA w Warszawie postanowieniem z dnia 7 maja 2021 r. przyznał mu wnioskowane koszty - w kwocie 182,60 zł. Od tego postanowienia skarżąca wniosła sprzeciw.

Pismem, które do biura podawczego WSA w Warszawie wpłynęło w dniu 22 czerwca 2021 r., skarżąca - w związku z okolicznością, iż Okręgowa Rada Adwokacka wskazała, że wniosek o wyznaczenie nowego pełnomocnika powinna złożyć do sądu - wniosła o zmianę postanowienia WSA z dnia 26 lutego 2020 r. o wyznaczeniu radcy prawnego z urzędu. W odpowiedzi, poinformowano skarżącą, że sąd nie możliwości zmiany wyznaczonego pełnomocnika z urzędu, podkreślił, że jego rola ogranicza się jedynie do rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wskazano, że na podstawie wydanego postanowienia z dnia 26 lutego 2020 r. Okręgowa Izba Radców prawnych w Warszawie wyznaczyła dla skarżącej konkretnego pełnomocnika. Z tego względu, możliwość zmiany już ustanowionego pełnomocnika z urzędu jest w kompetencji Okręgowej Izby Radców Prawnych w Warszawie.

W tych warunkach, pismem, które do I Wydziału WSA wpłynęło w dniu 16 lipca 2021r., skarżąca złożyła skargę na przewlekłość Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w niniejszej sprawie. Wskazała, że Sąd uporczywie wprowadzał ją w błąd co do możliwości zmiany pełnomocnika, że zwlekał kilka miesięcy z powiadomieniem jej o "zarządzeniu z 26 lutego 2020 r.", które wysłano 25 maja 2020r. Zdaniem skarżącej nie można tego "zwalić na pandemię, bo poczta działała".

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zgodnie z art. 1 ust. 1 powołanej ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. z 2018 r., poz. 75), ustawa reguluje zasady i tryb wnoszenia oraz rozpoznawania skargi strony, której prawo do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki zostało naruszone na skutek działania lub bezczynności sądu lub prokuratora prowadzącego lub nadzorującego postępowanie przygotowawcze.

Stosownie zaś do art. 2 ust. 1 w/w ustawy, strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego (przewlekłość postępowania).

Wobec tego, analizując, czy w sprawie nastąpiła przewlekłość postępowania, należy uwzględnić ocenę terminowości i prawidłowości czynności sądowych, biorąc pod uwagę charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania.

Konieczne jest więc ustalenie, że wystąpiła zwłoka w postępowaniu (przewlekłość postępowania) oraz, że zwłoka w postępowaniu sądowym jest nieuzasadniona. Ocena ta nie może być jednak oderwana od obowiązku sądu rozpoznawania wszystkich spraw według kolejności ich wpływu oraz uwzględnienia przepisów nakazujących rozpoznanie niektórych rodzajów spraw w ustawowo określonych terminach. Ustawa z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki, nie określa wprost, jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę. Pewna wskazówka wynika jednak z art. 14 ustawy, który stanowi, że skarżący może wystąpić z nową skargą w tej samej sprawie po upływnie 12 miesięcy. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się więc, że ustawodawca uznał za przewlekłe takie postępowanie, które trwa dłużej niż 12 miesięcy. Przy czym, jeżeli postępowanie trwa dłużej niż 12 miesięcy nie oznacza to samo przez się, że nastąpiła przewlekłość postępowania w rozumieniu tej ustawy (por. postanowienia NSA: z dnia 7 marca 2014 r., sygn. akt II OPP 14/14, z dnia 25 lipca 2013 r., sygn. akt II OPP 25/13, z dnia 19 sierpnia 2011 r., II OPP 27/11, z dnia 3 października 2014 r., sygn. akt I OPP 101/14). Istotne są bowiem ustalenia faktyczne danej sprawy.

W niniejszej sprawie nie można dopatrzyć się przewlekłości postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie, co zarzuca skarżąca we wniesionej skardze.

Należy przypomnieć, że w niniejszej sprawie skarga została wniesiona w dniu 10 października 2019 r. (data stempla pocztowego), zaś wyrok zapadł w dniu 11 września 2020 r. W czasie od wniesienia skargi do wydania wyroku skarżąca składała wniosek o przyznanie prawa pomocy oraz przesyłała do Sądu pisma wymagające zajęcia stanowiska, czy też udzielenia odpowiedzi.

Raz jeszcze zaznaczyć należy, że sprawy wpływające do Sądu są rozpoznawane – co do zasady – według kolejności ich wpływu. Jednak trzeba także pamiętać o sprawach, które są rozpoznawane poza kolejnością wpływu, z uwagi na to, że przepisy szczególne nakazują ich rozpoznanie przez Sąd w krótszych terminach, co ma wpływ na wydłużenie się czasu oczekiwania na rozpoznanie pozostałych spraw. Zasada rozpoznawania spraw według kolejności ich wpływu oznacza, że sprawa wniesiona później nie może być rozpoznana przed sprawą, która została wniesiona do sądu wcześniej. Znaczna liczba spraw wpływających do sądów administracyjnych stanowi przyczynę oczekiwania na wyznaczenie terminu rozprawy i - co się z tym wiąże - przyczynę oczekiwania na rozpoznanie sprawy.

Należy także podkreślić, że od marca 2020 r. zarówno Sądy, jak i wszystkie organy państwowe działają w reżimie sanitarnym w związku z epidemią COVID 19, co także miało wpływ na czas oczekiwania. Z akt sprawy nie wynika natomiast, aby skarżąca, złożyła wniosek o przyspieszenie rozpoznania sprawy w tych szczególnych, epidemicznych warunkach. Wynika z nich natomiast, że sprawa została rozpoznana na rozprawie wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 września 2020 r., którym to Sąd oddalił skargę.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki, postanowił jak w sentencji.