Postanowienie NSA z 3 kwietnia 2009 r., I OPP 25/09

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 3 kwietnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi K. S. na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1529/08

Sprawa

w sprawie ze skargi K. S. na postanowienie Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] grudnia 2000 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania postanawia: oddalić skargę na przewlekłość postępowania.

Skład

Przewodniczący Sędzia NSA Włodzimierz Ryms Sędziowie NSA Maria Rzążewska Jan Kacprzak (spr.)

Uzasadnienie

W dniu 11 marca 2009 r. K. S. złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego za pośrednictwem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na przewlekłość postępowania toczącego się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie pod sygn. akt I SA/Wa 1529/08 w sprawie z jego skargi na postanowienie Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] grudnia 2000 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta K. z dnia [...] czerwca 1975 r. nr [...] o wywłaszczeniu za odszkodowaniem nieruchomości położonej w K. przy ul. [...] oznaczonej jako działka nr [...]. Skarżący wniósł o stwierdzenie przewlekłości postępowania sądowego oraz o przyznanie od Skarbu Państwa na jego rzecz rekompensaty pieniężnej w kwocie 10 000 złotych "za udowodnioną przewlekłość, milczenie, zwłokę i okresową bezczynność w postępowaniu".

Z akt sprawy wynika, że skarga na postanowienie Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] grudnia 2000 r. została wniesiona do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie w dniu 4 stycznia 2001 r. Odpowiedź na skargę wraz z całością akt administracyjnych sprawy organ przesłał do sądu w dniu 5 marca 2001 r. Przewodniczący Wydziału zarządzeniem z dnia 15 maja 2002 r. wyznaczył termin rozprawy na dzień 10 lipca 2002 r. W związku z niepowiadomieniem o terminie rozprawy wszystkich uczestników postępowania sądowego, Sąd postanowił rozprawę odroczyć i jednocześnie zobowiązał skarżącego do wskazania aktualnych adresów J. J., U. Z., M. D. i E. O. – M. Zarządzeniem z dnia 13 września 2002 r. Przewodniczący Wydziału wyznaczył kolejny termin rozprawy na dzień 5 listopada 2002 r. Wobec niepowiadomienia o terminie rozprawy siedmiu osób będących stronami postępowania Sąd postanowił: rozprawę odroczyć, zwrócić się do skarżącego o podanie aktualnych adresów K. M., J. J., U. Z. i E. O. – M. W piśmie z dnia 19 listopada 2002 r. K. S. wskazał znane mu adresy uczestników postępowania oraz poinformował Sąd o powiązaniach rodzinnych występujących pomiędzy uczestnikami postępowania. Kolejny termin rozprawy został wyznaczony na dzień 29 stycznia 2003 r. (zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z dnia 28 listopada 2002 r.). W dniu 29 stycznia 2003 r. Sąd postanowił rozprawę odroczyć, zwrócić się ponownie do skarżącego o podanie aktualnych adresów: B. K., M. K., P. K., M. D., E. O. – Z. i J. J. w terminie miesiąca pod rygorem zawieszenia postępowania sądowego. Wobec niewykonania przez K. S. wezwania Sądu, postanowieniem z dnia 3 kwietnia 2003 r. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie zgodnie z art. 177 § 1 pkt 6 k.p.c. w zw. z art. 59 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368) zawiesił postępowanie sądowe. W piśmie z dnia 29 marca 2004 r. skarżący wniósł o podjęcie zawieszonego postępowania podając jednocześnie znane mu adresy poszukiwanych uczestników postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 9 kwietnia 2004 r. oddalił wniosek K. S. o podjęcie zawieszonego postępowania sądowego. W uzasadnieniu Sąd podniósł, że przesłane przez skarżącego dane nie wnoszą niczego nowego do sprawy, bowiem adresy wymienionych we wniosku osób były sądowi znane już wcześniej i nie można było skutecznie doręczyć w tych miejscach korespondencji. Przy doręczeniu ww. postanowienia Sąd powziął informację o śmierci uczestnika postępowania A. G. W dniu 14 maja 2004 r. Z. K. – C. przesłała informację o aktualnych adresach pięciu uczestników postępowania, również K. S. w piśmie z dnia 30 czerwca 2004 r. powiadomił Sąd o adresach zamieszkania uczestników postępowania. Postanowieniem z dnia 18 listopada 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podjął zawieszone postępowanie sądowe, z uwagi na ustalenie adresów wszystkich uczestników postępowania. Następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 10 grudnia 2004 r. sygn. akt I SA/Wa 1805/04 zawiesił postępowanie sądowe do czasu zgłoszenia się lub wskazania spadkobierców zmarłej A. G. W dniu 12 stycznia 2005 r. skarżący złożył zażalenie na powyższe postanowienie oraz wniosek o przyznanie prawa pomocy. Po uzupełnieniu braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z dnia 21 kwietnia 2005 r. przyznał K. S. prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. Po wniesieniu sprzeciwu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 24 maja 2005 r. przyznał K. S. prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. K. S. w dniu 11 lipca 2005 r. udzielił pełnomocnictwa adw. R. Z. do reprezentowania jego interesów przed sądami i innymi organami państwowymi. Zarządzeniem z dnia 3 sierpnia 2005 r. Sąd wezwał pełnomocnika z urzędu do uzupełnienia braków formalnych zażalenia. Postanowieniem z dnia 28 września 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podjął postępowanie sądowe z udziałem M. L. jako następcy prawnego A. G.. W tym samym dniu Sąd odrzucił zażalenie K. S. na postanowienie z dnia 10 grudnia 2004 r. z uwagi na nieuzupełnienie braków formalnych zażalenia.

Zarządzeniem z dnia 31 marca 2006 r. Przewodniczący Wydziału wyznaczył kolejny termin rozprawy na dzień 4 maja 2006 r. Jednakże rozprawę tą odroczono z uwagi na brak dowodów doręczenia zawiadomień o terminie rozprawy dla części uczestników postępowania. Następny termin rozprawy wyznaczony został na dzień 12 czerwca 2006 r. Na rozprawie dnia 12 czerwca 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zawiesił postępowanie sądowe z urzędu w związku ze śmiercią strony postępowania Z. K. – C. oraz zobowiązał pełnomocnika skarżącego adw. R. Z. do nadesłania postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po Z. K. – C. K. S. informował Sąd o wystąpienie do Sądu Rejonowego w W. z wnioskiem o przeprowadzenie postępowania spadkowego po zmarłej uczestniczce postępowania. Sąd zarządzeniem z dnia 21 czerwca 2007 r. zwrócił się do I. K. i P. K. o nadesłanie postanowienia sądowego stwierdzającego nabycie praw do spadku po zmarłej Z. K. – C. Wobec ustania przyczyny zawieszenia postępowania i ustalenia następców prawnych uczestniczki postępowania, Wojewódzki Sąd postanowieniem z dnia 27 sierpnia 2007 r. sygn. akt I SA/Wa 627/06 podjął zwieszone postępowanie sądowe. Wyznaczono również termin rozprawy na dzień 6 grudnia 2007 r. Na rozprawie stwierdzono, że trzech uczestników postępowania nie zostało powiadomionych o terminie rozprawy oraz że do akt wpłynął akt zgonu uczestniczki postępowania H. B. Wobec śmierci uczestniczki postępowania Sąd zawiesił postępowanie sądowe z urzędu. Sąd w okresie od lutego do września 2008 r. w celu ustalenia następców prawnych zmarłej uczestniczki postępowania zwracał się do wielu instytucji i osób w tym do: Naczelnika Urzędu Skarbowego w S., Sądu Rejonowego w S., Urzędu Gminy w S., G. B. – C., K. B. Po nadesłaniu postanowienia Sądu Rejonowego w S. z dnia [...] września 2008 r. o stwierdzeniu nabycia spadku po H. B., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 23 października 2008 r. podjął zawieszone postępowanie sądowe z udziałem G. B. - C. Następny termin rozprawy został wyznaczony na dzień 23 stycznia 2009 r., zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 30 października 2008 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 23 stycznia 2009 r. sygn. akt I SA/Wa 1529/08 uchylił zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] maja 1999 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania administracyjnego. Przedmiotowy wyrok został odebrany przez pełnomocnika skarżącego w dniu 23 lutego 2009 r. Szesnaście dni po tym terminie K. S. złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego za pośrednictwem Sądu pierwszej instancji skargę na przewlekłość postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

W przedstawionym stanie faktycznym skarga K. S. na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy podnieść, że skarga o stwierdzenie, że w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym nastąpiła przewlekłość postępowania może być uwzględniona, jeśli są podstawy do przyjęcia, że na skutek działania lub bezczynności Sądu naruszone zostało prawo strony do rozpoznania jej sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki; Dz. U. Nr 179, poz. 1843 - zwanej dalej ustawą). Konieczne jest więc ustalenie, że wystąpiła zwłoka w postępowaniu sądowym (przewlekłość postępowania) oraz, że zwłoka w postępowaniu sądowym jest nieuzasadniona. Stosownie do przepisu art. 2 ustawy, o nieuzasadnionej zwłoce można mówić wówczas, jeśli postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne do jego zakończenia, uwzględniając ocenę terminowości i prawidłowości czynności sądowych, ale także zachowań stron, a w szczególności strony, która zarzuca przewlekłość postępowania. Ocena ta nie może być oderwana od obowiązku sądu rozpoznawania wszystkich spraw wniesionych do sądu bez nieuzasadnionej zwłoki, przy zachowaniu zasady rozpoznawania spraw według kolejności ich wpływu oraz uwzględnieniu przepisów nakazujących rozpoznawanie niektórych rodzajów spraw w ustawowo określonych terminach.

Podkreślić należy, że ustawa z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki weszła w życie z dniem 17 września 2004 r. Ustawę tą stosuje się do przewlekłości postępowania istniejącej w dniu wejścia jej w życie oraz gdy prawo strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki zostało naruszone w konsekwencji działań lub bezczynności sądu, które wystąpiły przed dniem jej wejścia w życie i przewlekłość powstała wskutek tych działań, a bezczynność ta trwa w dniu wejścia w życie ustawy.

Pomimo, że postępowanie sądowoadministracyjne w sprawie ze skargi K. S. wszczęte zostało w dniu 9 stycznia 2001 r. to stwierdzić należy, że w dniu wejścia w życie ustawy Wojewódzki Sąd nie pozostawał w zwłoce w rozpoznaniu sprawy, gdyż po ustaleniu adresów wszystkich stron postępowania podjął zawieszone postępowanie sądowe.

Zaznaczyć należy, że Wojewódzki Sąd nie mógł przystąpić do rozpoznania sprawy z uwagi na zgon trzech uczestników postępowania i z tego powodu zobowiązany był do zawieszenia postępowania na podstawie art. 124 § 1 pkt 1 w związku z art. 12 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – zwanej dalej p.p.s.a.). Postanowienia o zawieszeniu postępowania sądowego zapadały na przestrzeni trzech lat, gdyż informacje o śmierci uczestników napływały sukcesywnie do sądu (postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia: 10 grudnia 2004 r., 12 czerwca 2006 r. i 6 grudnia 2007 r.). Zawieszenie postępowania z powodu śmierci strony jest obligatoryjne i następuje z urzędu. Niewypełnienie tego obowiązku, mimo istnienia podstawy zawieszenia może spowodować nieważność postępowania (art. 183 § 2 pkt 2 lub 5 p.p.s.a.) albo naruszenie przepisów postępowania, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2), zatem działanie Sądu pierwszej instancji w tym zakresie należy uznać za prawidłowe.

Zawieszenie postępowania niewątpliwie polega na wstrzymaniu toku czynności procesowych na czas niezbędny do ustalenia przyczyny stanowiącej postawę zawieszenia. Stosownie do art. 127 § 3 p.p.s.a. podczas zawieszenia sąd nie podejmuje żadnych czynności z wyjątkiem tych, które mają na celu podjęcie postępowania. Oznacza to, że obowiązkiem sądu jest monitowanie, czy przyczyna będąca podstawą zawieszenia ustała, a także podejmowanie czynności zmierzających do usunięcia przeszkód w prowadzeniu postępowania. W tym kontekście Naczelny Sąd Administracyjny ocenia prawidłowo działania Wojewódzkiego Sądu zobowiązujące skarżącego do wskazania następców prawnych zmarłych uczestników postępowania. Sąd w okresie od czerwca 2006 r. do czerwca 2007 r. nie występował do sądu spadku, urzędu skarbowego i innych uczestników postępowania celem ustalenia ewentualnych następców prawnych zmarłej Z. K. – C. ograniczając się jedynie do zobowiązania skarżącego do nadesłania postanowienia spadkowego. Jednakże z takiego działania sądu nie można czynić zarzutu, bowiem przepisy nie obligują go do prowadzenia wnikliwych poszukiwań następców prawnych zmarłego. Art. 128 § 2 p.p.s.a. dopuszcza jedynie możliwość zwrócenia się do sądu spadku o ustanowienie kuratora spadku w sytuacji, gdy w ciągu roku od daty postanowienia o zawieszeniu postępowania nie zgłoszą się lub nie zostaną wskazani następcy prawni zmarłej strony. Informacja o zgłoszeniu się następców prawnych zmarłej uczestniczki postępowania wpłynęła do Wojewódzkiego Sądu w dniu 30 lipca 2007 r., a zatem Sąd nie musiał występować o ustanowienie kuratora spadku. Niezwłocznie już w sierpniu 2007 r. podjął zawieszone postępowanie.

W tej sprawie nie można zarzucić Sądowi przewlekłości postępowania, ponieważ poszczególne czynności sądowe podejmowane były prawidłowo i bez nieuzasadnionej zwłoki. Tym bardziej, że obligatoryjne zawieszenie przez sąd z urzędu postępowania w sprawie, nie powoduje przewlekłości postępowania i nie narusza prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki.

Podkreślić należy, że sprawa została rozpoznana - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 23 stycznia 2009 r. uwzględnił skargę K. S. orzekając o uchyleniu zaskarżonego postanowienia Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] grudnia 2000 r. nr [...] oraz postanowienia Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] maja 1999 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania administracyjnego. Tym samym postępowanie sądowoadministracyjne w pierwszej instancji zostało zakończone.

Skargę na przewlekłość postępowania skarżący wniósł w dniu 11 marca 2009 r. tj. po otrzymaniu wyroku wraz z uzasadnieniem.

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy orzekł o oddaleniu skargi na przewlekłość postępowania.