Uzasadnienie
W dniu 28 kwietnia 2010 r. skarżący R. M. złożył skargę na przewlekłość postępowania toczącego się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w sprawie (ostatnia sygn. akt II SA/Wa 418/10) ze skargi A. J. – A., R. M., K. W. i W. S. na czynność Prezesa Sądu Apelacyjnego w Warszawie w przedmiocie zmiany zasad punktacji przy ustalaniu listy aplikantów sądowych apelacji warszawskiej w roku 2005. Skarżący wniósł o stwierdzenie przewlekłości postępowania w sprawie toczącej się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie oraz o przyznanie na jego rzecz sumy pieniężnej w wysokości 20 000 złotych.
W uzasadnieniu R. M. podniósł, że pierwsze posiedzenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, na którym postanowiono zbadać sprawę z materialno prawnego punktu widzenia, miało miejsce dopiero 12 grudnia 2008 r., a zatem trzy lata po złożeniu skargi. Skarżący zaznaczył, że szybszemu rozstrzygnięciu jego sprawy stanęła na drodze opieszałość osób wykonujących czynności w postępowaniu oraz długotrwałość procedury, która mogłaby być krótsza, gdyby nie ignorowanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazań sądu drugiej instancji oraz dzielenie podstaw odrzucenia skargi w taki sposób, że podstawy te musiały być rozpoznawane aż na trzech posiedzeniach.
Z akt sądowych sprawy wynika, że w dniu 11 października 2005 r. A. J. – A., R. M., K. W. i W. S. złożyli bezpośrednio do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na czynność Prezesa Sądu Apelacyjnego w Warszawie. Skarga ta w dniu 9 listopada 2005 r. została przekazana do organu. Po wpłynięciu jej do Sądu od organu w dniu 29 listopada 2005 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 8 marca 2006 r. sygn. akt II SA/Wa 2239/05 odrzucił skargę, z powodu jej niedopuszczalności jako niedotyczącą aktów lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 1-4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – zwanej dalej p.p.s.a.). Skarżący K. W. i R. M. złożyli w dniach 3 i 5 kwietnia 2006 r. wnioski o przyznanie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 7 kwietnia 2006 r. umorzył postępowanie w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowił w niniejszej sprawie dla K. W. radcę prawnego w ramach przyznania prawa pomocy. Wojewódzki Sąd przyznał również R. M. radcę prawnego w ramach prawa pomocy (postanowienie z dnia 28 kwietnia 2006 r.). W dniu 28 kwietnia 2006 r. wpłynęła skarga kasacyjna A. J. – A. W dniu 23 maja 2006 r. wpłynęła skarga kasacyjna K. W. wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 6 czerwca 2006 r. odrzucił wniosek K. W. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej i odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. W dniu 6 czerwca 2006 r. R. M. złożył skargę kasacyjną wraz w wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 29 czerwca 2006 r. odrzucił wniosek R. M. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej i przywrócił termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 31 lipca 2006 r. przywrócił R. M. wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, zaś postanowieniem z dnia 30 sierpnia 2006 r. odrzucił jego skargę kasacyjną z dnia 6 czerwca 2006 r. jako spóźnioną. Postanowieniem z dnia 30 listopada 2006 r. sygn. akt I OZ 1472/06 Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu zażalenia K. W. uchylił postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 czerwca 2006 r. W konsekwencji tego postanowienia Wojewódzki Sąd Administracyjny w dniu 23 stycznia 2007 r. przywrócił K. W. termin do wniesienia skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu skarg kasacyjnych R. M., A. J. – A. oraz K. W., postanowieniem z dnia 21 marca 2007 r. uchylił zaskarżone postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 marca 2006 r. o odrzuceniu skargi, jako odrzuconej przedwcześnie z powodu braku dokumentu, który pozwoliłby na prawidłową ocenę charakteru prawnego zaskarżonej czynności. W dniu 29 marca 2007 r. wyznaczono w drodze losowania skład sędziowski do ponownego rozpoznania przedmiotowej sprawy. W wykonaniu wytycznych NSA, w dniu 11 kwietnia 2007 r. zwrócono się do Prezesa Sądu Apelacyjnego w Warszawie o nadesłanie dodatkowych dokumentów. WSA w Warszawie postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2007 r. sygn. akt II SA/Wa 560/07 odrzucił skargę A. J. – A., R. M., W. S. i K. W. jako niedopuszczalną, uznając, że czynność Prezesa Sądu Apelacyjnego w Warszawie nie może być kwalifikowana w kategoriach czynności, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Skargę kasacyjną od tego postanowienia złożył R. M. w dniu 31 maja 2007 r. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 11 października 2007 r. uchylił zaskarżone postanowienie, wskazując, że czynność ustalenia listy kandydatów na aplikantów jest czynnością w rozumieniu art. 3 § 4 p.p.s.a. W dniu 26 listopada 2007 r. przeprowadzono losowanie nowego składu orzekającego w sprawie. Zarządzeniem z dnia 17 grudnia 2007 r. Przewodniczący Wydziału II WSA w Warszawie wyznaczył termin rozprawy na dzień 23 stycznia 2008 r. Po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 23 stycznia 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny odrzucił skargę A. J. – A., R. M., K. W. i W..S., uznając że skarga została złożona po terminie, wynikającym z wezwań skarżących skierowanych do organu do usunięcia naruszenia prawa – art. 53 § 2 p.p.s.a. R. M. w dniu 25 lutego 2008 r. złożył skargę kasacyjną od powyższego postanowienia. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 22 lipca 2008 r. sygn. akt I OSK 450/08 uchylił postanowienie o odrzuceniu skargi i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, przyjmując, że skarga została wniesiona w terminie, gdyż organ nie pouczył skarżącego o trybie zaskarżenia czynności określonym w art. 52 § 3 p.p.s.a. W dniu 14 października 2008 r. przeprowadzono losowanie składu orzekającego, a zarządzeniem z dnia 6 listopada wyznaczono termin rozprawy na 12 grudnia 2008 r. Wyrokiem z dnia 12 grudnia 2008 r. sygn. akt II SA/Wa 1400/08 oddalono skargę, wskazując, że działanie Prezesa Sądu Apelacyjnego w Warszawie w 2005 r. polegające na ustaleniu limitu punktów na poziomie 65, nie tylko było dopuszczalne i zgodne z prawem, ale też była ustawowym obowiązkiem Prezesa. W ustawowym terminie R. M. złożył skargę kasacyjną od powyższego wyroku. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 2 grudnia 2009 r. sygn. akt I OSK 474/09 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania sądowi I instancji. W dniu 11 marca 2010 r. wylosowano nowy skład orzekający w sprawie i zarządzeniem z dnia 6 kwietnia 2010 r. wyznaczono kolejny termin rozprawy na dzień 6 maja 2010 r.
W dniu 28 kwietnia 2010 r. skarżący R. M. wniósł skargę na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 6 maja 2010 r. sygn. akt II SA/Wa 418/10 stwierdził bezskuteczność zaskarżonej czynności Prezesa Sądu Apelacyjnego w Warszawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
W przedstawionym stanie faktycznym skarga R. M. na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie podlega uwzględnieniu.
Na wstępie podnieść należy, iż skarga o stwierdzenie, że w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym nastąpiła przewlekłość postępowania może być uwzględniona, jeśli są podstawy do przyjęcia, że na skutek działania lub bezczynności Sądu naruszone zostało prawo strony do rozpoznania jej sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki - Dz. U. Nr 179, poz. 1843 ze zm. - zwanej dalej: ustawą). Konieczne jest więc ustalenie, że wystąpiła zwłoka w postępowaniu sądowym (przewlekłość postępowania) oraz, że zwłoka w postępowaniu sądowym jest nieuzasadniona. Stosownie do przepisu art. 2 ustawy, o nieuzasadnionej zwłoce można mówić wówczas, jeśli postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne do jego zakończenia, uwzględniając ocenę terminowości i prawidłowości czynności sądowych, ale także zachowań stron, a w szczególności strony, która zarzuca przewlekłość postępowania. Ocena ta nie może być oderwana od obowiązku sądu rozpoznawania wszystkich spraw wniesionych do sądu bez nieuzasadnionej zwłoki, przy zachowaniu zasady rozpoznawania spraw według kolejności ich wpływu oraz uwzględnieniu przepisów nakazujących rozpoznawanie niektórych rodzajów spraw w ustawowo określonych terminach.
Należy zwrócić uwagę, że skarga A. J. – A., R. M., K. W. i W. S. na czynność Prezesa Sądu Apelacyjnego w Warszawie w okresie trzech lat była przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie trzykrotnie odrzucana. Dopiero po kolejnym uchyleniu przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowienia o odrzuceniu skargi, sprawa została merytorycznie rozpoznana na rozprawie w dniu 12 grudnia 2008 r., czyli przeszło trzy lata od dnia wniesienia skargi. W tym kontekście należy ocenić, że prawo R. M. do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki zostało w przedmiotowej sprawie naruszone.
Celem wprowadzenia ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. było zapewnienie stronie skutecznego środka ochrony prawa do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie. Nie chodzi o samą szybkość postępowania jako taką, ale o jej aspekt humanitarny, wyrażający się w tym, aby nikt nie trwał zbyt długo w niepewności, odnośnie dotyczącego go rozstrzygnięcia. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że brak rozstrzygnięcia, przez okres ponad 4 lat, w kwestii skuteczności bądź bezskuteczności czynności Prezesa Sądu Apelacyjnego w Warszawie w przedmiocie zmiany zasad punktacji przy ustalaniu listy aplikantów sądowych apelacji warszawskiej w 2005 roku poddało w wątpliwość sens prowadzonego postępowania, obniżyło poczucie efektywności działania wymiaru sprawiedliwości i osłabiło zaufanie skarżących A. J. – A., R. M., K. W. i W. S. do skuteczności obowiązującego prawa. Zatem należy podkreślić, że dobro wymiaru sprawiedliwości wymaga, aby sprawy dotyczące przyszłości młodych ludzi zdających na aplikacje zawodowe nie pozostawały niezałatwione tak długi okres czasu jak w tej sprawie, tylko były rozpoznawane w rozsądnym terminie, tak aby skarżący miał pewność co do sytuacji, w której się znalazł i aby nie pozostawał przez tak długi okres w niepewności co do wyboru i realizacji swojej drogi zawodowej, jeżeli do tego się nie przyczynił.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny uwzględniając skargę stwierdził, że w postępowaniu nastąpiła przewlekłość postępowania (art. 12 ust. 2 ustawy) oraz przyznał skarżącemu jako odpowiednią sumę pieniężną od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie kwotę 5.000 zł (art. 12 ust. 4 ustawy). Określając wysokość zasądzonej sumy pieniężnej z tytułu przewlekłości postępowania Sąd miał na uwadze rodzaj sprawy, w której nastąpiła przewlekłość, jej znaczny stopień skomplikowania proceduralnego związany z charakterem prawnym kwestionowanych czynności organu administracji.
W tym stanie rzeczy na podstawie art. 12 ust. 2 i 4 ustawy Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w pkt 1 i 2 sentencji postanowienia.
O zwrocie opłaty od skargi na przewlekłość postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 17 ust. 3 ustawy.