Postanowienie NSA z 25 kwietnia 2018 r., I OPP 51/18

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 25 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi A. B. na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu

Sprawa

w sprawie o sygn. akt IV SA/Wr 414/15 w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Rektora Uniwersytetu W. z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wypłaty stypendium doktoranckiego postanawia: oddalić skargę na przewlekłość postępowania.

Skład

Sędzia NSA Jan Paweł Tarno przewodniczący, sprawozdawca
Sędzia NSA Elżbieta Kremer
Sędzia NSA Marian Wolanin

Uzasadnienie

Pismem z 27 marca 2018 r. A. B. wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu w sprawie o sygn. akt IV SA/Wr 414/15 ze skargi A. B. na decyzję Rektora Uniwersytetu W. z [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wypłaty stypendium doktoranckiego.

Z akt sprawy wynika, że skarga na decyzję Rektora wraz z aktami sprawy została złożona przez organ w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu 26 czerwca 2015 r. Zarządzeniem z 29 czerwca 2015 r. sprawa została zarejestrowana pod sygn. akt IV SA/Wr 414/15 i zarządzono doręczenie skarżącemu odpisu odpowiedzi na skargę. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału IV z 29 czerwca 2015 r. wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu od skargi. W odpowiedzi na wezwanie skarżący 15 lipca 2015 r. złożył wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Postanowieniem referendarza sądowego z 21 lipca 2015 r. przyznano skarżącemu prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. Pismem z 30 lipca 2015 r. Okręgowa Rada Adwokacka poinformowała o wyznaczeniu pełnomocnika z urzędu. Zarządzeniem z 3 sierpnia 2015 r. sprawę skierowano do oczekujących na wyznaczenie terminu rozprawy. Zarządzeniem z 15 grudnia 2015 r. wyznaczono termin rozprawy na dzień 19 stycznia 2016 r. W dniu 4 stycznia 2016 r. pełnomocnik skarżącego złożył pismo procesowe z 17 grudnia 2015 r. Na rozprawie w dniu 19 stycznia 2016 r. Sąd uwzględnił wniosek pełnomocnika organu i zakreślił termin 14 dni w celu ustosunkowania się do pisma skarżącego z 17 grudnia 2015 r., zwrócił się do sądu powszechnego z prośbą o wypożyczenie akt sprawy niezbędnych do rozpoznania sprawy zawisłej przed sądem administracyjnym, zobowiązał pełnomocnika organu do uzupełnienia akt administracyjnych i odroczył rozprawę. Przy piśmie z 4 lutego 2016 r. organ uzupełnił akta sprawy. Przy piśmie z 5 lutego 2016 r. sąd powszechny wypożyczył akta spraw, którymi dysponował, informując jednocześnie, że akta jednej ze spraw zostały wypożyczone do innego Wydziału tamtejszego Sądu. Zarządzeniem z 14 marca 2016 r. Sąd I instancji ponownie zwrócił się do sądu powszechnego o wypożyczenie akt sprawy, uprzednio przekazanych do innego Wydziału. W piśmie z 21 kwietnia 2016 r. organ ustosunkował się do pisma skarżącego z 17 grudnia 2015 r. Zarządzeniem z 11 maja 2016 r. wyznaczono kolejny termin rozprawy na dzień 20 czerwca 2016 r. W piśmie procesowym z 16 maja 2016 r. skarżący złożył kolejne wnioski dowodowe. W piśmie z 23 maja 2016 r. organ wniósł, na podstawie art. 249 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., Poz. 718 ze zm., dalej, jako: "p.p.s.a."), o przeprowadzenie dochodzenia na temat rzeczywistego stanu majątkowego skarżącego. W piśmie procesowym z 1 czerwca 2016 r. skarżący złożył kolejne wnioski dowodowe. Zarządzeniem z 15 czerwca 2016 r. zdjęto sprawę z wokandy w dniu 20 czerwca 2016 r. W piśmie z 19 lipca 2016 r. skarżący wniósł o zmianę adwokata z urzędu. Postanowieniem referendarza sądowego z 27 lipca 2016 r. umorzono postępowanie sądowoadministracyjne wszczęte wnioskiem o zmianę pełnomocnika z urzędu. Zarządzeniem z 23 sierpnia 2016 r. wyznaczono kolejny termin rozprawy na dzień 28 września 2016 r. W dniu 28 września 2016 r. Sąd I instancji odroczył termin ogłoszenia orzeczenia do 29 września 2016 r. Wyrokiem z 29 września 2016 r. WSA we Wrocławiu oddalił skargę w całości. Odpis wyroku wraz z uzasadnieniem został doręczony pełnomocnikowi skarżącego 24 października 2016 r. W dniu 21 listopada 2016 r. skarżący złożył skargę kasacyjną od wyroku Sądu I instancji, sporządzoną jak podał przez pełnomocnika z urzędu będącego adwokatem. W dniu 28 listopada 2016 r. pełnomocnik skarżącego złożył opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku z 29 września 2016 r. Zarządzeniem z 29 listopada 2016 r. wezwano pełnomocnika skarżącego, do wskazania czy wobec złożenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, cofa wniesioną 21 listopada 2016 r. skargę kasacyjną. W odpowiedzi na wezwanie, pełnomocnik oświadczył, że nie sporządził, ani nie wnosił skargi kasacyjnej od powyższego wyroku. Wniósł o doręczenie odpisu ww. skargi kasacyjnej. W dniu 29 grudnia 2016 r. skarżący ponownie wniósł o zmianę pełnomocnika z urzędu, a w piśmie z 30 grudnia 2016 r. o doręczenie odpisu opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, sporządzonej przez jego dotychczasowego pełnomocnika. Pełnomocnik skarżącego 30 grudnia 2016 r. poinformował, że nie składa oświadczenia o skuteczności wniesienia skargi kasacyjnej, gdyż jej nie sporządził, nie podpisał i nie złożył w Sądzie, nadto podtrzymał swoją opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. W piśmie z 3 stycznia 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu poinformował Prokuratora Rejonowego dla Wrocławia Stare Miasto o podejrzeniu popełnienia przestępstwa polegającego na podrobieniu podpisu pełnomocnika i posłużeniu się podrobioną skargą kasacyjną. Okręgowa Rada Adwokacka 7 lutego 2017 r. poinformowała Sąd, że brak jest podstaw do zmiany wyznaczonego pełnomocnika z urzędu. Pismami z 29 stycznia 2017 r. skarżący, wniósł skargę na przewlekłość postępowania przed WSA we Wrocławiu w sprawie o sygn. akt IV SA/Wr 414/15. oraz złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy i zmianę pełnomocnika z urzędu. Postanowieniem z 9 marca 2017 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę na przewlekłość postępowania. Zarządzeniami sędziego sprawozdawcy z 30 marca 2017 r. i 3 kwietnia 2017 r. zwrócono do sądu powszechnego akta spraw o sygnaturach: I C 241/05, I C 1550/03 oraz I C 933/15. W odpowiedzi na pismo Prokuratora Prokuratury Rejonowej dla Wrocławia Stare Miasto z 22 marca 2017 r. Sąd I instancji wypożyczył do badań grafologicznych oryginał pisma przewodniego skarżącego z 20 listopada 2016 r. wraz z oryginałem skargi kasacyjnej. Postanowieniem z 24 kwietnia 2017 r. referendarz sądowy umorzył postępowanie sądowoadministracyjne wszczęte kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy i zmianę pełnomocnika z urzędu. Pismami z 2 maja 2017 r. skarżący złożył sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z 24 kwietnia 2017 r. oraz wniosek o wyłączenie wskazanych w piśmie sędziów. Postanowieniem z 25 maja 2017 r. Sąd I instancji oddalił powyższy wniosek o wyłączenie sędziów, zaś postanowieniem z 17 lipca 2017 r. umorzył postępowanie sądowoadministracyjne wszczęte kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zmianę adwokata i ustanowienie nowego pełnomocnika z urzędu. Pismem z 26 lipca 2017 r. skarżący złożył ponowny wniosek o wyłączenie tych samych sędziów, zażalenie na postanowienie z 17 lipca 2017 r. oraz kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z 17 sierpnia 2017 r. WSA we Wrocławiu odrzucił ponowny wniosek o wyłączenie sędziów. Pismem z 28 sierpnia 2017 r. (data wpływu do WSA we Wrocławiu – 31 sierpnia 2017 r.) skarżący złożył nowy wniosek o wyłączenie wskazanych w piśmie sędziów WSA oraz zażalenie na postanowienie z 17 sierpnia 2017 r. Zarządzeniem z 1 września 2017 r. wezwano skarżącego do usunięcia braku formalnego zażalenia. Pismem z 8 września 2017 r. skarżący przesłał wypełniony formularz o przyznanie prawa pomocy oraz wniósł o przyznanie wskazanego przez siebie adwokata. W dniu 25 września 2017 r. Sąd poinformował skarżącego, że jego wniosek o prawo pomocy zostanie rozpoznany po zwrocie akt przez NSA. Pismem z 28 sierpnia 2017 r. (data wpływu do WSA we Wrocławiu – 25 września 2017 r.) skarżący złożył ponowne zażalenie na postanowienie z 17 sierpnia 2017 r. Postanowieniem z 23 października 2017 r. Sąd I instancji oddalił wniosek skarżącego z 28 sierpnia 2017 r. o wyłączenie wskazanych sędziów WSA. W związku z odezwą z sądu powszechnego o nadesłanie akt niniejszej sprawy do sprawy V K 899/17 dot. A. B. i informacją o wyznaczonym terminie rozprawy na dzień 5 grudnia 2017 r., WSA we Wrocławiu 16 listopada 2017 r. przesłał akta sprawy z zastrzeżeniem ich zwrotu niezwłocznie po wykorzystaniu. W dniu 5 grudnia 2017 r. akta zostały zwrócone. Postanowieniem z 6 grudnia 2017 r. WSA we Wrocławiu odrzucił zażalenie na postanowienie z 17 sierpnia 2017 r. Pismem z 28 grudnia 2017 r. skarżący wniósł zażalenie na powyższe postanowienie. Postanowieniem z 15 lutego 2018 r. referendarz sądowy umorzył postępowanie sądowoadministracyjne wszczęte kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata i zmianę pełnomocnika z urzędu oraz z kolejnego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i z wniosku o zwolnienie od opłaty sądowej od skargi na przewlekłość postępowania. Skarżący pismem z 24 lutego 2018 r. wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z 27 marca 2018 r. zwrócono się do Sądu Rejonowego dla Wrocławia-Śródmieścia V Wydział Karny z odezwą o przesłanie akt sprawy V K 899/17 bądź w przypadku zakończenia tego postępowania o przesłanie odpisu orzeczenia wraz z jego uzasadnieniem i stwierdzeniem prawomocności. Pismem z 27 marca 2018 r. skarżący złożył skargę na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu w sprawie o sygn. akt IV SA/Wr 414/15. Wniósł o: stwierdzenie przewlekłości postępowania przed Sądem I instancji; nakazanie WSA we Wrocławiu, aby doręczył mu oryginał opinii adwokata T. N. o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej i przyznał mu adwokata z urzędu w postępowaniu kasacyjnym; przyznanie od Skarbu Państwa na rzecz skarżącego kwoty 9 000 złotych tytułem odszkodowania za naruszenie prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki; zwolnienie skarżącego z opłaty od skargi na przewlekłość postępowania. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że Sąd I instancji przez swoją bezczynność uniemożliwia skarżącemu dostęp do Naczelnego Sądu Administracyjnego, czym rażąco narusza art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, art. 45 Konstytucji RP, art. 177 p.p.s.a. oraz art. 11 ustawy z 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki. Wskazał, że w przedostatnim dniu terminu zaskarżył wyrok wnosząc skargę kasacyjną, którą podpisał jako "skarżący A. B. reprezentowany przez adwokata T. N.". W ocenie skarżącego to Sąd I instancji winien zwrócić się do Okręgowej Rady Adwokackiej o zmianę pełnomocnika z urzędu dla skarżącego, gdyż obecnie skarżący nie może wnieść skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, która musi być sporządzona przez profesjonalnego pełnomocnika.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

W pierwszej kolejności podkreślić należy, że zgodnie z art. 14 ustawy z 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. z 2018 r., poz. 75 – dalej, jako "ustawa"), skarżący może wystąpić z nową skargą w tej samej sprawie po upływie 12 miesięcy, od daty wydania przez sąd orzeczenia, o którym mowa w art. 12 ustawy (o oddaleniu skargi na przewlekłość postępowania lub o stwierdzeniu przewlekłości postępowania).

W rozpoznawanej sprawie postanowieniem z 9 marca 2017 r., I OPP 4/17, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu w sprawie o sygn. akt IV SA/Wr 414/15, zaś kolejna skarga na przewlekłość postępowania została wniesiona do Sądu po upływie 12 miesięcy od daty wydania postanowienia o oddaleniu poprzedniej skargi na przewlekłość postępowania, tj. 27 marca 2018 r., a zatem jest ona dopuszczalna i podlega rozpoznaniu.

Wskazać należy, że skarga o stwierdzenie, że w postępowaniu przed sądem administracyjnym nastąpiła przewlekłość postępowania może być uwzględniona, jeżeli są podstawy do przyjęcia, że na skutek działania lub bezczynności sądu naruszone zostało prawo strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki (art. 1 ust. 1 ustawy). Konieczne jest, więc ustalenie, że wystąpiła zwłoka w postępowaniu sądowym (przewlekłość postępowania) oraz że zwłoka w postępowaniu sądowym jest nieuzasadniona. Stosownie do art. 2 wskazanej ustawy, o nieuzasadnionej zwłoce można mówić wówczas, jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej, niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych, uwzględniając ocenę terminowości i prawidłowości czynności sądowych, ale także zachowań stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania. Ocena ta nie może być oderwana od obowiązku sądu rozpoznania wszystkich spraw wniesionych do sądu bez nieuzasadnionej zwłoki, przy zachowaniu zasady rozpoznawania spraw według kolejności ich wpływu oraz uwzględnieniu przepisów nakazujących rozpoznanie niektórych rodzajów spraw w ustawowo określonych terminach.

Ustawa nie określa, wprost jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę. Pewna wskazówka wynika jednak z art. 14 ustawy, który stanowi, że skarżący może wystąpić z nową skargą w tej samej sprawie po upływie 12 miesięcy. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, więc, że ustawodawca uznał za przewlekłe takie postępowanie, które trwa dłużej niż 12 miesięcy. Przy czym, jeżeli postępowanie trwa dłużej niż 12 miesięcy nie oznacza to samo przez się, że nastąpiła przewlekłość postępowania w rozumieniu tej ustawy (por. postanowienia NSA: z 7 marca 2014 r., II OPP 14/14, z 25 lipca 2013 r., II OPP 25/13, z 19 sierpnia 2011 r., II OPP 27/11, z 3 października 2014 r., I OPP 101/14). Istotne są, bowiem również ustalenia faktyczne danej sprawy.

W rozpoznawanej sprawie nie można zarzucić przewlekłości postępowania w rozumieniu ustawy. Od dnia wpływu skargi do Sądu (26 czerwca 2015 r.) do dnia wniesienia przez skarżącego pierwszej skargi na przewlekłość postępowania (10 lutego 2017 r.) minął wprawdzie ponad rok, jednakże w tym czasie Sąd I instancji trzykrotnie wyznaczał terminy rozprawy. Ostatecznie 29 września 2016 r. wydano wyrok oddalający skargę. Co więcej, Sąd I instancji podejmował czynności sprawnie i bez zbędnej zwłoki, zmierzając do wydania powyższego wyroku. Jak wskazał już NSA w postanowieniu z 9 marca 2017 r., I OPP 4/17, działań Sądu I instancji w niniejszej sprawie nie można było uznać za opieszałe, a okresu oczekiwania na wyznaczenie terminu posiedzenia sądowego nie można uznać za nieuzasadnioną zwłokę Sądu. Podkreślić należy, że postępowanie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu w sprawie IV SA/Wr 414/15 zakończyło się wyrokiem oddalającym skargę. Natomiast kwestie związane z czynnościami w postępowaniu międzyinstancyjnym nie mogą świadczyć o opieszałości Sądu. Jak wynika bowiem z akt sprawy, Sąd I instancji poinformował Prokuratora Rejonowego dla Wrocławia Stare Miasto o podejrzeniu popełnienia przestępstwa polegającego na podrobieniu podpisu pełnomocnika i posłużeniu się podrobioną skargą kasacyjną. Natomiast od dnia wydania przez NSA postanowienia z 9 marca 2017 r., I OPP 4/17, Sąd I instancji działał w sprawie w sposób prawidłowy rozpatrując kolejne, przesyłane przez skarżącego wnioski o przyznanie prawa pomocy (przyznanego już postanowieniem referendarza sądowego z 21 lipca 2015 r.) oraz wnioski o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, jednocześnie cały czas oczekując na wynik sprawy dotyczącej zgłoszenia podejrzenia popełnienia przestępstwa polegającego na podrobieniu podpisu pełnomocnika i posłużeniu się podrobioną skargą kasacyjną. W związku zaś z tym, że kwestia ta nadal nie została wyjaśniona, skarga kasacyjna nie może zostać przekazana do Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 12 ust. 1 w związku z art. 14 ust. 1 ustawy, orzekł jak w sentencji.