Uzasadnienie
Skarga A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2014 r. w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie przyznania dodatku mieszkaniowego wpłynęła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wraz z odpowiedzią na skargę i aktami sprawy w dniu 26 września 2014 r.
Wyrokiem z dnia 19 stycznia 2015 r., sygn. akt III SA/Kr 1636/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił tę skargę.
W dniu 22 stycznia 2015 r. (data prezentaty sądu) skarżący wystąpił z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia tego wyroku oraz złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych i ustanowienia adwokata do sporządzenia skargi kasacyjnej. Odpis wyroku wraz z uzasadnieniem został doręczony skarżącemu w dniu 16 marca 2015 r. Postanowieniem z 5 maja 2015 r. sędzia stwierdził prawomocność tego wyroku od dnia 16 kwietnia 2015 r. Następnie, w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z 11 maja 2015 r. akta przedłożono referendarzowi sądowemu celem rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z 15 maja 2015 r. referendarz przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym i ustanowił dla niego adwokata. Wyznaczony z urzędu adwokat złożył skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 19 stycznia 2015 r. oraz zwrócił się o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Postanowieniem z 28 lipca 2015 r. Sąd przywrócił termin do wniesienia skargi kasacyjnej.
W dniu 16 września 2015 r. skarżący wniósł o nadesłanie odpisu sentencji wyroku ze stwierdzeniem o jego nieprawomocności. Postanowieniem z 29 września 2015 r. Sąd uchylił postanowienie z 5 maja 2015 r. o stwierdzeniu prawomocności wyroku z 19 stycznia 2015 r. z dniem 16 kwietnia 2015 r.
Akta sprawy wraz ze skargą kasacyjną zostały przedstawione Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu 21 października 2015 r. (data prezentaty). W tym samym dniu zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału sprawę wpisano do repertorium pod sygn. I OSK 3107/15.
W dniu 1 czerwca 2016 r. (data prezentaty) skarżący złożył wniosek o rozpoznanie sprawy poza kolejnością. Wniosek ten został rozpoznany 22 czerwca 2016 r. Uwzględniając prośbę skarżącego, Prezes Izby Ogólnoadministracyjnej Naczelnego Sądu Administracyjnego określił, że termin rozprawy może być wyznaczony w IV kwartale 2016 r., o czym powiadomiono skarżącego.
2 czerwca 2016 r. skarżący złożył skargę na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie w sprawie o sygn. akt III SA/Kr 1636/14 i Naczelnym Sądem Administracyjnym, żądając stwierdzenia przewlekłości w tej sprawie oraz zasądzenia na jego rzecz od Skarbu Państwa - Naczelnego Sądu Administracyjnego ewentualnie od Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie sumy pieniężnej w wysokości 20.000 zł.
W uzasadnieniu skargi wskazał, że składając wniosek o przyznanie prawa pomocy wyrok w tej sprawie nie był jeszcze prawomocny. Wniosek został rozpoznany dopiero w dniu 15 maja 2015 r. po interwencji skarżącego, który w rozmowie telefonicznej przeprowadzonej 14 maja 2015 r. poinformował Sąd, że od dnia złożenia wniosku (22 stycznia 2015 r.) nie został ustanowiony pełnomocnik do złożenia skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga A. G. na naruszenie jego prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki w postępowaniu sądowym zasługiwała na uwzględnienie w zakresie, w jakim domagała się stwierdzenia przewlekłości w postępowaniu toczącym się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie w sprawie o sygn. akt III SA/Kr 1636/14.
Skarga o stwierdzenie, że w postępowaniu przed sądem administracyjnym nastąpiła przewlekłość postępowania może być uwzględniona, jeśli są podstawy do przyjęcia, że na skutek działania lub bezczynności tego sądu naruszone zostało prawo strony do rozpoznania jej sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki - Dz.U. Nr 179, poz. 1843 ze zm.). Konieczne jest więc ustalenie, że wystąpiła zwłoka w postępowaniu sądowym (przewlekłość postępowania) oraz że zwłoka ta jest nieuzasadniona. Stosownie do art. 2 ustawy, o nieuzasadnionej zwłoce można mówić wówczas, jeśli postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne do jego zakończenia, uwzględniając ocenę terminowości i prawidłowości czynności sądowych, ale także zachowań stron, a w szczególności strony, która zarzuca przewlekłość postępowania. Ocena ta nie może być oderwana od obowiązku sądu rozpoznawania wszystkich spraw wniesionych do sądu bez nieuzasadnionej zwłoki, przy zachowaniu zasady rozpoznawania spraw według kolejności ich wpływu oraz uwzględnieniu przepisów nakazujących rozpoznawanie niektórych rodzajów spraw w ustawowo określonych terminach.
Ustawa nie określa wprost, jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę. Pewna wskazówka wynika jednak z art. 14 ustawy, który stanowi, że skarżący może wystąpić z nową skargą w tej samej sprawie po upływnie 12 miesięcy. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się więc, iż ustawodawca uznał za przewlekłe takie postępowanie, które trwa dłużej niż 12 miesięcy. Przy czym, jeżeli postępowanie trwa dłużej niż 12 miesięcy nie oznacza to samo przez się, że nastąpiła przewlekłość postępowania w rozumieniu tej ustawy (por. postanowienia NSA: z dnia 7 marca 2014 r., II OPP 14/14, z dnia 25 lipca 2013 r., II OPP 25/13, z dnia 19 sierpnia 2011 r., II OPP 27/11, publikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.nsa.gov.pl).
Przy ocenie czy nastąpiło naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki Naczelny Sąd Administracyjny - zgodnie z art. 2 powołanej ustawy - jest obowiązany brać pod uwagę nie tylko sam czas trwania postępowania, ale również prawidłowość czynności dokonanych przez sąd, wagę ewentualnych naruszeń procedury przez sąd oraz ich wpływ na realizację przez stronę prawa do sądu w rozsądnym terminie. W tej sprawie należy podkreślić, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wprawdzie wydał wyrok w ciągu 4 miesięcy (wyrok z 19 stycznia 2015 r.), sporządził i doręczył skarżącemu odpis wyroku z uzasadnieniem 16 marca 2015 r., lecz przeoczył wniosek skarżącego z dnia 22 stycznia 2015 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata do sporządzenia skargi kasacyjnej. Świadczy o tym fakt, że w dniu 5 maja 2015 r. stwierdzono prawomocność wyroku z dniem 16 kwietnia 2015 r. Sąd uznał więc postępowanie za zakończone i nie podejmował żadnych czynności w celu rozpoznania wniosku skarżącego o prawo pomocy. Wniosek o ustanowienie adwokata został dopiero rozpoznany 15 maja 2015r. Powyższe świadczy o tym, że na skutek bezczynności Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie przez okres 4 miesięcy w zakresie rozpoznania wniosku strony o przyznanie prawa pomocy naruszone zostało prawo strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Nierozpoznanie tego wniosku uniemożliwiło stronie wniesienie skargi kasacyjnej w terminie.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, uwzględniając skargę A. G., stwierdził, że w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie w sprawie o sygn. akt III SA/Kr 1636/14 nastąpiła przewlekłość postępowania (art. 12 ust. 2 ustawy) oraz przyznał skarżącemu - jako odpowiednią sumę pieniężną od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - kwotę 2.000 złotych (art. 12 ust. 4 ustawy). Określając wysokość sumy pieniężnej z tytułu przewlekłości postępowania Sąd miał na uwadze przede wszystkim to, że Sąd I instancji do dnia wydania wyroku prowadził postępowanie prawidłowo i terminowo (postępowanie do tego czasu trwało 4 miesiące), a także rodzaj sprawy, w której nastąpiła przewlekłość i jej znaczenie dla skarżącego.
Rozpoznając skargę na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przed Naczelnym Sądem Administracyjnym należało uwzględnić, że stosownie do § 49 ust. 1 uchwały Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 listopada 2010 r. w sprawie regulaminu wewnętrznego urzędowania Naczelnego Sądu Administracyjnego (M.P. Nr 86, poz. 1007 ze zm.) sprawy wpływające ze środkami odwoławczymi od orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych należy rozpoznawać według kolejności ich wpływu do Sądu, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Powyższe oznacza, że sprawa wniesiona później nie może być rozpoznana (nie można wyznaczyć terminu rozprawy) przed rozpoznaniem spraw, które zostały wniesione do sądu wcześniej. Liczba spraw wniesionych do Sądu jest przyczyną oczekiwania na wyznaczenie terminu rozprawy. Istnieją jednak podstawy do szybszego rozpoznawania spraw wynikające bądź to wprost z przepisów ustaw, które określają terminy rozpoznawania spraw przez sąd, bądź to z przepisów regulujących tryb postępowania umożliwiający rozpoznanie sprawy poza kolejnością. Ma to szczególne znaczenie w sprawach, w których stopień faktycznej i prawnej zawiłości nie jest znaczny, a ich charakter prawny i znaczenie dla strony przemawia za szybszym rozpoznaniem sprawy. Takie możliwości stwarza zarządzenie rozpoznania sprawy poza kolejnością, jeżeli strona przedstawi powody uzasadniające rozpoznanie sprawy poza kolejnością (§ 49 ust. 2 powołanej uchwały).
W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna od wyroku z 19 stycznia 2015 r. wraz z aktami sprawy została przedstawiona Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu w dniu 21 października 2015 r. i od tego dnia oczekuje na wyznaczenie rozprawy. Od czasu wpływu skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego przez ponad 8 miesięcy w sprawie nie wyznaczono terminu rozprawy, lecz znaczna liczba spraw wpływających ze środkami odwoławczymi do Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowi przyczynę długiego oczekiwania na rozpoznanie sprawy. Stosownie do § 49 ust. 1 uchwały Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 listopada 2010 r. w sprawie regulaminu wewnętrznego urzędowania Naczelnego Sądu Administracyjnego (M.P. Nr 86, poz. 1007) sprawy wpływające ze środkami odwoławczymi od orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych należy rozpoznawać według kolejności ich wpływu do Sądu, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Podstawy do szybszego rozpoznawania spraw mogą wynikać z przepisów ustaw szczególnych, które określają terminy rozpoznawania spraw przez sąd. Zgodnie z § 49 ust. 2 powołanej uchwały możliwe jest też zarządzenie przez Prezesa Izby rozpoznania sprawy poza kolejnością, jeżeli strona przedstawi powody uzasadniające przyśpieszenie rozpoznania.
W kategorii spraw, do której należy sprawa o sygn. akt I OSK 3107/15, przepisy szczególne nie nakładają na Naczelny Sąd Administracyjny obowiązku rozpoznania sprawy poza kolejnością wpływu. Skarżący zaś wystąpił z wnioskiem o przyspieszenie rozpoznania przedmiotowej sprawy dopiero 1 czerwca 2016 r.
W tych okolicznościach nie można stwierdzić, aby prawo strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki zostało przez Naczelny Sąd Administracyjny naruszone.
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 12 ust. 2 i ust. 4 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. orzekł jak w pkt 1 i 2 sentencji postanowienia. Postanowienie zawarte w pkt 3 sentencji wydane zostało na podstawie art. 12 ust. 1 powołanej ustawy.