Postanowienie NSA z 27 kwietnia 2022 r., I OPP 7/22

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 27 kwietnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi P. H. na przewlekłość postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym

Sprawa

w sprawie o sygn. akt I OSK 2796/19 ze skargi kasacyjnej P. H. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 28 czerwca 2019 r., sygn. akt II SA/Gd 51/19 w sprawie ze skargi P. H. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia [...] listopada 2018 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie odszkodowania za nieruchomość przejętą pod drogę postanawia: oddalić skargę na przewlekłość postępowania.

Skład

sędzia NSA Jolanta Rudnicka przewodniczący, sprawozdawca
sędzia NSA Iwona Bogucka
sędzia NSA Monika Nowicka

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z 28 czerwca 2019 r., sygn. akt II SA/Gd 51/19, oddalił skargę P. H. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia [...] listopada 2018 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie odszkodowania za nieruchomość przejętą pod drogę.

Od powyższego wyroku skarżący złożył skargę kasacyjną wnosząc o jej rozpoznanie na rozprawie.

Odezwą z 15 października 2019 r. WSA w Gdańsku przekazał akta niniejszej sprawy wraz ze skargą kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Akta sprawy wpłynęły na biuro podawcze NSA w dniu 16 października 2019 r. i tego dnia sprawa została zarejestrowana w NSA pod sygn. I OSK 2796/19.

W dniu 1 marca 2021 r. skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę na przewlekłość postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w sprawie o sygn. akt I OSK 2796/19 ze skargi kasacyjnej P. H. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 28 czerwca 2019 r., sygn. akt II SA/Gd 51/19. Skarżący wniósł o: 1) stwierdzenie przewlekłości postępowania przed NSA;

2. nakazanie NSA niezwłocznego podjęcia działań zmierzających do wydania rozstrzygnięcia w sprawie, w szczególności poprzez wyznaczenie składu orzekającego i skierowanie sprawy na posiedzenie;
3. zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz skarżącego kwoty 2.000 zł;
4. przeprowadzenie dowodów z dokumentów w postacie notatek służbowych z dnia 24 lutego 2021 r. i z 14 lutego 2022 r. na okoliczność faktu podejmowania przez pełnomocnika skarżącego działań monitujących stan sprawy w NSA;
5. zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania z uwzględnieniem kosztów zastępstwa procesowego. Do skargi dołączono kserokopie notatek z 24 lutego 2021 r. i z 14 lutego 2022 r. sporządzonych przez pracowników kancelarii pełnomocnika skarżącego.

W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącego wskazał, że od dnia złożenia skargi kasacyjnej przez skarżącego upłynęło już 2,5 roku, a mimo to Naczelny Sąd Administracyjny nie podjął żadnych działań zmierzających do załatwienia sprawy.

Powyższe okoliczności - zdaniem pełnomocnika skarżącego - świadczą o bezczynności Naczelnego Sądu Administracyjnego i naruszeniu prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga o stwierdzenie, że w postępowaniu przed sądem administracyjnym nastąpiła przewlekłość postępowania może być uwzględniona, jeżeli są podstawy do przyjęcia, że na skutek działania lub bezczynności sądu naruszone zostało prawo strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki (art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki, Dz. U. z 2018 r., poz. 75, dalej jako "ustawa").

Konieczne jest zatem ustalenie, że wystąpiła zwłoka w postępowaniu sądowym (przewlekłość postępowania) oraz że jest ona nieuzasadniona. Stosownie zaś do art. 2 powołanej ustawy, o nieuzasadnionej zwłoce można mówić wówczas, jeżeli postępowanie w sprawie trwa dłużej, niż to konieczne, uwzględniając ocenę terminowości i prawidłowości czynności sądowych, biorąc pod uwagę charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej zawiłości, ale także zachowań stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania. Ocena ta nie może być jednak oderwana od obowiązku sądu rozpoznania wszystkich wniesionych spraw bez nieuzasadnionej zwłoki, przy zachowaniu zasady rozpoznawania spraw według kolejności ich wpływu oraz uwzględnieniu przepisów nakazujących rozpoznanie niektórych rodzajów spraw w ustawowo określonych terminach. Stosownie bowiem do § 26 ust. 2 Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 4 lipca 2020 r. Regulamin Naczelnego Sądu Administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 1202), Przewodniczący Wydziału w zarządzeniu o wyznaczeniu posiedzenia jawnego albo niejawnego w składzie trzech sędziów przydziela sprawy sędziom wydziału według kolejności ich wpływu, z wyłączeniem spraw wymienionych w tym przepisie bądź spraw, w których szybszy termin rozpoznania wynika z przepisów szczególnych. Należy również zauważyć, że ww. ustawa z dnia 17 czerwca 2004 r. nie określa wprost, jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę. Pewną wskazówkę może stanowić jednak art. 14 tej ustawy, który stanowi, że skarżący może wystąpić z nową skargą w tej samej sprawie po upływnie 12 miesięcy. W orzecznictwie NSA wskazuje się więc, że ustawodawca uznał za przewlekłe takie postępowanie, które trwa dłużej niż 12 miesięcy. Przy czym, jeżeli postępowanie trwa dłużej niż 12 miesięcy nie oznacza to samo przez się, że nastąpiła przewlekłość postępowania w rozumieniu tej ustawy (por. postanowienia NSA: z 7 marca 2014 r., sygn. akt II OPP 14/14, z 25 lipca 2013 r., sygn. akt II OPP 25/13, z 19 sierpnia 2011 r., sygn. akt II OPP 27/11, z 3 października 2014 r., sygn. akt I OPP 101/14). Istotne są bowiem ustalenia faktyczne danej sprawy.

W niniejszej sprawie skarga kasacyjna została przekazana Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu w dniu 16 października 2019 r. (data prezentaty). Po prawidłowym i terminowym wykonaniu wstępnych czynności sądowych, sprawa oczekiwała na wyznaczenie terminu rozprawy zgodnie z kolejnością wpływu. Ponownie zaznaczyć należy, iż sprawy muszą być wyznaczane na terminy rozpraw zgodnie z kolejnością wpływu. Ta kwestia nie może zostać pominięta przez Sąd. Od momentu rejestracji skargi kasacyjnej do dnia wniesienia skargi na przewlekłość postępowania przed NSA upłynęło niecałe 2,5 roku. Powyższe nie może jednak uzasadniać zarzutu przewlekłości postępowania, o której mowa w art. 1 ust. 1 ustawy, bowiem sąd kasacyjny nie dopatrzył się nieuzasadnionej zwłoki. Znaczna ilość spraw wpływających do sądów administracyjnych ma wpływ na okres oczekiwania na wyznaczenie terminu rozprawy. Ponadto niniejsza sprawa nie należy do tej kategorii spraw, które nakładają na Sąd obowiązek rozpoznania ich poza kolejnością. Z akt sprawy nie wynika również, aby którakolwiek ze stron, w szczególności strona zarzucająca Sądowi odwoławczemu przewlekłość, złożyła wniosek o przyspieszenie rozpoznania sprawy w trybie § 26 ust. 5 ww. Regulaminu. Z uwagi na powyższe, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, okres oczekiwania na wyznaczenie terminu posiedzenia w niniejszej sprawie nie może stanowić o nieuzasadnionej zwłoce sądu.

Należy także podkreślić, że w skardze kasacyjnej zawarto wniosek o rozpoznanie sprawy na rozprawie. Czas oczekiwania na wyznaczenie terminu rozprawy uległ zaś wydłużeniu z uwagi na wprowadzony w marcu 2020 r. stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2 i działaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w reżimie sanitarnym. Na podstawie zarządzeń Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego nr 7 z dnia 12 marca 2020 r. i nr 39 z dnia 16 października 2020 r. (obowiązujących do 20 maja 2021 r.) w związku z istotnym zagrożeniem zakażenia wirusem SARS-CoV-2 oraz ogłoszeniem stanu epidemicznego w Polsce, odwołane zostały wszystkie rozprawy, a działalność orzecznicza Sądu była kontynuowana na posiedzeniach niejawnych. Natomiast nowe rozwiązania ustawodawcze wprowadzone w związku ze zmianą ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, uniemożliwiają przeprowadzanie rozpraw w dotychczasowej formie z osobistym i fizycznym udziałem stron w budynku sądu. Obecnie ww. ustawa zezwala na prowadzenie rozpraw wyłącznie w formie zdalnej i to tylko w sytuacji, gdy wszystkie strony wyrażą na to zgodę. Jednak ilość przeprowadzanych rozpraw zdalnych przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających ich przeprowadzanie na odległość jest z oczywistych względów mniejsza niż tradycyjnych z udziałem stron. Ponadto dopiero od 3 lipca 2021 r. obowiązuje przepis (art. 15zzs4 ust. 1 ww. ustawy) zgodnie z którym w ww. okresie tj. w okresie stanu epidemii i w ciągu roku od jego odwołania Naczelny Sąd Administracyjny nie jest związany żądaniem strony o przeprowadzenie rozprawy. Korzystanie z tej regulacji, z uwagi na zagwarantowanie prawa strony do jawności rozpoznania sprawy, jest ostatecznością i następuje dopiero po wyczerpaniu możliwości uzyskania zgody stron na rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że w niniejszej sprawie nie można dopatrzyć się przewlekłości postępowania.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy, orzekł jak w sentencji postanowienia.