Postanowienie NSA z 21 czerwca 2023 r., I OPP 7/23

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 21 czerwca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi M.M. na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie

Sprawa

w sprawie o sygn. akt I SA/Wa 2764/22 ze skargi M.M. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 12 października 2022 r., nr DAP-WOSR-7280-82/2022/MK w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty postanawia: oddalić skargę na przewlekłość postępowania.

Skład

Sędzia NSA Jerzy Siegień przewodniczący
Sędzia NSA Marek Stojanowski sprawozdawca
Sędzia NSA Marian Wolanin

Uzasadnienie

Pismem z 24 kwietnia 2023 r. (wpływ do WSA w Warszawie: 26 kwietnia 2023 r.), M.M. (dalej również: "skarżąca", "strona") wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie, w sprawie o sygn. akt I SA/Wa 2764/22 w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty. W środku zaskarżenia zawarła żądanie stwierdzenia przewlekłości postępowania w sprawie, której dotyczyła skarga.

W uzasadnieniu środka zaskarżenia podniesiono, że postępowanie uproszczone w sprawie trwa dłużej niż to jest konieczne dla wyjaśnienia okoliczności faktycznych i prawnych, które są istotne dla wydania rozstrzygnięcia. Skarżąca przedstawiła stan faktyczny sprawy w zakresie postępowania przed WSA i wskazała na ponad miesięczny brak wprowadzenia do systemu informatycznego Obsługi Spraw Orzekanych sądu, zarządzeń Przewodniczącego Wydziału z 29 listopada 2022 r., co w jej ocenie, skutkowało niepodjęciem cyt.: "(...) stosownych i niezbędnych czynności w przedmiocie sprawy." Zarzuciła, że pomimo licznych kierowanych przez nią pytań do Sądu (w formie telefonicznej), dotyczących kwoty wpisu sądowego, nie uzyskała informacji w tym zakresie. Przy piśmie z 12 stycznia 2023 r. zostały jej doręczone wezwania do uzupełnienia braków formalnych skargi (w tym zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu). Strona wskazała, że w treści skargi oraz pismem z 30 grudnia 2022 r. wniosła o przeprowadzenie postępowania w trybie uproszczonym, gdyż zależało jej na szybkim zakończeniu sprawy wyrokiem Sądu. Podkreśliła, że w jej ocenie, od 25 stycznia 2023 r. do 27 lutego 2023 r. oraz od 27 lutego 2023 r. do dnia złożenia skargi na przewlekłość cyt.: "(...) po raz kolejny sprawa utknęła w punkcie wyjścia." Wskazała również na pisma Sądu, wystosowane w odpowiedzi na jej zapytania, a informujące ją o stanie sprawy i stwierdziła, że cyt.: "czynności wykonywane przez sąd, w celu wydania w sprawie rozstrzygnięcia co do istoty, w głównej mierze nie są terminowe oraz prawidłowe." Skarżąca oceniła, że stan faktyczny i prawny sprawy sugeruje "znikomo niski stopień zawiłości". Zwróciła przy tym uwagę, że podjęte oraz zaniechane czynności WSA, a w szczególności Przewodniczącego Wydziału I, charakter i stopień zawiłości sprawy, uzasadniają wniesienie skargi na przewlekłość.

Podnosząc powyższe, zwróciła się o: 1. stwierdzenie, że w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w sprawie I SA/Wa 2764/22, doszło do przewlekłości;

2. przyznanie, na podstawie art. 12 ust. 4 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. z 2018 r., poz. 75, ze zm., dalej: "ustawa") od Skarbu Państwa na jej rzecz kwoty 20 tysięcy zł;
3. zasądzenie od Skarbu Państwa – Sądu 300 zł, kosztów niniejszego postępowania.

W uzasadnieniu skargi wniosła również o cyt,: "(...) udzielenie wsparcia i pomocy podczas wykonywania działań zmierzających do wyznaczenia terminu rozprawy, Przewodniczącemu Wydziału I WSA w Warszawie Dariuszowi Pirogowiczowi." Podniesione wyżej żądania są jej zdaniem zdeterminowane przynależnym jej prawem do oczekiwania sprawnego działania aparatu wymiaru sprawiedliwości, niskim stopniem zawiłości sprawy, jej znaczeniem dla strony oraz zbyt długim, w jej ocenie, czasem postępowania, które trwa dłużej niż to konieczne. W świetle wskazanych przez skarżącą nieprawidłowości, a także mając na względzie cyt.: "(...) sytuację polityczną i gospodarczą Państwa Polskiego, w dobie toczącego się konfliktu zbrojnego pomiędzy mocarstwem światowym jakim jest Federacja Rosyjska a Ukrainą..." zasadnym jest, według strony, zasądzenie kwoty 20 tysięcy zł, tytułem zadośćuczynienia.

Z akt sprawy wynika, że pismem z 20 października 2022 r. (data wpływu do WSA: 24 listopada 2022 r.) – uzupełnionym pismami z 27 października 2022 r. i z 19 stycznia 2023 r. – skarżąca zakwestionowała decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej również: "organ", "Minister", "MSWiA") z 12 października 2022 r., nr DAP-WOSR-7280-82/2022/MK. Powyższy środek zaskarżenia został przekazany do Sądu wojewódzkiego, gdzie zarejestrowano go pod sygn. akt I SA/Wa 2764/22 (zarządzeniem z 29 listopada 2022 r.). W tej też dacie: wydano dyspozycję wezwania skarżącej do uzupełnienia braku formalnego skargi przez wskazanie numeru PESEL, w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi - art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "ppsa"), zarządzono o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi oraz doręczeniu stronom postępowania stosownych pouczeń. Wezwanie wraz z odpisem ww. zarządzenia i pouczeniami doręczono skarżącej 18 stycznia 2023 r. Również w tym dniu strona otrzymała odpis odpowiedzi organu na jej skargę, wezwania do uzupełnienia braków formalnych: pisma z 29 grudnia 2022 r., stanowiącego wniosek o przyspieszenie rozpoznania sprawy (nadesłanego za pośrednictwem e-mail) i pisma z 30 grudnia 2022 r., stanowiącego wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie art. 119 pkt 2 ppsa.

Wraz z pismem z 19 stycznia 2023 r. skarżąca uzupełniła wskazane powyżej braki skargi i pisma z 30 grudnia 2022 r. 3 lutego 2023 r. stwierdzono usunięcie braków formalnych skargi w ustawowym terminie, zarządzono też o: doręczeniu uczestnikom postępowania odpisów: skargi (wraz z pismami ją uzupełniającymi), odpowiedzi na skargę oraz wniosku o skierowanie sprawy do rozpoznania sprawy w trybie art. 119 pkt 2 ppsa, zobowiązując ich jednocześnie do zajęcia stanowiska w przedmiocie trybu uproszczonym, w ustawowym terminie 14 dni oraz organowi odpisu pisma z 19 stycznia 2023 r.

Pismem z 14 lutego 2023 r. (skierowanym za pośrednictwem e-mail) skarżąca zwróciła się do WIS WSA w Warszawie o informację w zakresie braku zarządzenia o skierowaniu sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym – pismo przekazano do Wydziału I Sądu wojewódzkiego 15 lutego 2023 r.

Zarządzeniem z 16 lutego 2023 r. Sąd wezwał stronę do uzupełnienia braku formalnego powyższego pisma, poprzez jego podpisanie, informując jednocześnie o treści art. 12 b ppsa. Powyższe wezwanie doręczono skarżącej 3 marca 2023 r.

Pismem z 28 lutego 2023 r. organ złożył oświadczenie o wyrażeniu zgody na rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Uczestnicy postępowania, za wyjątkiem J.S. nie wypowiedzieli się co do wniosku skarżącej. Wobec nieprawidłowego doręczenia uczestnikowi postępowania J.S. korespondencji zawierającej ww. wniosek i stosowne zobowiązanie, dokonano ponownej wysyłki pism (w aktach sprawy brak jest dowodu prawidłowego doręczenia przesyłki adresatowi).

Pismami z 9 stycznia 2023 r., 16 lutego 2023 r., 15 marca 2023 r., 30 marca 2023 r. i 19 kwietnia 2023 r. uczestniczka postępowania D.R. składała wnioski o udostępnienie akt w portalu PASSA (wniosek z 9 stycznia 2023 r.) oraz o uaktualnienie danych. Przy piśmie z 4 kwietnia 2023 r. Minister przesłał do akt sprawy oryginały zwrotnych potwierdzeń odbioru (dalej: "zpo") zaskarżonej decyzji przez skarżącą i pozostałe strony postępowania.

Zarządzeniem z 5 kwietnia 2023 r. skierowano sprawę do wyznaczenia terminu jej rozpoznania.

Wniesiona w sprawie skarga na przewlekłość postępowania przed WSA w Warszawie został przekazana do Naczelnego Sąd Administracyjnego przy piśmie z 27 kwietnia 2023 r. (data wpływu do NSA: 4 maja 2023 r.).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w sprawie sygn. akt I SA/Wa 2764/22 nie zasługuje na uwzględnienie i jako taka podlega oddaleniu.

Stosownie do art. 1 ust. 1 ustawy, skarga o stwierdzenie, że w postępowaniu przed sądem administracyjnym nastąpiła przewlekłość postępowania może być uwzględniona, jeżeli są podstawy do przyjęcia, że na skutek działania lub bezczynności sądu naruszone zostało prawo strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Koniecznym staje się więc ustalenie, że wystąpiła zwłoka w postępowaniu sądowym (przewlekłość postępowania) oraz że była ona nieuzasadniona.

W myśl art. 2 ustawy, o nieuzasadnionej zwłoce można mówić wówczas, jeżeli postępowanie w sprawie trwa dłużej, niż to konieczne, w kontekście oceny terminowości i prawidłowości czynności sądowych, ale także zachowań stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania. Ocena taka nie może być jednak oderwana od obowiązku sądu rozpoznania wszystkich wniesionych spraw bez nieuzasadnionej zwłoki, przy zachowaniu zasady rozpoznawania spraw według kolejności ich wpływu oraz uwzględnieniu przepisów nakazujących rozpoznanie niektórych rodzajów spraw w ustawowo określonych terminach.

Stosownie do art. 2 ust. 2 ustawy, dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie. Dokonując tej oceny uwzględnia się łączny dotychczasowy czas postępowania – od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi – niezależnie od tego na jakim etapie skarga została wniesiona, a także charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania.

Z ustawy nie wynika wprost, jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę. Brzmienie art. 14 ustawy wskazuje jednak, że strona może wystąpić z nową skargą w tej samej sprawie z upływem 12 miesięcy, od daty wydania przez sąd orzeczenia, określonego w art. 12 ustawy.

W tym miejscu wyjaśnić skarżącej należy, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntował się pogląd, że ustawodawca za przewlekłe uznaje takie postępowanie, które trwa dłużej niż 12 miesięcy. Przy czym, jeżeli postępowanie trwa dłużej niż 12 miesięcy nie oznacza to samo przez się, że nastąpiła przewlekłość postępowania w rozumieniu ustawy (zob.: postanowienia NSA: z 7 marca 2014 r., II OPP 14/14; z 25 lipca 2013 r., II OPP 25/13, z 19 sierpnia 2011 r., II OPP 27/11, z 13 sierpnia 2021 r., I OPP 48/21, czy z 3 sierpnia 2022 r., I OPP 12/22).

Odnosząc powyższe do podniesionych w skardze z 24 kwietnia 2023 r. zarzutów zauważyć trzeba, że pismo kwestionujące decyzję MSWiA wpłynęło do Sądu wojewódzkiego 24 listopada 2022 r. (pieczęć biura podawczego WSA w Warszawie karta 6 akt) – od ww. daty do wniesienia skargi na przewlekłość (data wpływu: 26 kwietnia 2023 r., karta 82 akt) upłynęło więc zaledwie 5 miesięcy, gdy jak wskazano powyżej za przewlekłe uznaje się postępowanie przekraczające okres 1 roku. Z tej chociażby przyczyny Naczelny Sąd Administracyjny zobligowany był stwierdzić bezzasadność złożonego środka zaskarżenia.

Dodatkowo wskazać skarżącej należy, że zarządzenie o rejestracji skargi w systemie Sądu wydane zostało 29 listopada 2022 r., a następnie włączone do akt sprawy (w formie papierowej) i wprowadzone do systemu Obsługi Spraw Orzekanych (wraz z przypisaniem sygnatury akt) 30 listopada 2022 r. – tak więc wbrew twierdzeniom strony, sprawa została odnotowana w rejestrach WSA i księgach biurowych (co jasno wynika z adnotacji sporządzonej przez pracownika sekretariatu na karcie 1 akt).

Dokonując oceny działania Sądu I instancji w sprawie, nie można również pominąć treści odpowiedzi Prezesa WSA w Warszawie na skierowane przez skarżącą pisemne zapytanie o stan sprawy. Jak podaje sama strona w wniesionym środku zaskarżenia – została poinformowana o czasowych trudnościach kadrowych w Wydziale I WSA w Warszawie, spowodowanych zwolnieniami lekarskimi i urlopami pracowniczymi (ferie zimowe), z uwagi na co podejmowanie czynności w sprawach było w tym okresie utrudnione.

Skarżąca powinna mieć świadomość, że Sąd, obciążony jest dużą ilością wpływających spraw (oraz zobligowany do ich rozpoznawania zgodnie z kolejnością wpływu, z wyłączeniem spraw z uwagi na przepisy szczególne rozpoznawanych przez Sąd w krótszych terminach), co w połączeniu z okresowymi nieobecnościami pracowników, stanowi znaczne utrudnienie w jego funkcjonowaniu i terminowym wykonywaniem zarządzeń. Sytuacja taka miała miejsce w tej sprawie i należy ją uznać za okoliczność niezależną od Sądu. Dodatkowego odnotowania wymaga, że z opublikowanej na stronie internetowej WSA, informacji o działalności Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w 2022 r. wynika, że w roku 2022 wpłynęło ogółem 28.815 spraw, zaś średni czas trwania postępowania od momentu wpływu sprawy do Sądu do czasu wydania orzeczenia wyniósł – 8,24 miesiąca.

Zauważyć tu również należy, że dopiero z chwilą, gdy strona wnosząca uzupełni braki formalne środka zaskarżenia i zakończone zostaną wszystkie postępowania wpadkowe, skarga może być merytorycznie rozpoznana przez wojewódzki sąd administracyjny. Od tego zatem momentu należy oceniać terminowość rozpoznania skargi (zob.: np. postanowienia NSA: z 12 lutego 2010 r., I OPP 4/10, czy z 23 listopada 2012 r., II OPP 19/12).

Odnosząc powyższe do ocenianej sprawy, wskazać trzeba, że skarga na decyzję organu obarczona była brakiem formalnym (nie wskazano numeru PESEL skarżącej) oraz nie uiszczono wpisu sądowego. Sąd wojewódzki prawidłowo wezwał skarżącą do usunięcia ww. braków. Bezspornym jest ponadto, że do akt składano liczne pisma (np.: dwa pisma uzupełniające skargę; zapytania o stan sprawy; korespondencja za pośrednictwem e-mail) i wnioski procesowe (np.: liczne wnioski o udostępnienie i uaktualnienie akt sprawy w portalu PASSA), wymagające rozpoznania (w tym również wzywania do uzupełnienia braków formalnych) i dokonania stosownych czynności technicznych (np.: skanowania akt). Podjęte przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działania w zakresie rozpoznawania kolejnych pism i wniosków podejmowane były bez nieuzasadnionej zwłoki.

Naczelny Sąd Administracyjny zauważa oczywiście, że pierwsze czynności w sprawie, zmierzające bezpośrednio do jej rozpoznania podjęto 12 stycznia 2023 r., jednak zwłoka ta została skarżącej wyjaśniona (pismem Prezesa WSA), a dalszych działań Sądu wojewódzkiego nie można uznać za znacząco przewlekłe.

Przy piśmie z 25 stycznia 2023 r. strona uzupełniła braki formalne skargi i pism procesowych, 30 stycznia 2023 r. do akt dołączono wydruk potwierdzenia uiszczenia wpisu, zaś 3 lutego 2023 r. zarządzono o stosownych doręczeniach. Z powyższego wynika, że nie można przyznać racji skarżącej w twierdzeniu, że od 25 stycznia 2023 r. do 27 lutego 2023 r. sprawa pozostawała cyt.: "bez biegu".

Podobnie, za bezzasadny uznać należy podnoszony w skardze na przewlekłość, zarzut braku wydania zarządzenia o skierowaniu sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym. Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonał doręczenia organowi i uczestnikom postępowania wniosku skarżącej w tym przedmiocie, zobowiązując ich – zgodnie z art. 119 pkt 2 ppsa – do złożenia określonego ww. normą prawa stanowiska, w terminie 14 dni. Błędne jest twierdzenie skarżącej, kwestionujące konieczność dokonania ponownego doręczenia ww. zobowiązania jednemu z uczestników postępowania w sytuacji, gdy skierowana do niego przesyłka nie została pierwotnie przesłana na prawidłowy jego adres. Brak ponownego doręczenia skutkowałby bowiem odjęciem jednej ze stron postępowania prawa do wypowiedzenia się w tej kwestii. W tej sytuacji działanie Sądu I instancji było uzasadnione i w pełni prawidłowe.

Dodatkowo zauważyć należy, że zgodnie z pkt 3 zarządzenia sędziego sprawozdawcy z 5 kwietnia 2023 r. (karta 77 akt) sprawa została "skierowana do oczekujących na wyznaczenie terminu rozpoznania". Powyższe nie dookreśla wprawdzie trybu jej rozpoznania, jednak i to uznać należy za uzasadnione w sytuacji, gdy w aktach sprawy brak jest zwrotnego potwierdzenia odbioru przez wskazanego wyżej uczestnika postępowania, zobowiązania z art. 119 pkt 2 ppsa.

Konkludując stwierdzić należy, że w toku postępowania nie wystąpiły w czynnościach Sądu I instancji nieprawidłowości, których charakter znacznie przedłużyłyby czas postępowania, a wskazywana w skardze na przewlekłość zwłoka w działaniach WSA nie może zostać oceniona jako nadmierna. Przewlekłość postępowania to brak czynności zmierzających do rozstrzygnięcia sprawy, zachodzący dłużej niż jest to konieczne. Jednak dochodzi do niej jedynie wtedy, gdy zwłoka taka jest nadmierna (rażąca) i nie znajduje uzasadnienia w obiektywnych okolicznościach sprawy. W okolicznościach niniejszej sprawy stan taki nie występuje.

Mając na uwadze wyżej wymienione normy ustawy i przywołane działania WSA stwierdzić trzeba, że brak było podstaw do zarzucenia Sądowi I instancji przewlekłości postępowania w sprawie.

W odniesieniu do zawartego w treści skargi na przewlekłość WSA w Warszawie wniosku o cyt.: "(...) udzielenie wsparcia i pomocy podczas wykonywania działań zmierzających do wyznaczenia terminu rozprawy, Przewodniczącemu Wydziału I WSA w Warszawie Dariuszowi Pirogowiczowi", Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że tak w ustawie, jak i w normach ppsa brak jest trybu pozwalającego na uwzględnienie takiego żądania strony. Wobec tego wniosek taki nie może podlegać rozpoznaniu przez Sąd kasacyjny.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy, orzekł jak w sentencji.

Sprawa została rozpoznana przez Naczelny Sąd Administracyjny z zachowaniem dwumiesięcznego terminu, określonego w art. 11 ustawy.