Uzasadnienie
M. Ś. pismem z dnia 30 czerwca 2018 r. wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w sprawie o sygn. akt IV SA/Wa 3818/15. W skardze zażądał stwierdzenia, że nastąpiła przewlekłość postępowania oraz przyznania od Skarbu Państwa na jego rzecz sumy pieniężnej w kwocie 20.000 zł.
Z akt sprawy wynika, że skarga M. Ś. z dnia 25 listopada 2015 r. wraz z odpowiedzią na skargę i aktami sprawy została przekazana do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w dniu 28 grudnia 2015 r. i zarejestrowana pod sygn. akt IV SA/Wa 3818/15.
Z uwagi na zawarty w skardze wniosek o przyznanie prawa pomocy pismem z dnia 13 stycznia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wezwał skarżącego do uzupełnienia braków formalnych wniosku poprzez złożenie go na urzędowym formularzu "PPF" w terminie 7 dni, od dnia doręczenia wezwania pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania.
W dniu 12 lutego 2016 r. wnioskodawca przedłożył uzupełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy.
Postanowieniem z dnia 25 lutego 2016 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przyznał prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowił dla wnioskodawcy adwokata w ramach przyznania prawa pomocy.
Postanowieniem z dnia 21 marca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił wniosek skarżącego o zawieszenie postępowania sądowego.
Pismem z dnia 1 kwietnia 2016 r. Okręgowa Rada Adwokacka w Warszawie poinformowała o wyznaczeniu pełnomocnika z urzędu dla skarżącego.
Zarządzeniem z dnia 26 kwietnia 2016 r. wyznaczono termin rozprawy na dzień 14 czerwca 2016 r.
Pismem z dnia 24 maja 2016 r. skarżący złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na działanie ustanowionego pełnomocnika.
Pismem z dnia 10 czerwca 2016 r. skarżący wystąpił o zmianę pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy oraz odroczenie rozprawy do czasu przydzielenia nowego pełnomocnika.
Postanowieniem z dnia 14 czerwca 2016 r. wydanym na rozprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odroczył rozprawę.
Pismem z dnia 22 czerwca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zwrócił się do Okręgowej Rady Adwokackiej w Warszawie o udzielenie informacji jak został rozpoznany wniosek skarżącego o zmianę pełnomocnika.
Pismem z dnia 29 czerwca 2016 r. Okręgowa Rada Adwokacka poinformowała, że wniosek skarżącego zostanie rozpoznany po odebraniu pisemnych wyjaśnień od ustanowionego adwokata.
W dniu 5 lipca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uzyskał od Okręgowej Rady Adwokackiej w Warszawie informację, że wniosek o zmianę pełnomocnika ustanowionego z urzędu powinien zostać rozpoznany w ciągu miesiąca.
W dniu 9 sierpnia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uzyskał od Okręgowej Rady Adwokackiej w Warszawie informację, że wniosek o zmianę pełnomocnika został rozpoznany pozytywnie, o czym Sąd zostanie powiadomiony odrębnym pismem.
Zarządzeniem z dnia 9 sierpnia 2016 r. Przewodniczący Wydziału IV WSA w Warszawie zobowiązał do przedstawienia akt sprawy po wpływie informacji od ORA w Warszawie o ustanowieniu nowego pełnomocnika.
Sędzia sprawozdawca zarządzeniem z dnia 11 stycznia 2017 r. zwrócił się do Okręgowej Rady Adwokackiej w Warszawie o udzielenie informacji jak został rozpoznany wniosek o zmianę pełnomocnika.
Pismem z dnia 6 marca 2017 r. Okręgowa Rada Adwokacka w Warszawie poinformowała Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie o osobie wyznaczonego pełnomocnika.
Zarządzeniem z dnia 14 marca 2017 r. wyznaczono w sprawie termin rozprawy na dzień 25 kwietnia 2017 r.
Pismem z dnia 23 kwietnia 2017 r. skarżący złożył wniosek o wyłączenie sędziego.
Postanowieniem z dnia 25 kwietnia 2017 r. wydanym na rozprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odroczył rozprawę w celu rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziego.
Postanowieniem z dnia 23 maja 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił wniosek o wyłączenie sędziego od orzekania w sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 27 września 2017 r., sygn. akt I OZ 1409/17 oddalił zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 maja 2017 r.
Zarządzeniem z dnia 9 listopada 2017 r. wyznaczono termin rozprawy na dzień 21 grudnia 2017 r.
Pismem z dnia 5 listopada 2017 r. skarżący poinformował Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie o śmierci uczestnika postępowania. W związku z tym Sąd zobowiązał pełnomocnika skarżącego do wskazania następców prawnych zmarłej uczestniczki postępowania oraz nadesłania postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku lub aktu poświadczenia dziedziczenia.
Postanowieniem z dnia 21 grudnia 2017 r. wydanym na rozprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odroczył rozprawę z uwagi na brak zwrotnego potwierdzenia odbioru zawiadomienia przez uczestnika postępowania oraz w celu podjęcia dalszych czynności w związku ze śmiercią uczestniczki postępowania.
Zarządzeniem z dnia 10 stycznia 2018 r. sędzia sprawozdawca zwrócił się do notariusza o nadesłanie wypisu zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia po zmarłej uczestniczce postępowania.
Pismem z dnia 9 marca 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie ponownie zwrócił się do notariusza o nadesłanie wypisu zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia.
Przy piśmie z dnia 16 marca 2018 r. został nadesłany wypis aktu poświadczenia dziedziczenia.
Zarządzeniem z dnia 11 kwietnia 2018 r. sędzia sprawozdawca zwrócił się do Centrum Personalizacji Dokumentów MSWiA o wskazanie adresów zameldowania następców prawnych zmarłej uczestniczki postępowania.
Odpowiedź na powyższe wezwanie Sądu została nadesłana w dniu 2 maja 2018 r.
Zarządzeniem z dnia 8 maja 2018 r. wyznaczono termin rozprawy na dzień 2 lipca 2018 r.
Pismem z dnia 30 czerwca 2018 r. M. Ś. złożył skargę na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w sprawie o sygn. akt IV SA/Wa 3818/15. W piśmie tym został również złożony wniosek o wyłączenie wszystkich sędziów Wydziału IV WSA w Warszawie.
Postanowieniem z dnia 2 lipca 2018 r. wydanym na rozprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odroczył rozprawę celem nadania biegu wnioskowi o wyłączenie sędziów.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga o stwierdzenie, że w postępowaniu przed sądem administracyjnym nastąpiła przewlekłość postępowania może być uwzględniona, jeśli są podstawy do przyjęcia, że na skutek działania lub bezczynności tego sądu naruszone zostało prawo strony do rozpoznania jej sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki - Dz. U. z 2018 r., poz. 75 - dalej jako "ustawa"). Konieczne jest więc ustalenie, że wystąpiła zwłoka w postępowaniu sądowym (przewlekłość postępowania) oraz że zwłoka ta jest nieuzasadniona.
Stosownie do art. 2 ustawy, o nieuzasadnionej zwłoce można mówić wówczas, jeśli postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne do jego zakończenia, uwzględniając ocenę terminowości i prawidłowości czynności sądowych, ale także zachowań stron, a w szczególności strony, która zarzuca przewlekłość postępowania. Ocena ta nie może być oderwana od obowiązku sądu rozpoznawania wszystkich spraw wniesionych do sądu bez nieuzasadnionej zwłoki, przy zachowaniu zasady rozpoznawania spraw według kolejności ich wpływu oraz uwzględnieniu przepisów nakazujących rozpoznawanie niektórych rodzajów spraw w ustawowo określonych terminach.
Ustawa o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki nie określa wprost, jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę. Pewna wskazówka wynika jednak z art. 14 ustawy, który stanowi, że skarżący może wystąpić z nową skargą w tej samej sprawie po upływnie 12 miesięcy. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się więc, iż ustawodawca uznał za przewlekłe takie postępowanie, które trwa dłużej niż 12 miesięcy. Przy czym, jeżeli postępowanie trwa dłużej niż 12 miesięcy nie oznacza to samo przez się, że nastąpiła przewlekłość postępowania w rozumieniu tej ustawy.
Postępowanie w niniejszej sprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie od dnia wpływu skargi (28 grudnia 2016 r.) do dnia wniesienia skargi na przewlekłość postępowania (30 czerwca 2018 r.) trwa 18 miesięcy. Przedłużenie tego postępowania spowodowane jednak było koniecznością rozpoznania wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy, następnie wniosku o zmianę wyznaczonego pełnomocnika z urzędu. To działanie spowodowało konieczność odroczenia pierwszej rozprawy w sprawie. Ponadto skarżący złożył wniosek o wyłączenie o wyłączenie sędziego. Wniosek ten został oddalony przez Sąd I instancji, a następnie postanowienie to zostało utrzymane prawomocnym postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 września 2017 r. Spowodowało to przedłużenie postępowania w sprawie. Kolejna rozprawa została odroczona z przyczyn niezależnych od skarżącego, jednakże rozprawa wyznaczona na dzień 2 lipca 2018 r. została odroczona z uwagi na złożenie przez skarżącego wniosek o wyłączenie sędziów Wydziału IV WSA w Warszawie od orzekania w sprawie. Przedłużanie postępowania sądowego jest więc spowodowane w znacznej mierze zachowaniem strony, która zarzuca przewlekłość postępowania. Należy podkreślić, że przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie toczyło się i toczy kilka spraw ze skarg M. Ś. Skarżący zatem wiedział, którzy sędziowie orzekali w jego sprawach i był w stanie wskazać, którzy sędziowie – w jego ocenie – powinni w tej sprawie podlegać wyłączeniu na wniosek strony. Jeżeli skarżący uważał, że w danej sprawie część sędziów powinno zostać wyłączonych od orzekania, to powinien na wstępnym etapie postępowania, po wniesieniu skargi wystąpić ze stosownym wnioskiem, wskazując wszystkich sędziów, którzy - jego zdaniem - powinni zostać wyłączeni od orzekania w danej sprawie. Występowanie przez skarżącego z wnioskami o wyłączenie poszczególnych sędziów na rozprawie lub kilka dni przed terminem rozprawy utrudnia rozpoznanie sprawy w rozsądnym terminie i stanowi nadużycie uprawnień procesowych strony.
Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł więc podstaw do stwierdzenia, iż nastąpiła przewlekłość postępowania w rozumieniu powołanych przepisów ustawy. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy orzekł jak w sentencji.
Sygn. akt I OPP 97/18
UZASADNIENIE
M. Ś. pismem z dnia 30 czerwca 2018 r. wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w sprawie o sygn. akt IV SA/Wa 3818/15. Jednocześnie w skardze tej zawarł wniosek o wyłączenie sędziów NSA Zofii Flasińskiej, Małgorzaty Miron, Marka Stojanowskiego, Barbary Adamiak, Andrzeja Irla, Moniki Nowickiej i Olgi Żurawskiej-Matusiak od orzekania w sprawie. W uzasadnieniu wniosku podał, że wnosi o wyłączenie wskazanych sędziów, gdyż sędziowie ci brali udział we wcześniejszych jego sprawach i wydawali niekorzystne dla skarżącego wyroki, zatajając oszustwa organów.
W dniach 23 i 27 sierpnia 2018 r., 11, 24 i 27 września 2018 r. sędziowie, których dotyczył wniosek o wyłączenie złożyli pisemne oświadczenia, że po ich stronie nie zachodzą przesłanki wyłączenia określone w art. 18 oraz w art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 - dalej jako "P.p.s.a.")
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
W postępowaniu sądowoadministracyjnym przyczyny wyłączenia sędziego z mocy samej ustawy zostały enumeratywnie wymienione w art. 18 § 1 P.p.s.a. Stosownie do tego przepisu sędzia jest wyłączony w sprawach: w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki (art. 18 § 1 pkt 1); swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia (art. 18 § 1 pkt 2); osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli (art. 18 § 1 pkt 3); w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron (art. 18 § 1 pkt 4); w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą (art. 18 § 1 pkt 5); w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznawanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator (art. 18 § 1 pkt 6); dotyczących skargi na decyzję lub postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczącym kontroli legalności decyzji albo postanowienia wydanych w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym, brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie (art. 18 § 1 pkt 6a); w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej (art. 18 § 1 pkt 7). Również sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą o wznowienie postępowania, nie może orzekać co do tej skargi (§ 3).
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określa ponadto tzw. względne przesłanki wyłączenia. Zgodnie z art. 19 P.p.s.a., niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Użyte w powołanym przepisie określenie "uzasadniona wątpliwość" oznacza, że chodzi tu o wątpliwość co do bezstronności sędziego, uzasadnioną obiektywnymi powodami. Należy przez to rozumieć takie przyczyny, które pozostają w związku przyczynowym między ich wystąpieniem a powstaniem oceny, że prawdopodobnym jest, że w konkretnych okolicznościach sprawy sędzia może okazać się nieobiektywnym. Samo subiektywne przekonanie strony co do stronniczości sędziego nie stanowi jednak wystarczającej przesłanki do uwzględnienia żądania. Wątpliwość w tym zakresie musi być obiektywna a nie wyłącznie oparta na subiektywnym odczuciu strony. Ponadto musi ona w danej sprawie faktycznie wystąpić, tzn. nie może mieć jedynie charakteru potencjalnego. W orzecznictwie przyjmuje się zatem, że strona, domagając się wyłączenia sędziego od udziału w jej sprawie powinna wskazać rozsądny, zobiektywizowany powód, zdatny wzbudzić realne, również dla obiektywnego obserwatora, wątpliwości co do bezstronności danego sędziego. Dodatkowo w judykaturze zwraca się uwagę na to, że instytucja wyłączenia sędziego jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli wcześniej określonych związków z rozpoznawaną sprawą. Wyłączenie sędziego ma zapewnić obiektywizm sądu i nie może być traktowane jako możliwość eliminowania z postępowania sądowego sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu swoich interesów (por. postanowienia NSA z dnia 22 lutego 2008 r. sygn. akt II FZ 60/08, z dnia 10 kwietnia 2014 r. sygn. akt II OZ 340/14 i z dnia 10 maja 2012 r. sygn. akt I OSK 130/12 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 czerwca 2003 r. sygn. akt SNO 32/00). W konsekwencji instytucja wyłączenia sędziego nie może służyć umożliwianiu stronie wybierania składów sędziowskich według jej subiektywnego odczucia (postanowienie NSA z dnia 8 maja 2009 r., sygn. akt II FZ 128/09).
Zasadność wniosku o wyłączenie sędziego zależy od okoliczności faktycznych, jakie w każdym konkretnym przypadku mogą mieć wpływ na sposób prowadzenia postępowania przez sędziego. Przy czym stosownie do treści art. 20 P.p.s.a., to strona składająca wniosek obowiązana jest wskazać oraz uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia.
Uprawdopodobnienie oznacza natomiast uwiarygodnienie okoliczności przemawiających za koniecznością odsunięcia sędziego od rozpatrywania konkretnej sprawy. Z uwagi na to, że wyłączenie sędziego nie ma charakteru automatycznego, tylko wyjątkowy, wnioskodawca powinien przedstawić konkretne okoliczności przemawiające za wyłączeniem sędziego, czy też motywy ewentualnego stronniczego działania sędziego. Jednak powodem takim nie jest niewłaściwy, zdaniem skarżącego, sposób orzekania sędziego w innych sprawach, gdyż nie wykazuje to bezpośredniego związku z zagrożeniem bezstronności sędziego w innej sprawie (zob. postanowienie NSA z dnia 15 marca 2016 r., I OZ 203/16, z glosą W. Piątka, OSP z 2017 r. Nr 4, poz. 38).
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie brak jest podstaw do wyłączenia sędziów. Po pierwsze, nie wystąpiły przesłanki określone w art. 18 P.p.s.a. Po drugie, podniesione przez stronę okoliczności nie stanowią wystarczającej przesłanki uzasadniającej zastosowanie instytucji wyłączenia sędziów stosownie do treści art. 19 P.p.s.a. Wnioskodawca nie wykazał bowiem, aby pomiędzy nim a sędziami, o wyłączenie których wnosił, istniał, jakiś szczególny stosunek osobisty mogący być źródłem wątpliwości co do ich bezstronności lub mogący mieć wpływ na obiektywne orzekanie w niniejszej sprawie. Podstawą do wyłączenia sędziów nie może być również fakt niezadowolenia z wydanych w innych sprawach orzeczeń czy też ze sposobu prowadzenia postępowania sądowego. Wyjaśnić należy, że Sąd rozpoznający wniosek o wyłączenie sędziów nie bada zasadności i prawidłowości czynności podjętych w sprawie przez sąd orzekający w danej czy innej sprawie.
Zauważyć również należy, że zgodnie z art. 22 § 2 P.p.s.a. wydanie postanowienia w przedmiocie wyłączenia sędziego musi być poprzedzone złożeniem wyjaśnień przez wszystkich sędziów, których wniosek dotyczy. Sędziowie złożyli wymagane oświadczenia, wskazując, że wobec nich nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 P.p.s.a. Prawdziwość tych oświadczeń nie budzi żadnych wątpliwości. W niniejszej sprawie wnioskodawca nie przedstawił jakichkolwiek dowodów dyskredytujących prawdziwość oświadczeń złożonych przez sędziów objętych jego wnioskiem. W ocenie NSA, żądanie skarżącego kasacyjnie zmierza w istocie do uniemożliwienia rozpoznania sprawy przez Sąd.
Z powyższych względów wniosek o wyłączenie wskazanych sędziów nie zasługiwał na uwzględnienie, dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 22 § 1 i 2 w związku z art. 193 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.