Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, wyrokiem z dnia 18 października 2022 r. (sygn. akt II SA/Bd 767/22) - orzekając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "p.p.s.a.") - oddalił skargę W. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bydgoszczy z dnia 10 czerwca 2022 r. nr [...] uchylającą w całości decyzję Burmistrza Miasta i Gminy w [...] z dnia 10 maja 2022 r. nr [...] i przyznającą W. C. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką od dnia 1 kwietnia 2022 r. do dnia 30 września 2024 r.
W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, W. C. zarzucił Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy (cyt.): "naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- 1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez jego niezastosowanie i przyznanie skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 kwietnia 2022 r. do 31 grudnia 2022 r., a nie od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. od 1 grudnia 2021 r.,
- 2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 23, art. 24 ust. 2 i 4, 24 a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz Rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych przez błędne uznanie, że prawidło wypełniony wniosek W. C. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wraz z niezbędnymi dokumentami wpłynął do organu dopiero w miesiącu kwietniu 2022 r.".
Z uwagi na powyższe zarzuty, autor skargi kasacyjnej wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku i uwzględnienie w całości złożonej skargi oraz rozpoznanie skargi na posiedzeniu niejawnym, ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny związany jest podstawami skargi kasacyjnej, z urzędu zaś bierze pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie, ponieważ żadna z wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania nie zaistniała, kontrola Naczelnego Sądu Administracyjnego ograniczała się wyłącznie do zbadania zawartych w skardze kasacyjnej zarzutów.
Zarzuty te oparte zostały na jednej tylko podstawie kasacyjnej, określonej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a., tj. na naruszeniu prawa materialnego w postaci (cyt.): "art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych" oraz "art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 23, art. 24 ust. 2 i 4, 24 a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz Rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych" – i okazały się nie tylko niezasadne, ale również nie w pełni zostały one poprawnie sformułowane.
Zauważyć bowiem trzeba, że skargę kasacyjną - jako środek odwoławczy którego sporządzenie jest objęte przymusem adwokackim - cechuje wysoki stopień sformalizowania (art. 176 p.p.s.a.). Zarzucając zatem Sądowi Wojewódzkiemu naruszenie określonych przepisów prawa, autor skargi kasacyjnej winien wskazać konkretne przepisy, których naruszenia – jego zdaniem - dopuścił się Sąd I instancji, a przez co należało rozumieć wskazanie: artykułu/paragrafu, ustępu, punktu (i ewentualnie dalszych jeszcze jednostek redakcyjnych) danego aktu prawnego. Ponadto, powołując dany akt prawny, należy podać miejsce i datę jego publikacji, szczególnie w sytuacji, kiedy był on wielokrotnie nowelizowany.
Sąd Kasacyjny nie może bowiem sam skargi kasacyjnej ani poprawiać, ani orzekać na zasadzie domyślania się. Tymczasem w podniesionych w niniejszej sprawie zarzutach kasacyjnych brak jest wskazania publikatorów powołanych aktów prawnych (zarówno ustawy o świadczeniach rodzinnych, jak i rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r.) a ponadto autor skargi kasacyjnej nie podał, które jednostki redakcyjne ww. rozporządzenia zostały w jego ocenie naruszone.
Przechodząc zatem do oceny merytorycznej tak sformułowanych zarzutów, wskazać należy, że istota sporu dotyczy daty początkowej, od której należało przyznać skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne. Strona uważa bowiem, że wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne powinno jej przyznane od miesiąca wpłynięcia wniosku czyli od grudnia 2021 r., natomiast zarówno organ odwoławczy, jak Sąd I instancji stanęły na stanowisku, że wnioskowane świadczenie winno być przyznane od kwietnia 2022 r., bowiem dopiero w tym miesiącu wpłynął kompletny wniosek skarżącego.
W związku z powyższym, wyjaśnić należy, że w myśl art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (w wersji obowiązującej w dniu wydania zaskarżonej decyzji – t.j. Dz. U z 2022 r., poz. 615; dalej jako "u.ś.r.") prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Zgodnie z art. 24 ust. 4 u.ś.r. prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony.
W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia. Z kolei art. 24a ust. 1 u.ś.r. stanowi, że w przypadku złożenia nieprawidłowo wypełnionego wniosku podmiot realizujący świadczenia wzywa pisemnie osobę ubiegającą się o świadczenia do poprawienia lub uzupełnienia wniosku w terminie 14 dni od dnia otrzymania wezwania. Niezastosowanie się do wezwania skutkuje pozostawieniem wniosku bez rozpatrzenia.
Ponadto, na mocy art. 23 ust. 5 u.ś.r. minister właściwy do spraw rodziny został upoważniony do określenia, w drodze rozporządzenia, sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz szczegółowego zakres informacji, jakie mają być zawarte we wniosku o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych oraz w oświadczeniach niezbędnych do ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, w tym oświadczeniach o dochodach członków rodziny. W stanie prawnym obowiązującym w dacie orzekania przez Kolegium, aktem obowiązującym w tym zakresie było rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. (Dz. U. z 2017 r., poz. 1466), które w § 10 określało, co powinien zawierać wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Dodatkowo według art. 23 ust. 5d u.ś.r. właściwy minister może określić oraz zamieścić na swojej stronie Biuletynu Informacji Publicznej wzory wniosków o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych oraz oświadczeń niezbędnych do ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, w tym oświadczeń o dochodach członków rodziny. Natomiast § 12 ww. rozporządzenia stanowił, że formularze wniosków oraz innych dokumentów niezbędnych do ustalania prawa do świadczeń rodzinnych udostępnia organ właściwy prowadzący postępowanie w sprawie świadczeń rodzinnych.
Zgodzić się należy ze skarżącym kasacyjnie, iż z cytowanych przepisów nie wynikał dla wnioskującego o przyznanie świadczenia bezwzględny obowiązek składania wniosku na urzędowym formularzu. Trzeba jednak zwrócić uwagę, że skoro przepisy te dawały właściwemu ministrowi możliwość określenia wzoru takiego wniosku zawierającego wszystkie wymagane prawem dane i wzory takie zostały przez ministra opracowane w formie stosownych formularzy a następnie udostępnione na stronie internetowej ministerstwa (jak też przez organy prowadzące postępowania w sprawach świadczeń rodzinnych) jako urzędowy druk – formularz SR-5, to wniosek złożony w innej formie, niż dostępny druk urzędowy - aby mógł być uznany za kompletny - winien zawierać identyczne dane, informacje i oświadczenia, na które wskazywał obowiązujący formularz. Określony przez ministra wzór wniosku stanowił bowiem w takiej sytuacji pomocną wskazówkę dla strony co do tego, jakie wymagane przepisami dane ma ona zamieścić we wniosku.
W rozpoznawanej sprawie – wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej – wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z dnia 28 grudnia 2021 r. złożony przez pełnomocnika W. C. tych wymogów jednak nie spełniał – nie odpowiadał bowiem w swej treści obowiązującemu wówczas formularzowi. Słusznie wskazał Sąd Wojewódzki, że niekompletność wniosku polegała na nieprzedłożeniu przez skarżącego oświadczenia figurującego na s. 5/5 urzędowego wzoru wniosku o treści: "Oświadczam, że:
- – rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,
- – nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz
- – nie ma opiekuna faktycznego dziecka wymagającego opieki ani osoby będącej rodziną zastępczą spokrewnioną, dla dziecka wymagającego opieki w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Oświadczam, że jestem świadoma/świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia".
Tę część wniosku skarżący uzupełnił dopiero w dniu 21 kwietnia 2022 r., składając wniosek na urzędowym formularzu. Nie można zatem zgodzić się z autorem skargi kasacyjnej, iż pierwotnie złożony wniosek z 28 grudnia 2021 r. różnił się od urzędowego wzoru wniosku jedynie szatą graficzną.
W rezultacie, stanowisko przyjęte przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bydgoszczy oraz Sąd I instancji, iż zachodziły w sprawie przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia dopiero od 1 kwietnia 2022 r. jest prawidłowe.
Tym samym wskazane w petitum skargi kasacyjnej zarzuty nie były trafne.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu i z mocy art. 184 w zw. z. art. 182 § 2 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.