Uzasadnienie
Wyrokiem z 3 lipca 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Koła Łowieckiego "[...]." w [...] (Skarżący) na decyzję Dyrektora Generalnego Lasów Państwowych (Dyrektor [...]) z [...] listopada 2018 r. w przedmiocie stwierdzenia trwałego wyłączenia z produkcji gruntów leśnych.
Skarżący zaskarżył powyższy wyrok skargą kasacyjną w całości zarzucając mu, po myśli art. 176 § 1 pkt. 2 p.p.s.a.,:
- I. naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a to art. 145 § 1 lit c) p.p.s.a. oraz art. 151 p.p.s.a. - obu w zw. z art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a poprzez niezasadne oddalenie wniesionej skargi, co doprowadziło do zaakceptowaniem przez Sąd l instancji zaistniałych w postępowaniu administracyjnym błędów i uchybień polegających na pobieżnej, a nadto również sprzecznej ze wskazaniami wiedzy i zasadami logicznego rozumowania analizie materiału dowodowego, co finalnie doprowadziło do przyjęcia, iż:
- 1) zgromadzone w sprawie dowody oraz ustalone okoliczności nie wskazują, że istnieje realny, i co najmniej pośredni związek między nabywaniem i doskonaleniem umiejętności strzeleckich przez myśliwych z KŁ [...]., a gospodarką leśną rozumianą jako gospodarowanie zwierzyną, w sytuacji gdy przedłożone przez skarżącego dowody a to wydruku prezentacji pt. "Rola łowiectwa w zrównoważonej gospodarce leśnej" oraz datowane na [...] maja 2018 r. zaświadczenie Przewodniczącego Zarządu Okręgowego PZL, a nadto również logiczna ocena całokształtu ustalonych w sprawie okoliczności jednoznacznie wskazuje na taki związek, ze względu na fakt, iż obecnie, w stosunku do niektórych gatunków zwierząt łownych (jak np. dzik) podstawowym sposobem gospodarowania zwierzyną jest jej odstrzał redukcyjny, do czego potrzebne są umiejętności strzeleckie nabywane i doskonalone na strzelnicach myśliwskich;
- 2) odstrzał zwierzyny łownej następuje w celu pozyskiwania mięsa w celach sportowych nie zaś w celu prowadzenia gospodarki leśnej w zakresie gospodarowania zwierzyną (vide str. 5 uzasadnienia wyroku) podczas gdy prawidłowo oceniony materiał dowodowy- w świetle wskazań wiedzy oraz zasad doświadczenia życiowego- wskazuje, iż podstawowym sposobem gospodarowania zwierzyną łowną jest jej odstrzał redukcyjny w ramach wyznaczonych limitów, prowadzony w celu zapewnienia odpowiedniej populacji zwierzyny łownej w celu ochrony ekosystemu i struktury lasu zaś fakt pozyskiwania w ten sposób mięsa ma charakter uboczny, i nie jest celem samym w sobie;
- 3) strzelnica której dotyczy niniejsza sprawa jest strzelnicą sportową, podczas gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje, iż jest to strzelnica myśliwska o charakterze niekomercyjnym, udostępniana wyłącznie myśliwym i leśnikom, a co za tym idzie służy ona jedynie do podnoszenia umiejętności strzeleckich potrzebnych myśliwym do realizacji ich zadań w zakresie gospodarowania zwierzyną;
- 4) teren, który- zgodnie z zaskarżoną decyzją- został wyłączony z produkcji leśnej, wbrew sugestiom wynikającym z uzasadnienia wyroku (vide str. 6 uzasadnienia wyroku) nie został zajęty ani pod budynki strzelnicy ani inne urządzenia trwale z gruntem związane, a jedynie wszedł częściowo w pole ostrzału ze strzelnicy, co oznacza, iż sposób zagospodarowania tej części nieruchomości w stosunku do okresu wcześniejszego zasadniczo nie uległ zmianie;
II.. Naruszenie prawa materialnego, a to art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) p.p.s.a. i art. 151 p.p.s.a.- obu w zw. z art. 2 ust. 2, art. 4, art. 11 ust. 1, art. 12 ust. 1 oraz art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 3 lutego 1995 r.- "O ochronie gruntów rolnych i leśnych" (Dz.U.2015.909 z 2015.06.29) zwanej dalej "u.o.g.r.l", a nadto również art. 6 ust. 1 pkt. 1 i art. 3 pkt. 2 ustawy z 28 września 1991 r. o lasach (Dz.U.2015.2100 z 2015.12.10) zwanej dalej "ustawy o lasach" poprzez ich błędną wykładnię, a w konsekwencji również ich niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, iż:
- 1) strzelnica, której dotyczy niniejsza sprawa nie pozostaje w związku oraz nie stanowi realizacji celów gospodarki leśnej w zakresie gospodarowania zwierzyną, a co za tym idzie grunt zajęty pod strzelnicę został wyłączony z produkcji leśnej, podczas gdy prawidłowa wykładnia tych przepisów oraz ich subsumpcja do ustalonego w sprawie stanu faktycznego prowadzi do wniosku, iż istnieje realny i co najmniej pośredni związek pomiędzy nabywaniem i doskonaleniem umiejętności strzeleckich przez myśliwych oraz ich przygotowaniem do realizacji limitów odstrzału- do czego służy strzelnica myśliwska- a jednym z elementów gospodarki leśnej jaki jest gospodarowanie zwierzyną, które, w zakresie niektórych gatunków zwierząt łownych (np. dziki) polega przede wszystkim na ich odstrzale redukcyjnym zgodnie z wyznaczonymi limitami, w celu utrzymania ich populacji w wielkości odpowiadającej możliwością produkcyjnym lasu (a co za tym idzie ochrony ekosystemu lasu), oraz ograniczaniu szkód jakie zwierzęta łowne wyrządzają w lasach;
- 2) do wykazania, że grunt stanowi las konieczne jest wykazanie, iż jest on bezpośrednio wykorzystywany na potrzeby gospodarki leśnej, podczas gdy zgodnie z utartym orzecznictwem w zupełności wystarczający jest w tym zakresie związek pośredni, który w niniejszej sprawie zachodzi, z uwagi na wykorzystywanie strzelnicy myśliwskiej do nabywania i podnoszenia umiejętności strzeleckich oraz realizacji innych wymogów potrzebnych do realizacji odstrzału redukcyjnego zwierzyny łownej;
Mając na względzie powyższe, po myśli art. 176 S 1 pkt. 3 p.p.s.a. Skarżący wniósł na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a.- o uchylenie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 3 lipca 2019 r., sygn. akt II SA/Wa 327/19, w całości oraz - na podstawie art. 134 § 1 i art. 135 p.p.s.a. - obu w zw. z art. 193 p.p.s.a- o uchylenie decyzji Dyrektora [...] z [...] listopada 2018 r., oraz poprzedzającej jej decyzji Dyrektora Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych (Dyrektor [...]) w K. z [...] marca 2017 r. oraz na podstawie art. 203 pkt. 1 p.p.s.a. oraz art. 205 § 2 p.p.s.a.- o zasądzenie od organu administracji na rzecz skarżącego- - zwrotu poniesionych niezbędnych kosztów postępowania kasacyjnego, w tym również kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Skarżący nie zgodził się z oceną sądu, iż zgromadzone w sprawie dowody i ustalone okoliczności nie wskazują aby strzelnica myśliwska której dotyczy sprawa (a tym samym również zajęty pod nią grunt), służył do celów związanych z gospodarką leśną w zakresie gospodarowania zwierzyną.
Wyjaśnił, że Sąd I Instancji przyjął, iż przedłożone przez skarżącego dowody w postaci wydruk prezentacji pt. "Rola łowiectwa w zrównoważonej gospodarce leśnej" oraz zaświadczenie Przewodniczącego Zarządu Okręgowego [...] z dnia [...] maja 2018 r., jak również inne zgormadzone dowody i ustalone okoliczności, nie przesądzają, że strzelnica myśliwska wykorzystywana jest na cele gospodarki leśnej w zakresie gospodarowania zwierzyną (vide str. 7 uzasadnienia wyroku). Wszechstronna ocena tych dowodów- oraz całokształtu innych ustalonych w sprawie okoliczności- winna jednak prowadzić do odmiennego wniosku, czego jednak ani organ administracyjny ani też Sąd I Instancji rozpoznający skargę, nie dostrzegli pomimo podniesionych w tym zakresie w skardze zarzutów.
Skarżący zauważył, iż zebrane w sprawie dowodu i ustalone okoliczności jednoznacznie wskazują, iż podstawowym sposobem gospodarowania zwierzyną (a więc jednym z elementów gospodarki leśnej) w zakresie niektórych szybko rozmnażających się gatunków jest odstrzał redukcyjny w ramach limitów, w celu ochrony ekosystemu lasu, redukowania szkód wyrządzanych przez zwierzynę łowną w lasach oraz zapewnienia zdrowej, odpowiednio rozbudowanej populacji zwierząt (vide wydruk prezentacji). Taki zakres gospodarowania zwierzyną wynika z faktu, iż baza żerowa niektórych gatunków zwierząt (np dzików, których populacja od kilku lat dynamicznie się rozwija) czyli las, był adekwatny do występującej na danym terenie populacji. Jest to spowodowane koniecznością ochrony ekosystemu lasu. Z racji zaś tego, iż w P. (a przynajmniej na obszarze funkcjonowania KŁ [...].) nie występują drapieżniki mogące prowadzić naturalną redukcję, rola ta spoczywa na myśliwych.
W związku z tym to właśnie odstrzał redukcyjny- w ramach wyznaczonych limitów- w wypadku wielu gatunków zwierząt (na terenie działania Kt [...]. jest to dzik), stanowi podstawowy sposób gospodarowania zwierzyną w ramach prowadzonej na tym terenie gospodarki leśnej, na co wskazuje m.in. przedłożona prezentacja. Co więcej, przedłożony wydruk wyraźnie wskazuje na związek jaki realizacja przez myśliwych limitów odstrzału ma dla ochrony lasu przed szkodami wyrządzanymi w drzewostanie (w szczególności na obszarze tzw. "młodego lasu") przez zwierzęta łowne, co również wpisuje się w gospodarkę leśną w zakresie gospodarowana zwierzyną.
Jak wprost wynika z przedłożonego wydruku, sami przedstawiciele Lasów Państwowych postulują, aby "Przywrócić właściwe proporcje między możliwościami siedlisk/łowisk, stratami w uprawach leśnych i rolnych a ilością zwierzyny. Trzeba określić, gdzie łowiectwo jest jedną z najważniejszych funkcji lasu, gdzie stany zwierzyny mogą być wysokie, a gdzie pierwszeństwo ma las. Tam stany zwierzyny powinny gwarantować uzyskiwanie odnowień i minimalne szkody w uprawach {...)" (vide str. 19 wydruku prezentacji). Nadto, w prezentacji ten wskazano również, że "Łowiectwo (...) jest narzędziem do uzyskiwania celu jakim jest wielofunkcyjny, zróżnicowany gatunkowo i wiekowo, odnawiający się w sposób naturalny las", i dalej, "Łowiectwo jest takim samym narzędziem jak hodowla lasu, urządzenie czy ochrona lasu. Tak jak hodowla decyduje o składzie upraw, czasie wykonywania trzebieży, tak łowiectwo musi regulować stan i strukturę populacji" (vide str. 20 wydruku prezentacji).
Prawidłowa, wszechstronna ocena powyższych dowodów oraz ustalonych w sprawie okoliczności powinna więc prowadzić do wniosku, iż istnieje realny oraz co ważniejsze, bezpośredni związek pomiędzy nabywaniem oraz doskonaleniem przez myśliwych umiejętności strzeleckich oraz realizacją innych wymogów koniecznych do realizacji limitów odstrzałów- do czego służy strzelnica myśliwska- a gospodarką leśną w zakresie gospodarowania zwierzyną. Skarżący zaznaczył, że drugi z przedłożonych - zaświadczenie Przewodniczącego Zarządu Okręgowego [...]- wskazuje, iż strzelnica myśliwska wykorzystywana jest wyłącznie przez myśliwych i leśników, a więc w całości służy do realizacji celów gospodarki leśnej w zakresie gospodarowania zwierzyną.
Powyższe uchybienia, zaistniałe w postępowaniu administracyjnym zostały przy rozpoznawaniu skargi w całości, bez zastrzeżeń zaakceptowane przez Sąd I Instancji, co zasadnym czyni postawienie niniejszego zarzutu.
Skarżący wyjaśnił, że nie sposób zaakceptować dokonanej przez Sąd I Instancji oceny, iż pozyskiwanie zwierzyny nie pozostaje w związku z gospodarką leśną, a realizowane jest w celu pozyskiwania mięsa w celach sportowych (str. 5 uzasadnienia wyroku). Stwierdzenie to w ocenie Skarżącego pozostaje w jawnej sprzeczności ze zgromadzonymi w sprawie dowodami, a nade wszystko z racjonalną ich oceną. Przede wszystkim, jak zostało to omówione powyżej, związek między gospodarką leśną w zakresie gospodarowania zwierzyną a strzelnicą myśliwską KŁ [...]. został wykazany przy pomocy przedłożonych przez skarżącego dowodów w postaci wydruku prezentacji oraz zaświadczenia.
Również logika i doświadczenie życiowe- a więc wytyczne które w każdym postępowaniu muszą i powinny mieć znaczenie dla oceny dowodów - wskazują iż nie sposób traktować działań myśliwych realizujących limity odstrzału zwierzyny jako pozyskiwania mięsa w celach sportowych. Limity odstrzałów mają na celu przede wszystkim ochronę ekosystemu lasu oraz dobrostanu zwierząt poprzez uzyskanie zdrowej, odpowiednio rozbudowanej i adekwatnej liczebnie do danego terenu populacji zwierząt łownych. Takie działania należy więc traktować jako element gospodarki leśnej w zakresie gospodarowania zwierzyną, do czego konieczne jest posiadanie umiejętności posługiwania się bronią myśliwską.
W tym stanie rzeczy traktowanie przez Sąd i Instancji działań myśliwych i kół łowieckich jako pozyskiwanie mięsa w celach sportowych, w ślad za ustaleniami organów administracji, traktować należy jako uchybienie w ocenie zebranego w sprawie materiału dowodowego, co zostało zaakceptowane w postępowaniu sądowo -administracyjnym, pomimo zarzutów podniesionych w tym zakresie w skardze.
Skarżący nie zgodził się również z twierdzeniem Sądu I instancji traktującym strzelnicę objętą niniejszym postępowaniem jako strzelnicę sportową (vide str. 6 uzasadnienia wyroku), co sugeruje jej komercyjny charakter. Tymczasem zebrane w sprawie dowody i ustalone okoliczności, w tym przede wszystkim zaświadczenie Przewodniczącego Zarządu Okręgowego [...] z [...] maja 2018 r., jednoznacznie wskazują, iż przedmiotowa strzelnica jest strzelnicą myśliwską, służącą myśliwym i leśnikom, i jako taka ma ścisły i wyłączny związek z podstawowym zadaniem kół łowieckich (w tym również skarżącego) jaki jest gospodarowanie zwierzyną łowną, w ramach prowadzonej na danym obszarze gospodarki leśnej. Potwierdza to także fakt, iż osoby prowadzące strzelnice swoje obowiązki wykonują bezpłatnie, zaś opłaty jakie koło łowieckie uzyskuje od myśliwych i leśników są przeznaczane na realizację zadań koła m.in. w zakresie wypłaty odszkodowań za szkody wyrządzone przez zwierzęta łowne w lasach i w uprawach.
Co za tym idzie, jako oczywiście błędne uznać należy traktowanie- zarówno przez organy administracji jak i przez Sąd I instancji- strzelnicy myśliwskiej Kt [...]. jako strzelnicy sportowej, co wskazywałoby na jej charakter komercyjny.
Skarżący za błędny uznał pogląd Sądu I Instancji, jakoby grunty których dotyczy niniejsza sprawa, zostały zajęte pod budynki strzelnicy (vide str. 6 uzasadnienia wyroku). Podkreślić bowiem należy, iż przedmiotowa sprawa wynikła z dokonanego kilka lat temu przeorganizowania struktury strzelnicy poprzez zmianę kierunku strzelania. Budynki oraz pozostałe stałe elementy infrastruktury pozostały bez zmian, a zmienił się jedynie kierunek strzelania, wskutek czego w polu ostrzału znalazła się część nieruchomości, której dotyczy sprawa. Oczywiście niezasadnym jest więc twierdzenie o zajęciu spornej części gruntu pod budynki strzelnicy.
Skarżący wskazał, że sposób zagospodarowania spornej części działki o nr [...]nie uległ zmianie w stosunku do okresu wcześniejszego, przed zmianą w strukturze strzelnicy. Dostrzegł to również organ administracyjny, ograniczając w decyzji powierzchnię wyłączoną z produkcji, poprzez wyłączenie z niej zalesionego fragmentu nieruchomości (vide ustalony w wyroku stan faktyczny sprawy).
W ocenie skarżącego w przedmiotowej sprawie doszło również do naruszenia prawa materialnego, a to wymienionych w treści zarzutu przepisów, poprzez jego (ich) błędne zrozumienie, nie znajdujące potwierdzenia w wykładni literalnej ani funkcjonalnej, a następnie ich błędne zastosowanie polegające na przyjęciu, iż strzelnica myśliwska KŁ [...]. nie ma związku z realizacją celów gospodarki leśnej w zakresie gospodarowania zwierzyną, a co za tym idzie, zajęty pod nią grunt został bezprawnie wyłączony z produkcji leśnej.
Tymczasem prawidłowa, wszechstronna wykładnia przepisów jednoznacznie prowadzi do konkluzji, iż strzelnica myśliwska (a co za tym idzie zajęte pod nią grunty) oraz zdobywane i doskonalone dzięki niej umiejętności strzeleckie, pozostają w ścisłym i bezpośrednim związku z gospodarką leśną w zakresie gospodarowania zwierzyną. Istotny przy tym pozostaje sposób rozumienia pojęcia gospodarowania zwierzyną. Oczywistym jest, iż w zakres tego pojęcia wchodzi odstrzał redukcyjny, zgodnie z wyznaczanymi limitami realizowany przez poszczególne koła łowieckie.
Co więcej, w wielu wypadkach takie działania tj. odstrzał redukcyjny zgodnie z wyznaczonymi limitami jest podstawowym sposobem gospodarowania zwierzyną. Dotyczy to m.in. dzika, który liczebność w ostatnich latach rośnie lawinowo z uwagi na dostęp do pożywienia (tj. pola kukurydzy i innych upraw), łagodne zimy oraz brak naturalnych drapieżników redukujących liczebność ich populacji. Stan taki- oprócz zagrożenia dla dobrostanu zwierząt- narusza również ekosystem lasu poprzez jego nadmierną eksploatacje oraz narażenie na szkody wyrządzone przez zwierzynę łowną.
W tym stanie rzeczy kluczowym zadaniem dla myśliwych- w ramach gospodarowania przez nich zwierzyną- jest ochrona lasu tj. jego struktury oraz zdolności produkcyjnych naruszanych przez zbyt liczną populacje danego gatunku (np. dzika), co realizują poprzez odstrzał redukcyjny. Istnieje więc oczywisty, dostrzegalny na pierwszy rzut oka związek pomiędzy nabywaniem i doskonaleniem przez myśliwych umiejętności strzeleckich do czego służy strzelnica myśliwska a gospodarką leśną w zakresie gospodarowania zwierzyną. Myśliwi bez nabywanych i doskonalonych umiejętności strzeleckich nie byli by bowiem w stanie realizować odstrzału redukcyjnego a co za tym idzie, realizować gospodarki leśnej w zakresie gospodarowania zwierzyną.
Powyższe pozwala więc postawić zarzut naruszenia przez Sąd I Instancji prawa materialnego, poprzez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, co polegało na przyjęciu, iż grunty zajęte pod strzelnicę myśliwską zostały wyłączone z produkcji leśnej, podczas gdy z uwagi na związek strzelnicy myśliwskiej (funkcji i umiejętności dzięki nim nabywanych, doskonalonych) z gospodarką leśną w zakresie gospodarowania zwierzyną, grunty te, zgodnie z przepisami ustawy o lasach w dalszym ciągu stanowią las.
W ocenie skarżącego naruszenie przepisów prawa materialnego w niniejszej sprawie polegało również na błędnym przyjęciu, iż do wykazania, że dany grunt nadal stanowi część lasu konieczne jest wykazanie, że jest on wykorzystywany w sposób bezpośredni na potrzeby gospodarki leśnej.
Tymczasem, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, w tym celu wystarczające jest wykazanie związku pośredniego, który- jak opisano to powyżej- w niniejszej sprawie z całą pewnością występuję, z uwagi na funkcje i zadania spełniane przez strzelnicę myśliwską, a realizacją gospodarki leśnej w zakresie gospodarowania zwierzyną.
Powyższe stanowisko wyrażone zostało m.in. w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 8 maja 2012 r., sygn. akt Il SA/OL 191/12 (vide System Informacji Prawnej LEX). Z kolei w innym orzeczeniu tego Sądu wprost wskazano, że "dla wykazania, iż określona nieruchomość jest wykorzystywana na cele związane z gospodarką leśną, nie jest koniecznym utożsamianie jej z językową wykładnią definicji zawartej w art. 6 ust. 1 pkt. 1 ustawy o lasach. Wystarczającym jest ustalenie, iż grunt ma związek pośredni z gospodarką leśną i wykorzystywany jest dla potrzeb gospodarki leśnej (System informacji Prawnej LEX). Tymczasem, w niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości, iż istnieje realny, i co najmniej pośredni (o ile nie bezpośredni) związek pomiędzy istnieniem strzelnicy, a realizacją przez myśliwych z KŁ [...]. zadań gospodarki leśnej w zakresie gospodarowania zwierzyną, co zostało szczegółowo omówione powyżej.
Skoro w ustawie jako las traktowany jest m.in. parkingi leśne i urządzenia turystyczne (patrz art. 3 pkt. 2 ustawy o lasach), to tym bardziej, w taki właśnie sposób traktować należy strzelnice myśliwską, która jest nieodzowna dla realizacji celu w postaci zarządzania pogłowiem zwierząt łownych, co ma istotne znaczenie również dla ochrony lasu i jego ekosystemu jak i ochrony dobrostanu zwierząt.
Tymczasem pomimo ugruntowanego orzecznictwa sądowoadministracyjnego, Sąd I Instancji w istocie przyjął - bo tak należy założyć analizując uzasadnienie zaskarżonego wyroku - iż związek zachodzący pomiędzy sposobem zagospodarowania danego terenu a gospodarką leśną musi mieć charakter ścisły, bezpośredni. Inaczej trudno byłoby zrozumieć dlaczego Sąd I Instancji oddalił wniesioną skargę, skoro, jak zostało to wykazane powyżej, pomiędzy funkcją realizowaną przez strzelnicę a gospodarką leśną w zakresie gospodarowania zwierzyną istnieje oczywisty związek.
Bez znaczenia jest przy tym argument Sądu I Instancji, iż należy badać także sposób wykorzystywania budynków, urządzeń wzniesionych na gruntach należących do lasu, z punktu widzenia ustalenia czy są one nadal wykorzystywane na cele gospodarki leśnej. Jak wskazano powyżej, strzelnica myśliwska - z racji pełnionych funkcji - jest wykorzystywana na cele gospodarki leśnej w zakresie gospodarowania.
Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.
Przed przystąpieniem do ustosunkowania się do zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej przypomnieć należy istotę zaistniałego w sprawie sporu.
Organy obu instancji uznały, że Skarżący dokonał trwałego wyłączenia z produkcji leśnej gruntów leśnych o powierzchni 0,0553 ha, stanowiących całość działki ewidencyjnej nr [...], obręb ewidencyjny G., gmina G. zajętych pod strzelnicę myśliwską. W konsekwencji ustaliły Skarżącemu należność z tytułu trwałego wyłączenia gruntów leśnych z produkcji pomniejszając ją o wartość gruntu w dniu faktycznego wyłączenia gruntu z produkcji leśnej, opłaty roczne z tytułu trwałego użytkowania na cele nierolnicze i nieleśne.
Jako podstawę prawną swojego rozstrzygnięcia organy wskazały art. 28 ust. 2 u.o.g.l. Podstawą faktyczną było ustalenie, że Skarżący dokonał wyłączenia w 2012 r. gruntów leśnych z produkcji pod strzelnicę myśliwską. Powierzchnia gruntów podlegających wyłączeniu ustalona została na podstawie pomiarów dokonanych przez geodetę. Należność za wyłączenie gruntów z produkcji leśnej (cenę drewna przyjęto z dnia faktycznego wyłączenia z produkcji, należność pomniejszono o wartość gruntu w dniu faktycznego wyłączenia z produkcji) oraz opłatę roczną.
Organy nie podzieliły argumentacji Skarżącego dotyczącej prowadzenia na spornym terenie gospodarki leśnej. Wyjaśniły, że gospodarka leśna w zakresie łowiectwa dotyczy jedynie działania związanego z gospodarowaniem zwierzyną, a nie z innymi celami łowiectwa. Strzelnica myśliwska służy do doskonalenia umiejętności strzeleckich, przestrzeliwania broni służącej do polowań, organizowania zawodów strzeleckich, działalność ta wpisuje się w wyszczególnione w ustawie Prawo łowieckie - cele łowiectwa lecz nie ma związku z innym celem - gospodarowaniem zwierzyną, zatem nie jest związana z gospodarką leśną.
Sąd Wojewódzki podzielił stanowisko organów obu instancji podkreślając w uzasadnieniu wyroku, że w toku postępowania Skarżący nie podważał ustaleń organu w zakresie prac wykonanych na gruncie leśnym, sprawcy tych działań, powierzchni zajętej pod rozbudowę strzelnicy oraz sposobu wyliczenia należności i opłat rocznych. Polemika między stronami dotyczyła interpretacji art. 6 ust. 1 pkt 1 i art. 3 pkt 2 ustawy o lasach.
Sąd Wojewódzki za błędne uznał stanowisko Skarżącego, że wzniesiona strzelnica myśliwska pozostaje w związku i stanowi realizację celów gospodarki leśnej. Wyjaśnił, że zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o lasach gospodarka leśna dotyczy jedynie działania związanego z gospodarowaniem zwierzyną, nie zaś z celami łowiectwa. Strzelnica myśliwska jako naziemna konstrukcja służąca do oczekiwania i odstrzału zwierzyny oraz jej pozyskiwania, doskonalenia umiejętności strzeleckich, przestrzeliwania broni, prowadzenia polowań, organizowania zawodów strzeleckich spełnia swoją rolę w zakresie gospodarki łowieckiej, o których mowa w ustawie z dnia 13 października 1995 r. Prawo łowieckie (Dz. U. 2018, poz. 2033, -dalej "prawo łowieckie") - art. 4 ust. 1 ustawy.
Sąd podkreślił, że pozyskiwanie zwierzyny następuje nie w celu prowadzenia gospodarki leśnej, a w celach pozyskiwania mięsa w celach sportowych. Zasadnie zatem w ocenie Sądu organ uznał, że działalność w zakresie szkolenia myśliwych i pozyskiwania zwierzyny związana z korzystaniem ze strzelnicy, nie jest związana z działalnością leśną w zakresie gospodarowania zwierzyną i jej pozyskiwania, a jest prowadzona w ramach gospodarki łowieckiej, zgodnie z jej celami określonymi w art. 3 ust. 1 ustawy Prawo łowieckie. W konsekwencji w ocenie Sądu nie można uznać, aby była ona związana chociażby w sposób pośredni z gospodarką leśną.
Przystępując do ustosunkowania się do zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej przypomnieć należy, że zgodnie ze stanowiącym podstawę prawną decyzji organów obu instancji art. 28 ust. 2 u.o.g.r.l. w razie stwierdzenia, że grunty przeznaczone w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego na cele nierolnicze lub nieleśne zostały wyłączone z produkcji bez decyzji, o której mowa w art. 11 ust. 1 i 2, decyzję taką wydaje się z urzędu, podwyższając jednocześnie wysokość należności o 10%.
Jak wynika z uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji, przedmiotowy grunt w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego wsi G. zatwierdzonym uchwałą Rady Gminy G. nr [...] z [...] stycznia 2005 r., zmienionym uchwałą nr [...] z [...] grudnia 2009 r. zlokalizowany był na terenie oznaczonym w planie symbolem planistycznym "RUL"- ośrodki obsługi produkcji leśnej z dopuszczeniem lokalizacji strzelnicy sportowej. Teren ten, jak wynika z przywołanego w decyzji organu pierwszej instancji wypisu z rejestru gruntów, stanowił grunt leśny o użytku Ls. Z uzasadnienia Sądu pierwszej instancji wynika, że uznał on, iż teren objęty decyzją stanowił grunt leśny, podlegający ochronie na podstawie u.o.g.r.l. przyjmując jednocześnie, że ustalenie to nie było kwestionowane przez Skarżącego.
Również w skardze kasacyjnej nie zakwestionowano przyjęcia przez organy obu instancji oraz Sąd Administracyjnym że grunt o powierzchni 553 m2 na działce [...]stanowił grunt leśny.
Zatem punktem wyjścia dla oceny zasadności zarzutów skargi kasacyjnej jest ustalenie, że sporna nieruchomość stanowi grunt leśny.
Analiza podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia przepisów postępowania wskazuje, że w ocenie Skarżącego, fakt wykorzystywania nieruchomości na cele związane ze strzelnicą nie może być uznany za spełnienie przesłanek wydania decyzji na podstawie art. 28 ust. 2 u.o.g.r.l.
Jak wynika z przytoczonego wyżej brzmienia art. 28 ust. 2 u.o.g.r.l., przesłanką jego zastosowania jest ustalenie, że określony grunt wyłączony został z produkcji leśnej bez odpowiedniej decyzji. Skarżący nie twierdzi, by wydana została w sprawie decyzja zezwalająca na wyłączenie gruntu z produkcji leśnej, wywodzi natomiast, że zajęcie gruntu na potrzeby strzelnicy myśliwskiej nie stanowi zaprzestania prowadzenia na nim gospodarki leśnej.
Zatem odniesienie się do tak uzasadnionych zarzutów naruszenia przepisów postępowania wymaga odniesienia się do zarzutów naruszenia prawa materialnego to jest art. 6 ust. 1 pkt 1 i art. 3 pkt 2 ustawy o lasach.
Rzeczywiście, zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o lasach, pojęcie gospodarki leśnej obejmuje pojęcie gospodarowania zwierzyną, zaś zgodnie z art. 3 pkt 2 tejże ustawy, lasem jest grunt związany z gospodarką leśną, zajęty pod wykorzystywane dla potrzeb gospodarki leśnej budynki i budowle, urządzenia melioracji wodnych, linie podziału przestrzennego lasu, drogi leśne, tereny pod liniami energetycznymi, szkółki leśne, miejsca składowania drewna, a także wykorzystywany na parkingi leśne i urządzenia turystyczne.
Argumentacja Skarżącego opiera się na twierdzeniu, że odstrzał redukcyjny zwierząt stanowi podstawowy sposób gospodarowania zwierzyną, co wynikać ma z dokumentów przedłożonych na etapie postępowania odwoławczego (prezentacji "Rola Łowiectwa w zrównoważonej gospodarce leśnej").
Odnosząc się do tego argumentu wskazać należy, że jak wynika z art. 46 ust. 1 prawa łowieckiego, w przypadku nadmiernego zagęszczenia zwierzyny, zagrażającego trwałości lasów, nadleśniczy działający z upoważnienia dyrektora regionalnej dyrekcji Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe po zasięgnięciu opinii Polskiego Związku Łowieckiego wydaje decyzję administracyjną, nakazującą dzierżawcy lub zarządcy obwodu łowieckiego wykonanie odłowu lub odstrzału redukcyjnego zwierzyny, przy czym odstrzały redukcyjne mogą być przeprowadzane wyłącznie przez osoby uprawnione do dokonywania polowania. Co do zasady rację ma zatem Skarżący zwracając uwagę na związek faktyczny odstrzału redukcyjnego z dbałością o trwałość lasu.
Jednak, jak zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji, działanie w zakresie szkolenia myśliwych nie jest związane z gospodarką leśną w zakresie gospodarowania zwierzyną. Odbycie odpowiedniego szkolenia jest, w myśl art. 42 prawa łowieckiego, warunkiem uzyskania uprawnień do wykonywania polowań. Jednak organizowania tychże szkoleń, czy też szerzej, przeprowadzania czynności mających na celu podnoszenia umiejętności strzeleckich (a w tym celu wykorzystywana jest jak twierdzi Skarżący strzelnica znajdująca się na przedmiotowej działce) nie można utożsamiać z gospodarką leśną w rozumieniu ustawy o lasach.
Sąd kasacyjny podkreśla, że idąc tokiem rozumowania Skarżącego, wybudowanie kompleksu hotelowego, w którym mogłyby zamieszkiwać osoby uczestniczące w szkoleniach strzeleckich również należałoby uznać za gospodarkę leśną. Stanowisko takie byłoby oczywiście niezasadne. Sama potencjalna możliwość wykorzystania umiejętności nabytych na strzelnicy, które mogą być wykorzystane przy realizacji decyzji wydanej w trybie art. 46 ust. 1 prawa łowieckiego, nie może uzasadniać poglądu, iż teren zajęty pod strzelnicę wykorzystywany jest na cele gospodarki leśnej.
W konsekwencji, teren zajęty pod budowle służące realizacji takich szkoleń uznać należy za wyłączony z produkcji leśnej w rozumieniu art. 28 ust. 2 w związku z art. 4 pkt 11 u.o.g.r.l., zgodnie z którym pod podjęciem wyłączenia gruntów z produkcji - rozumie się rozpoczęcie innego niż rolnicze lub leśne użytkowanie gruntów.
W świetle powyższe za niezasadne uznać należało podniesione w skardze zarzuty naruszenia przepisów postępowania objęte punktem I, uzasadnione okolicznościami wskazanymi w punkcie I.1 i I. 2 petitum skargi kasacyjnej.
W zakresie uzasadnienia objętego punktem I.3 petitum skargi kasacyjnej wyjaśnić należy, że rzeczywiście, Sąd pierwszej instancji użył w uzasadnieniu określenia "strzelnica sportowa". Należy jednak zwrócić uwagę; że dopuszczalność posadowienia takiego obiektu na przedmiotowej działce wynikała z miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Sąd przytoczył również ustalenia organów, z których wynika, że na spornym gruncie zorganizowania została strzelnica myśliwska, służąca do doskonalenia umiejętności łowieckich – co pokrywa się z argumentacją podnoszoną w skardze kasacyjnej. Zatem w tym zakresie zarzut jest również niezasadny.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania w zakresie uzasadnionym w punkcie I. 4 wskazać należy, że Skarżący, na co zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji, nie podważał ustaleń organów co do prac wykonanych na spornym gruncie w tym powierzchni zajętej pod rozbudowę strzelnicy. Dopiero na etapie postępowania kasacyjnego Skarżący podniósł, że budynki i pozostałe elementy infrastruktury pozostały bez zmian, zmienił się jedynie kierunek strzelania, wskutek czego w polu ostrzału znalazła się część nieruchomości, której dotyczy sprawa (uzasadnienie zarzutu objętego punktem I.4. petitum skargi kasacyjnej).
Sąd kasacyjny przypomina w tym miejscu, że jak wynika z uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji, już w 2012 r. ustalono, że część ówczesnych pododdziałów leśnych [...],l obr. leśnego U. (aktualnie pododdział leśny [...] t, stanowiący dz. ew. nr [...]w obr. i gm. G.), zagospodarowana została pod modernizację strzelnicy łowieckiej. Dokładna powierzchnia zagospodarowana pod modernizację strzelnicy (obiekty budowlane, dojścia i dojazd, zieleń urządzona) ustalona została podczas wizji terenowej [...] lipca 2016 r. przez biegłego geodetę.
Zatem również w tym zakresie zarzut wadliwego ustalenia stanu faktycznego był niezasadny.
Skarżący zarzucił sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 2 ust. 2, art. 4, art. 11 ust. 1, art. 12 ust. 1 oraz art. 28 ust. 2 u.o.g.r.l oraz art. 6 ust. 1 pkt 1 i art. 3 pkt 2 ustawy o lasach.
Odnosząc się do tak sformułowanego zarzutu naruszenia prawa materialnego Sąd kasacyjny przypomina, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie wskazywano, że przez podstawę kasacyjną należy rozumieć konkretny przepis prawa, którego naruszenie przez Sąd pierwszej instancji zarzuca skarga kasacyjna, a w odniesieniu do przepisu, który nie stanowi jednej zamkniętej całości, a składa się z ustępów, punktów i innych jednostek redakcyjnych, wymóg skutecznie wniesionej skargi kasacyjnej jest spełniony wówczas, gdy wskazuje ona konkretny przepis naruszony przez sąd pierwszej instancji, z podaniem numeru artykułu, ustępu, punktu i ewentualnie innej jednostki redakcyjnej przepisu. Naruszony przez Sąd pierwszej instancji przepis musi być wyraźnie wskazany i stanowi to powinność autora skargi kasacyjnej, który jest profesjonalnym pełnomocnikiem strony (por. stanowisko wyrażone w wyroku NSA z 16 kwietnia 2021 r. I OSK 249/21 i przywołane w nim orzecznictwo).
Warunku tego postawiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia prawa materialnego nie spełnia w zakresie art. 2 ust. 2 u.o.g.r.l., który składa się z trzech kolejnych jednostek redakcyjnych oraz w zakresie art. 4 tejże ustawy, który składa się z 30 punktów. Również w uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie sprecyzowano, jakie konkretnie jednostki redakcyjne przywołanych przepisów naruszone zostały przez Sąd pierwszej instancji. Oznacza to, że w zakresie dotyczącym art. 2 ust. 2 oraz 4 u.o.g.r.l. postawiony przez Skarżącego zarzut uchyla się spod kontroli instancyjnej.
Natomiast zarzut naruszenia 11 ust. 1, art. 12 ust. 1 oraz art. 28 ust. 2 u.o.g.r.l oraz art. 6 ust. 1 pkt 1 i art. 3 pkt 2 ustawy o lasach uznać należy za niezasadny. Jak już zostało to wyjaśnione we wcześniejszej części uzasadnienia, wykorzystanie terenu dla prowadzenia szkoleń dla myśliwych nie może być uznane za wykorzystywanie gruntu dla celów gospodarki leśnej. Oznacza to, że organy a za nimi Sąd pierwszej instancji prawidłowo przyjęli, że Skarżący wyłączył grunt z produkcji rolnej bez uzyskania decyzji, o której mowa w art. 11 ust. 1 u.o.g.r.l. co uzasadniało zastosowanie art. 28 ust. 2 tejże ustawy.
Zarzut naruszenia art. 12 ust. 1 u.o.g.r.l. nie został w żaden sposób uzasadniony, co uniemożliwia odniesienie się do niego.
Odnosząc się do argumentacji skargi kasacyjnej dotyczącej rzekomego uznania w sądownictwie administracyjny, że wystarczające dla uznania, iż dany obiekt pozostaje w związku z realizacją gospodarki leśnej jest wykazanie związku pośredniego, Sąd kasacyjny wyjaśnia, że przywołany przez Skarżącego wyrok WSA w Olsztynie z 8 maja 2012 r. II SA/Ol 191/12 dotyczył zupełnie innej kwestii niż ochrona gruntów leśnych. Wydany został on w sprawie aktualizacji opłaty rocznej z tytułu trwałego zarządu nieruchomością. Skarżący kasacyjnie nie przywołał żadnych innych orzeczeń, które potwierdzałyby jego pogląd.
Mając na uwadze powyższe wywody Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. Uzasadnienie zostało sporządzone stosownie do wymogów określonych w art. 193 zdanie 2 p.p.s.a zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.