Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 19 stycznia 2007 r., sygn. akt I SA 2317/05 uchylił decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...], nr [...] i poprzedzającą ją decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...], nr [...] o stwierdzeniu nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] stycznia 1951 r. nr [...] w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości położonej w P. przy ul. [...], oznaczonej jako parcele nr [...], nr [...] i nr [...], o łącznej powierzchni [...] m2. W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że w postępowaniu poprzedzającym wydanie zaskarżonej decyzji doszło do naruszenia prawa, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Skutkowało to koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej, aczkolwiek z innych przyczyn, niż podniesione w skardze.
Postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej toczy się w trybie nadzwyczajnym, jednak podlega tym samym zasadom, co postępowanie zwykłe. Jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego jest ustalenie kręgu osób, których interesu prawnego dotyczy postępowanie i zapewnienie im czynnego udziału w każdym jego stadium (art. 10 kpa). W niniejszej sprawie postępowanie nadzorcze zostało wszczęte na wniosek z 19 kwietnia 2002 r. złożony przez spadkobierców M. F. K. byłego właściciela nieruchomości przy ul. [...] w P.: A. K., M. K., I. F. i L. Z..
Wnioskodawcy byli reprezentowani przez pełnomocnika. W trakcie postępowania, w dniu [...] czerwca 2002 r. zmarł A. K., co wynika z odpisu aktu zgonu sporządzonego w Y., S., A.. Z chwilą śmierci A. K. postępowanie administracyjne w jego sprawie nie mogło się już toczyć, bowiem postępowanie nie może się toczyć wobec osoby zmarłej; wygasło też pełnomocnictwo udzielone przez A. K..
Zgodnie z art. 30 § 4 kpa w sprawach dotyczących praw zbywalnych lub dziedzicznych, w razie zbycia prawa albo w razie śmierci strony w toku postępowania, w miejsce dotychczasowej strony wstępują jej następcy prawni. Organ administracji obowiązany jest w takim wypadku wezwać następców prawnych do udziału w postępowaniu. Wezwanie spadkobierców zmarłej strony jest jednak możliwe dopiero wówczas, gdy w przewidzianym prawem trybie zostali oni ustaleni, tzn. zostało wydane prawomocne postanowienie o nabyciu spadku. Do tego momentu przyjmuje się, że spadkobiercy nie są ustaleni. Postępowanie administracyjne do czasu prawomocnego stwierdzenia nabycia spadku podlega zawieszeniu na podstawie art. 97 § 1 pkt 1 kpa.
Jest poza sporem, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia o wywłaszczeniu nieruchomości dotyczyło praw majątkowych A. K. podlegających dziedziczeniu, nie mogło więc się ono toczyć i zakończyć ostatecznym rozstrzygnięciem bez udziału w nim spadkobierców zmarłego. Udział tych osób w postępowaniu nadzorczym jednak pominięto. Postępowanie administracyjne, w którym strony bez własnej winy nie brały udziału, jest obarczone wadą stanowiącą podstawę do wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 kpa.
Nie mogła być także w stosunku do A. K. wydana decyzja rozstrzygająca w przedmiocie nieważności orzeczenia o wywłaszczeniu; nie można bowiem orzekać o prawach i obowiązkach majątkowych osoby, której zdolność bycia podmiotem praw i obowiązków już wygasła, a prawa te i obowiązki stały się masą spadkową.
Powyższy wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zaskarżono w punkcie 1 i 2 poprzez wniesienie skargi kasacyjnej, wskazując jako podstawę skargi kasacyjnej naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to z powodu naruszenia art. 124 § 1 pkt. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz U Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w związku z art. 97 kpa, a ponadto art. 145 § 1 pkt. 4 kpa oraz art. 146 § 2 kpa, które to uchybienia miały istotny wpływ wynik sprawy. Sąd błędnie przyjął, iż zachodzą bezwzględne przesłanki, iż postępowanie w niniejszej sprawie nie może się toczyć wobec osoby zmarłej uczestnika – A. K., a nadto należy wznowić postępowanie w oparciu o przepis 145 § 1 pkt 4 kpa, gdyż strona nie brała udziału w postępowaniu. Stanowisko Sądu jest błędne z następujących względów:
- 1) Każdy, kto ma interes prawny w ustaleniu prawa jest legitymowany do złożenia stosownego wniosku, a zatem każdy z uczestników mógł złożyć stosowny wniosek o ustalenie nieważności decyzji o wywłaszczeniu.
- 2) W aktach sprawy znajduje się orzeczenie Sądu o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłym właścicielu nieruchomości M. F. K. byłym właścicielu nieruchomości przy ul. [...] w P.. Orzeczenie o spadkobraniu ustala stosowny udział we współwłasności odnośnie całego majątku i kwestia ta nie budzi żadnej wątpliwości.
- 3) Udział zatem w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji o wywłaszczeniu mógł wnieść każdy w imieniu własnym, niezależnie od pozostałych spadkobierców, albowiem nie zachodzi współuczestnictwo jednolite bądź konieczne mimo, iż wyrok może dotyczyć niepodzielnie wszystkich. Jest kwestią przypadku, że spadkobiercy działali jednocześnie. W tych warunkach zawieszenie postępowania mogłoby dotyczyć w odniesieniu do spadkobierców zmarłego tylko odnośnie A. K., a nie może się odnosić do pozostałych uczestników.
- 4) Naruszenie art. 145 § 1 pkt. 4 nie znajduje żadnego uzasadnienia w odniesieniu do decyzji z 07.06.2005, albowiem stoi w sprzeczności z treścią art. 146 § 2, albowiem Sąd naruszając dyspozycję art. 146 § 2 z góry przesądził bez żadnych podstaw, iż nie mogłaby powstać decyzja odpowiadająca w swej istocie decyzji dotychczasowej.
- 5) W związku z powyższymi zarzutami stwierdzenie, iż decyzja zaskarżona nie podlega wykonaniu jest, co najmniej przedwczesne.
Wskazując na przedstawione powyżej podstawy wniesiono o uchylenie zaskarżonego Wyroku z 19.01.2006 w pkt 1 i 2 i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną wniesiono o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Podniesiono w szczególności, że skarżący podziela w pełni interpretację przepisów prawa zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i wobec tego podlega oddaleniu. Skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem zaskarżenia. Powinna spełniać wymogi formalne przewidziane dla każdego pisma w postępowaniu sądowym (art. 49 § 1 p.p.s.a.), jak również spełniać wymogi materialne przewidziane dla tego pisma przewidziane w art. 176 tej ustawy. Wśród najważniejszych wymogów materialnych (konstrukcyjnych) skargi kasacyjnej wyróżnia się przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Braki w tym zakresie nie podlegają konwalidacji, czynią skargę kasacyjną nieskuteczną oraz uniemożliwiają dokonanie merytorycznej oceny tego środka zaskarżenia przez sąd kasacyjny. W myśl art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie naruszenia przez sąd administracyjny pierwszej instancji przepisów prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, lub na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
Przytoczenie właściwych podstaw kasacyjnych, wskazanie zarzutów oraz ich uzasadnienie jest najistotniejszym elementem skargi kasacyjnej, gdyż Naczelny Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do samodzielnego konkretyzowania zarzutów ani stawiania hipotez w zakresie przepisu stanowiącego podstawę skargi kasacyjnej. W myśl bowiem art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie sytuacja taka nie ma jednak miejsca.
Tymczasem postawione w skardze kasacyjnej zarzuty są błędnie postawione i przede wszystkim z tego powodu nie mogły być uznane za mające usprawiedliwione podstawy.
Zarzut naruszenia art. 124 § 1 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który stanowi, że "Sąd zawiesza postępowanie z urzędu w razie śmierci strony lub jej przedstawiciela ustawowego, utraty przez nich zdolności procesowej, utraty przez stronę zdolności sądowej lub utraty przez przedstawiciela ustawowego charakteru takiego przedstawiciela, z zastrzeżeniem § 3", jest nietrafny, ponieważ przepis ten w ogóle nie miał zastosowania w postępowaniu przed sądem I instancji, ani też nie został przez niego zastopsowany.
Również z samej swej istoty nie mogły zostać uwzględnione zarzuty naruszenia art. 97 kpa, art. 145 § 1 pkt. 4 kpa oraz art. 146 § 2 kpa. Podstawą skargi kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. jest bowiem naruszenie przez sąd przepisów postępowania sądowoadministracyjnego w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W jej ramach skarżący musi bezwzględnie powołać przepisy postępowania sądowoadministracyjnego, którym uchybił sąd, uzasadnić ich naruszenie i wykazać, że wytknięte uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy - por. wyrok NSA z 1.06.2004 r., GSK 73/04, M.Pr. 2004, nr 14, s. 632. Jedynie naruszenie przepisu art. 156 kpa może stanowić analizowaną tu podstawę skargi kasacyjnej, ponieważ do tego przepisu bezpośrednio odsyła art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Jest więc rzeczą oczywistą, że Sąd I instancji nie mógł naruszyć przepisów kpa wskazanych na wstępie tego akapitu uzasadnienia, ponieważ nie regulują one postępowania sądowoadministracyjnego, lecz postępowanie administracyjne. Mówiąc innymi słowy, z samego założenia Sąd nie może naruszyć przepisów postępowania, których nie stosował z tej prostej przyczyny, że nie jest ich adresatem.
Źle postawione zarzuty skargi kasacyjnej uniemożliwiają Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu związanemu granicami skargi kasacyjnej kontrolę legalności zaskarżonego wyroku Sądu I instancji.
Mając na uwadze podniesione wyżej względy orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 184 p.p.s.a.