Uzasadnienie
Okręgowy Inspektor Pracy w Gdańsku decyzją z [...] nr [...] na podstawie art. 16 ust. 1 pkt 4 ustawy z 6 marca 1981r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz.U. z 2001r. nr 124 poz. 1362 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 i 2 kpa utrzymał mocy decyzje nr 4,12 i 13 zawarte w nakazie Inspektora Pracy z [...] oraz uchylił decyzje nr 9, 10 i 11. W nakazie Inspektora Pracy nr [...] z [...] zawarto między innymi decyzje nakazujące spółce:
- - zapewnić aby osoba koordynująca i kierująca pracą – czynnościami osób zajmujących się eksploatacją urządzeń i instalacji energetycznych, w tym elektrycznych i gazowych na terenie rozlewni gazu płynnego w [...], spełniała wymagania kwalifikacyjne w zakresie dozoru dla tych urządzeń (decyzja nr 4),
- - ustalić zasady rozdziału i warunki stosowania środków ochrony indywidualnej obowiązujące przy wykonywaniu poszczególnych rodzajów prac, w tym przy magazynowaniu, napełnianiu, rozprowadzaniu i transporcie gazów płynnych, uwzględniając informacje zawarte w kartach charakterystyki stosowanych substancji niebezpiecznych (decyzja nr 12),
- - wyposażyć pracowników wykonujących prace przy użyciu substancji niebezpiecznych: propanu i propanu – butanu w rozlewni gazów w [...] w środki ochrony indywidualnej, które określone zostały m.in. w kartach charakterystyki ww. substancji niebezpiecznych, w tym w rękawice i okulary ochronne oraz maski przeciwgazowe z pochłaniaczami (decyzja nr 13).
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skarżąca spółka B. wniosła o uchylenie decyzji Okręgowego Inspektora Pracy w Gdańsku w części utrzymującej w mocy decyzje nr 4, 12 i 13 nakazu Inspektora Pracy z [...]. Zarzuty skarżącej dotyczyły błędnego i bezpodstawnego zastosowania przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki z 17 września 1999r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy urządzeniach i instalacjach energetycznych z jednoczesnym pominięciem właściwych w sprawie przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki z 6 września 1999r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy magazynowaniu i rozprowadzaniu gazów płynnych.
Ponadto skarżąca zarzuciła naruszenie przepisu art. 2378 § 1 kodeksu pracy. Odnośnie decyzji nr 4 skarżąca wskazała, że organ odwoławczy nieprawidłowo zastosował przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki z 17 września 1999r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy urządzeniach i instalacjach energetycznych pomijając stanowiące wobec nich lex specialis rozporządzenie Ministra Gospodarki z 6 września 1999r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy magazynowaniu i rozprowadzaniu gazów płynnych. Skarżąca przedstawiła pogląd, że nawet zakładając że jest ona przedsiębiorcą energetycznym w rozumieniu prawa energetycznego, to zachodzi pierwszeństwo stosowania przepisów rozporządzenia z 6 września 1999r. do przedsiębiorstwa zajmującego się magazynowaniem i rozprowadzaniem gazów płynnych. Zaś wzmiankowane rozporządzenie nie formułuje wymogu by osoba koordynująca i kierująca pracą (czynnościami) osób zajmujących się eksploatacją urządzeń i instalacji technologicznych w magazynach i rozlewniach gazów płynnych posiadała szczególne kwalifikacje w zakresie dozoru tych urządzeń i instalacji.
Kwestionując decyzje nr 12 i 13 skarżąca spółka wskazała, że organ odwoławczy mając na uwadze jedynie względy celowościowe pominął całkowicie art. 237 § 1 kp i ustalone tym przepisem uprawnienie pracodawcy do samodzielnego określenia rodzaju środków ochrony indywidualnej oraz odzieży i ubrania roboczego, których stosowanie na określonych stanowiskach pracy jest niezbędne w związku z zaistnieniem przesłanek określonych w art. 237 i art. 237 kp. Określony w decyzji nr 13 nakaz wyposażenia pracowników w maski gazowe z pochłaniaczami nie znajduje uzasadnienia zdaniem skarżącej w treści § 39 i § 97 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 26 września 1997r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz.U. z 2003r. nr 169, poz. 1650), bowiem zgodnie z tabelą nr 2 poz. 6 załącznika nr 2 tego rozporządzenia środki ochrony układu oddechowego stosować należy przy pracach m.in. w warunkach niedoboru tlenu w powietrzu i wysokich stężeń gazów szkodliwych a tego typu okoliczności przy normalnej eksploatacji zakładu nigdy nie występują.
Okręgowy Inspektor Pracy w Gdańsku wniósł o oddalenie skargi podtrzymując argumenty wyrażone w zaskarżonej decyzji. Nadto organ wskazał, że uznawanie przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki z 6 września 1999r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy magazynowaniu i rozprowadzaniu gazów płynnych za lex specialis w stosunku do przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki z 17 września 1999r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy urządzeniach i instalacjach energetycznych jest nietrafne i nie może powodować określania hierarchii ważności tych aktów. Pracodawca bowiem jest obowiązany do stosowania obydwu rozporządzeń na takich samych zasadach. Co do pozostałych zarzutów odnoszących się do decyzji nr 12 i 13 organ uznał, że zarówno art. 237 kp jak i przepisy rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 26 września 1997r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa higieny pracy określają obowiązek dostarczenia pracownikom środków ochrony indywidualnej jako zindywidualizowany wobec pracownika a nie stanowiska pracy.
Dalej podniesiono, że wbrew stwierdzeniom skarżącej decyzje Inspektora Pracy nie narzucają obowiązku wykonywania normalnych czynności obsługowych urządzeń w maskach; ich istotą jest aby pracownicy mieli do nich bezpośredni dostęp w każdym przypadku wystąpienia zagrożenia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z 6 października 2005r. sygn. akt III SA/Gd 24/05 uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa oddalił skargę. Sad uznał, że zgodnie z art. 4 prawa energetycznego "B." sp. z o.o. Oddział w [...] jest przedsiębiorstwem energetycznym. Zakład ten użytkuje bowiem urządzenia i instalacje energetyczne o których mówi rozporządzenie Ministra Gospodarki z 17 września 1999r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy urządzeniach i instalacjach energetycznych – wynika to z definicji legalnych zawartych w § 2 wskazanego rozporządzenia. Stanowisko Ministerstwa Gospodarki, na które skarżąca powołała się w piśmie procesowym z 3 marca 2005r. Sąd uznał za lakoniczne i nieprzekonywujące i w rezultacie nie uzasadniające przyjęcia, że w przypadku skarżącej rozporządzenie z 17 września 1999r. nie ma zastosowania.
W ocenie Sądu brak też podstaw aby traktować przepisy Ministra Gospodarki z 6 września 1999r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy magazynowaniu i rozprowadzaniu gazów płynnych jako przepisy lex specialis w stosunku do innych przepisów dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy albowiem ustawowy obowiązek pracodawcy zapewnienia bezpieczeństwa i higieny pracy wynika z różnych aktów prawnych o różnej randze. Dlatego też Sąd nie dopatrzył się konieczności stosowania reguł kolizyjnych w niniejszej materii.
Sąd odnosząc się także do tych zarzutów skargi, w których skarżąca podnosiła, że wcześniejsze kontrole nie kwestionowały wymagań kwalifikacyjnych i procedur, wskazał że można nałożyć na pracodawcę nowe obowiązki jeżeli tylko wynikają one z przepisów prawa i są uzasadnione.
Wskazując przepis art. 237 kp i w odniesieniu do decyzji nr 12 Sąd wskazał, że z protokołu kontroli oraz odpowiedzi na zastrzeżenia pracodawcy znajdujących się w aktach sprawy wynika, że pracodawca nie wyposażył niektórych pracowników (magazynierów) w okulary ochronne i maski przeciwgazowe. W zakładzie nie opracowano instrukcji dotyczącej stosowania i użytkowania środków ochrony indywidualnej pracowników. Stąd też zdaniem Sądu uzasadnione jest twierdzenie, że pracodawca nie ustalił zasad rozdziału i warunków stosowania środków ochrony indywidualnej uwzględniających informacje zawarte w kartach charakterystyki propanu i propanu – butanu. Ponadto stosowanie rękawic i okularów ochronnych nie może być uzależnione od stwierdzonych zagrożeń i słusznie organ stwierdził, że środki te powinny być stosowane zawsze przy pracach z wskazanymi gazami, a nie znajdować się w szafach sprzętu awaryjnego.
Podobnie wymóg wyposażenia pracowników w maski gazowe z pochłaniaczami wynikający z decyzji nr 13 jest również uzasadniony i wynika z § 97 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z 26 września 1997r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy. Sąd podzielił zdanie organu odwoławczego, że istotna jest w tym wypadku bezpośrednia i nieutrudniona dostępność do tego środka ochrony; nie może być ona zapewniona przez umieszczenie tych środków w specjalnych szafach sprzętu awaryjnego. Oprócz sprzętu awaryjnego pracownik winien być zaopatrzony w indywidualne środki ochrony dostępne w każdym czasie i w odpowiadających pracownikowi rozmiarach.
"B." sp. z o.o. w [...] wnosząc skargę kasacyjną z 15 grudnia 2005r. zaskarżyła wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 6 października 2005r. sygn. akt III SA/Gd 24/05 w części oddalającej skargę na decyzję nr 4 Inspektora Pracy zawartą w nakazie z [...] nr [...]. Zaskarżonemu wyrokowi w oparciu o art. 174 pkt 1 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zarzucono naruszenie przepisu § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki z 17.09.1999r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy urządzeniach i instalacjach energetycznych (Dz.U. 1999 nr 80, poz. 912) w związku z art. 2 ust. pkt 12 ustawy z 11.01.2001r. o substancjach i preparatach chemicznych (Dz.U. z 2001 nr 11, poz. 84 ze zm.) poprzez niezastosowanie go w sprawie oraz przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki z 06.09.1999r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy magazynowaniu, napełnianiu i rozprowadzaniu gazów płynnych (Dz.U. 1999 nr 75, poz. 846 ze zm.) oraz rozporządzenia Ministra Przemysłu i Handlu z 31.08.1993r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładach produkcji, przesyłania i rozprowadzania gazów (paliw gazowych) oraz prowadzących roboty budowlano – montażowe sieci gazowych (Dz.U. 1993r. nr 83, poz. 392 ze zm.)
Powołując się na powyższe skarżący wniósł o zmianę wyroku w zaskarżonej części ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku.
Strona skarżąca podniosła, spółka "B." jest przedsiębiorstwem energetycznym w rozumieniu art. 3 ust. 12 ustawy z 10.04.1997r. prawo energetyczne natomiast Odział w [...] nie jest takim przedsiębiorstwem albowiem zajmuje się również produkcją mieszanek gazu płynnego i jego rozprowadzaniem do odbiorców. Pomimo iż odział ten użytkuje urządzenia energetyczne, o których mowa w §2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki z 17.09.1999r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy urządzeniach i instalacjach energetycznych to fakt ten nie przesądza jeszcze o obowiązku stosowania powołanego rozporządzenia. Zgodnie bowiem z § 4 ust. 1 tego rozporządzenia, przepisów rozporządzenia nie stosuje się do prac wykonywanych przy urządzeniach i instalacjach energetycznych, użytkowanych w zakładach produkcji, przesyłaniu i rozprowadzaniu gaz – paliw gazowych. Skarżąca ponadto podkreśliła, że przestrzegane są branżowe warunki bhp określone w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki z dnia 6 września 1999 roku w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy magazynowaniu, napełnianiu i rozprowadzaniu gazów płynnych.
Okręgowy Inspektor Pracy w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje;
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Spółka B. wnosząc skargę kasacyjną zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie przepisu § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki z 17.09.1999r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy urządzeniach i instalacjach energetycznych (Dz.U. 1999 nr 80, poz. 912) w związku z art. 2 ust. pkt 12 ustawy z 11.01.2001r. o substancjach i preparatach chemicznych (Dz.U. z 2001 nr 11, poz. 84 ze zm.) poprzez niezastosowanie go w sprawie oraz naruszenie przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki z 06.09.1999r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy magazynowaniu, napełnianiu i rozprowadzaniu gazów płynnych (Dz.U. 1999 nr 75, poz. 846 ze zm.) i rozporządzenia Ministra Przemysłu i Handlu z 31.08.1993r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładach produkcji, przesyłania i rozprowadzania gazów (paliw gazowych) oraz prowadzących roboty budowlano – montażowe sieci gazowych (Dz.U. 1993r. nr 83, poz. 392 ze zm.)
Rozważenia w niniejszej sprawie wymaga kwestia czy organ administracyjny miał podstawę prawną do nałożenia na skarżącą spółkę obowiązku zapewnienia aby osoba koordynująca i kierująca pracą – czynnościami osób zajmujących się eksploatacją urządzeń i instalacji energetycznych, w tym elektrycznych i gazowych na terenie rozlewni gazu płynnego w [...], spełniała wymagania kwalifikacyjne w zakresie dozoru dla tych urządzeń instalacji. Jako podstawę prawną wydania decyzji wskazano § 2 pkt 16 i 20 oraz § 68 i 72 Rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 17 września 1999 roku w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy urządzeniach i instalacjach energetycznych /Dz.U. 99r nr 80, poz. 912/ - zwane dalej rozporządzeniem. Zdaniem skarżącej przepisy rozporządzenia nie mogły być zastosowane z uwagi na treść § 4 ust 1,w myśl którego przepisów rozporządzenia nie stosuje się między innymi do prac wykonywanych przy urządzeniach instalacjach energetycznych użytkowanych w zakładach produkcji, przesyłania i rozprowadzania gazu-paliw gazowych albowiem Oddział w [...] zajmuje się nie tylko magazynowaniem gazu płynnego i jego obrotem ale również jego produkcją i rozprowadzaniem do odbiorców zewnętrznych Odnosząc się do tego zarzutu stwierdzić należy, że nie zasługuje on na uwzględnienie.
Podzielić należy pogląd Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, że B. jest przedsiębiorstwem energetycznym w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 roku Prawo energetyczne /Dz. U 2003 r. nr 153, poz.1504/. Za takie przedsiębiorstwo należy uznać przedsiębiorstwo które prowadzi działalność w zakresie wytwarzania, przetwarzania, magazynowania, przesyłania, dystrybucji paliw albo energii lub obrotu nimi. Prawidłowe jest również stanowisko, że na terenie Oddziału w [...] znajdują się urządzenia, o których mowa w rozporządzeniu, obiekty bazy gazu płynnego i rozlewni stacji gazu płynnego. Te ustalenia pozwalają przyjąć że w niniejszej sprawie mają zastosowanie przepisy rozporządzenia, które w § 1 stwierdza, że rozporządzenie określa wymagania bezpieczeństwa i higieny pracy pracowników zatrudnionych przy eksploatacji urządzeń instalacji energetycznych.
Zauważyć również należy, że sam skarżący w skardze kasacyjnej przyznał, że w Oddziale w [...] użytkowane są urządzenia o których mowa w § 2 rozporządzenia. Za uzasadnione należy uznać również stanowisko Sądu, że nie ma podstaw do traktowania przepisów rozporządzenia jako przepisów lex specialis w stosunku do innych przepisów dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy. Biorąc pod uwagę, że Oddział w [...] zajmuje się również produkcją, przesyłaniem i rozprowadzaniem gazu /paliw gazowych/ zastosowanie mogą mieć również przepisy Rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 6 września 1999 roku w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy magazynowaniu, napełnianiu i rozprowadzaniu gazów płynnych.
Uwzględniając powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że wykładnia dokonana w zaskarżonym wyroku nie narusza przepisu prawa materialnego wskazanego w skardze. W tej sytuacji na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji.