Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 2 kwietnia 2008 r. sygn. akt I SA/Wa 2061/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Polskich Kolei Państwowych S.A. w W. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] września 2007 r. nr [...], którą utrzymana została w mocy decyzja Wojewody Dolnośląskiego z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...], w przedmiocie komunalizacji na rzecz Gminy Wołów niezabudowanej nieruchomości położonej w W., oznaczonej jako działka nr [...].
W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd wyjaśnił:
Oceniając zgodność z prawem decyzji, wydanych na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.), zaskarżonych przez PKP, należy uwzględnić, że z mocy art. 6 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości w brzmieniu obowiązującym w dniu wejścia w życie ustawy – Przepisy wprowadzające... terenowe organy administracji państwowej dysponowały gruntami, które nie zostały oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste, zaś, z mocy art. 38 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, dowodami potwierdzającymi te prawa mogły być decyzje o oddaniu w zarząd, umowa o przekazaniu nieruchomości pomiędzy państwowymi jednostkami organizacyjnymi zawarta za zezwoleniem właściwego organu, bądź umowa, przy czym istnienia tych form nie można domniemywać.
W aktach sprawy brak jest jakichkolwiek dokumentów wskazujących aby Polskie Koleje Państwowe legitymowały się na dzień 27 maja 1990 r. tytułem prawnym do nieruchomości, będącej przedmiotem komunalizacji, zatem zasadnie organy przyjęły, że dokumenty te nie istnieją, a prawnorzeczowego tytułu nie można wywieść z przepisów ogólnych dot. przedsiębiorstwa PKP. Również błędny jest zarzut, że w sprawie miał zastosowanie art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy – Przepisy wprowadzające... wyłączający spod komunalizacji mienie służące wykonywaniu zadań publicznych, bowiem chodzi w tym przepisie o organy administracji i sądy, a nadto przedsiębiorstwo PKP nie zostało też wymienione w wykazie przedsiębiorstw, których mienie nie podlega komunalizacji, wydanych na podstawie pkt 2 ust. 1 art. 11 tej ustawy. Zaskarżone decyzje komunalizacyjne nie naruszały zatem prawa.
Reprezentowane przez adwokata Polskie Koleje Państwowe S.A. w W. – Oddział Gospodarowania Nieruchomościami we W. wniosły skargę kasacyjną od tego wyroku, domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji i zarzucając:
Naruszenie prawa procesowego mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- I. Art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy winien być on zastosowany albowiem narusza przepisy prawa procesowego, tj.:
- – art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia, w wyniku zaniechania rozważania od kiedy PKP S.A. dysponuje nieruchomością położoną w W., w obrębie W., oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...], w sytuacji, gdy na mocy przepisu art. 7 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 24 września 1926 r. o utworzeniu Przedsiębiorstwa Polskie Koleje Państwowe, w brzmieniu obowiązującym od dnia 5 grudnia 1930 r. Skarżąca legitymowała się prawem użytkowania i zarządu w stosunku do wszelkich nieruchomości nabytych do użytku kolei w okresie obowiązywania ww. rozporządzenia.
- II. Art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy winien być on zastosowany albowiem narusza on przepisy prawa materialnego, tj.:
- 1. Art. 7 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1926 r. o utworzeniu Przedsiębiorstwa Polskie Koleje Państwowe w brzmieniu obowiązującym od dnia 5 grudnia 1930 r. – poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że przepis ten wymaga, aby przekazywanie prawnorzeczowego tytułu składników mienia ogólnonarodowego (państwowego) stanowiących nieruchomości było sformalizowane i tylko właściwe organy państwowe mogły ustanawiać prawa rzeczowe tego mienia (wydawać decyzje w tym zakresie) na rzecz innych podmiotów, podczas gdy przepis ten dla powstania zarządu wymogu takiego nie przewidywał.
- 2. Art. 5 ustawy z dnia 5 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych – poprzez ich zastosowanie i przyjęcie, że ww. nieruchomość stanowi mienie Gminy Wołów, w sytuacji gdy nie miały one zastosowania, albowiem w rzeczywistości przedmiotowa nieruchomość stanowi mienie PKP S.A.
- 3. Art. 16 ustawy z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe" – poprzez jego niezastosowanie i w następstwie przyjęcie, iż sporna nieruchomość stała się z mocy prawa, nieodpłatnie własnością Gminy Wołów, podczas gdy zastosowanie tego przepisu prowadzi do wniosku, że przedmiotowa nieruchomość stanowiła mienie PKP SA, w stosunku do którego wykonywała ona wszelkie uprawnienia.
- 4. Art. 11 ustawy ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, w zw. z art. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym Polskie Koleje Państwowe, w brzmieniu obowiązującym w dniu 27 maja 1990 r. poprzez jego pominięcie w wyniku przyjęcia, że skarżąca nie posiada tytułu prawnego do przedmiotowej nieruchomości w postaci prawa użytkowania lub zarządu, w sytuacji gdy z analizy ww. przepisów wynika, że PKP S.A. została powołana do wykonywania m.in. zadań z zakresu obronności i bezpieczeństwa państwa, zatem posiadane przez nią mienie, w tym sporna nieruchomość podlega wyłączeniu spod komunalizacji jako służące wykonaniu zadań publicznych należących do właściwości organów administracji rządowej.
- 5. Art. 38 w związku z art. 6 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości poprzez jego zastosowanie i przyjęcie, iż dowodem potwierdzającym istnienie prawa zarządu mogły być jedynie decyzja o oddaniu w zarząd, umowa o przekazaniu nieruchomości bądź umowa o nabyciu nieruchomości, podczas gdy analiza stanu prawnego wskazuje, iż przepis ten nie znajduje zastosowania w niniejszej sprawie z uwagi na fakt, iż zarząd nad nieruchomością mógł powstać również z mocy samego prawa.
- III. Art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez jego zastosowanie w sytuacji gdy nie miał on zastosowania – na skutek oddalenia skargi podczas gdy należało uchylić zaskarżoną decyzję w całości.
Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie posiada usprawiedliwionych podstaw, bowiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie naruszył ani przepisów prawa procesowego ani materialnego, wskazanych w jej podstawach.
Jako podstawa prawna zaskarżonych do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego decyzji komunalizacyjnych, został wskazany art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.), dalej "ustawa", choć w istocie należy mówić o art. 5 ust. 1 pkt 1 tej ustawy. Zgodnie z nim jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej, mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego staje się w dniu wejścia w życie ustawy z mocy prawa mieniem właściwych gmin. Znaczenie użytego w tym przepisie sformułowania "mienie należące do" zostało już dawno wyjaśnione i należy je rozumieć, że chodzi o mienie, które w dniu wejścia w życie ustawy, tj. 27 maja 1990 r. nie znajdowało się w zarządzie państwowych osób prawnych. Szło zatem o takie mienie, co do którego nie został przekazany w formie prawem przewidziany tytuł prawny.
W zaskarżonym wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny wyjaśnił w jakich formach prawnych mógł być przekazany tytuł prawny do posiadania mienia, podkreślając również, że owego tytułu nie można domniemywać. Z takim stanowiskiem Sadu należy się zgodzić, jak również i z konstatacji, iż w aktach sprawy brak jest jakiegokolwiek dokumentu stwierdzającego, że przedsiębiorstwo PKP posiadało prawo do nieruchomości, będącej przedmiotem komunalizacji. Innymi słowy mówiąc, w aktach sprawy brak jest dowodu na istnienie tytułu do władania nieruchomością przez PKP, nadanego w formie prawem przewidzianej, a zatem tytuł jej był jedynie faktyczny, a nie prawny. Zgodzić się również należy, że akty prawne o charakterze ogólnym dot. PKP, jak to określił Sąd Administracyjny, tytułu do nieruchomości, czyli wynikającego wprost z tych przepisów, jak chce skarżące PKP, nie dawały.
Ustalenie powyższych okoliczności w sprawie pozwalało na stwierdzenie, że mienie, które miałoby podlegać komunalizacji, spełniało warunek, o którym mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy.
Jednak przepis ten zawierał wyraźnie zastrzeżenie, iż mienie, o którym w nim mowa podlega komunalizacji, jeżeli dalsze przepisy ustawy nie stanowią inaczej. Takim przepisem jest art. 11.
Skarżące PKP wskazywalo, iż na przeszkodzie komunalizacji stoi art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy, tj. służenie mienia wykonywaniu zadań publicznych. Argument ten, gdy idzie o PKP nie jest słuszny. Przepis ten stanowi bowiem, że nie stają się mieniem komunalnym te składniki mienia ogólnonarodowego, które służą wykonywaniu zadań publicznych należących do właściwości organów administracji rządowej, sądów oraz organów władzy państwowej. Przedmiotowa nieruchomość nie służyła wykonywaniu takich zadań tj. należących do właściwości organów lub sądów.
Art. 11 ust. 1 pkt 2 przewiduje też, że wyłączone z komunalizacji jest mienie należące m.in. do przedsiębiorstw państwowych, których wykaz określi Rada Ministrów, jednak w rozporządzeniu z dnia 9 lipca 1990 r. ustalającym ten wykaz Polskie Koleje Państwowe nie zostały wymienione. Art. 11 ustawy zatem nie stanowi przeszkody do komunalizacji przedmiotowego mienia, wobec spełniania przez nie warunków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 11 ustawy.
Oddalenie skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny nie naruszało zatem prawa i wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).