Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 9 listopada 2006 r., sygn. akt II SA/Ke 248/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił skargę A. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...], znak: [...], w przedmiocie pomocy materialnej o charakterze socjalnym w formie stypendium szkolnego.
W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji stwierdził, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...], znak: [...], utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy D. z dnia [...] nr [...] odmawiającą przyznania stypendium szkolnego uczennicy J. J. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wskazał, że zaskarżona decyzja została wydana w następujących okoliczności faktycznych i prawnych.
A. J. wnioskiem z dnia 7 września 2005 r. zwróciła się do Burmistrza Miasta i Gminy D. o przyznanie świadczeń pomocy materialnej o charakterze socjalnym w formie stypendium szkolnego dla swojej córki J. J. Wnioskodawczyni załączyła do swego pisma dokumenty, z których wynikało, iż na dochód miesięczny jej rodziny składają się: świadczenie z Kasy Rolniczych Ubezpieczeń Społecznych w wysokości 499,78 zł, zasiłki rodzinne na dzieci – J. i R. J. w kwocie 43,00 zł na każde z nich, dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka – J. J. w kwocie 250,00 zł i R. J. w kwocie 170,00 zł, dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego – J. J. w wysokości 70,00 zł miesięcznie oraz zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 144,00 zł miesięcznie. A. J. przedstawiła także odpis skrócony aktu urodzenia córki oraz umowę dzierżawy gospodarstwa rolnego z dnia 14 kwietnia 2004 r.
Decyzją z dnia [...] organ I instancji odmówił przyznania A. J. stypendium szkolnego ze względu na fakt, iż wysokość dochodu na osobę w jej rodzinie wynosi 406,59 zł i jest wyższa od maksymalnego dochodu uprawniającego do ubiegania się o przyznanie stypendium szkolnego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. (zwane dalej Kolegium) po rozpatrzeniu odwołania A. J., decyzją z dnia [...], utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy D. z dnia [...].
Organ II instancji w motywach swojej decyzji wskazał na zasady przyznawania pomocy materialnej uczniom zawarte w przepisie art. 90b ust. 1 oraz 90d, ust. 1 i 7 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 z późn. zm.). Biorąc zaś pod uwagę treść przepisu art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), który definiuje pojęcie "dochodu", Kolegium ustaliło, iż miesięczny dochód rodziny J. J. w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, tj. w sierpniu 2005 r., wyniósł 1219,78 zł, co po przeliczeniu daje kwotę 406,59 zł przypadającą na jedną osobę.
Jednocześnie organ odwoławczy wskazał, iż miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia, uprawniająca do ubiegania się o stypendium szkolne, nie może być większa niż określona w art. 8 ust. 1 pkt 2 cyt. ustawy o pomocy społecznej kwota 316,00 zł. Mając na uwadze fakt, iż kwota 406,59 zł dochodu na osobę w rodzinie J. J. jest wyższa od przewidzianego w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej maksymalnego miesięcznego dochodu uprawniającego do ubiegania się o przyznanie stypendium szkolnego, organ odwoławczy orzekł o utrzymaniu w mocy rozstrzygnięcia Burmistrza Miasta i Gminy D. Decyzja ta stała się przedmiotem skargi A. J. wniesionej do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Kielcach.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i skargę oddalił.
Uzasadniając wyrok, Sąd I instancji podkreślił, że w przepisie art. 90b ust. 1 cyt. ustawy o systemie oświaty wyrażono ogólną zasadę, zgodnie z którą uczniowi przysługuje prawo do pomocy materialnej ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa lub właściwej jednostki samorządu terytorialnego. Natomiast zgodnie z przepisem art. 90d ust. 1 powołanej ustawy, stypendium szkolne może otrzymać uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie, w szczególności, gdy w rodzinie występuje bezrobocie, niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność, brak umiejętności wypełniania funkcji opiekuńczo-wychowawczych, alkoholizm lub narkomania a także, gdy rodzina jest niepełna lub gdy wystąpiło zdarzenie losowe.
Z kolei, przepis art. 90d ust. 7 ustawy odsyła w zakresie ustalenia miesięcznej wysokości dochodu na osobę w rodzinie ucznia, która uprawnia do ubiegania się o stypendium do przepisu art. 8 ust. 1 pkt 2 cyt. ustawy o pomocy społecznej. Stosownie do treści tego ostatniego przepisu kwota ta wynosi obecnie 316,00 zł na osobę w rodzinie.
Sąd wyjaśnił, że dochodem w rozumieniu przepisów art. 8 ust. 3 powołanej ustawy jest suma miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub – w przypadku utraty dochodu – z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, pomniejszona o:
- 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;
- 2) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.
Jednocześnie Sąd zwrócił uwagę, że do tak obliczonego dochodu, stosownie do postanowień art. 8 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, nie wlicza się jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego, wartości świadczeń w naturze oraz świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych.
Mając na względzie powołane przepisy oraz treść dokumentów poświadczających dochody skarżącej, złożonych przez nią w toku postępowania administracyjnego, Sąd uznał, iż organy administracji publicznej prawidłowo ustaliły wysokość miesięcznego dochodu rodziny J. J. podając, że w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku (sierpniu 2005 r.) wyniósł on 1219,78 zł.
Sąd wskazał, że powyższa kwota w rozbiciu na każdego członka rodziny (A. J., J. J. i R. J.) wynosi 406,59 zł, a zatem jest sumą wyższą o 90,59 zł od przewidzianej w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej miesięcznej wysokości dochodu na osobę w rodzinie ucznia (316,00 zł), uprawniającej do ubiegania się o stypendium szkolne.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła A. J. reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu w osobie adwokata A. B.. Pełnomocnik skarżącej wniosła o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie uchylenie orzeczenia i rozpoznanie skargi poprzez przyznanie stypendium szkolnego uczennicy J. J. Jednocześnie w skardze kasacyjnej zamieściła wniosek o przywrócenie terminu do jej wniesienia oraz wniosek o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu.
Postanowieniem z dnia 18 kwietnia 2007 r., sygn. akt II SA/Ke 248/06, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach przywrócił skarżącej termin do wniesienia skargi kasacyjnej.
W skardze zaskarżonemu wyrokowi pełnomocnik zarzuciła naruszenie art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, polegające na niewłaściwym jego zastosowaniu poprzez nieuwzględnienie przy obliczaniu wysokości dochodu obligatoryjnego pomniejszenia tego dochodu o składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenie społeczne określone w odrębnych przepisach.
Uzasadniając postawiony orzeczeniu zarzut adwokat A. B. podała, że zarówno organy administracji, jak i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, ustaliły wysokość dochodu jedynie w oparciu o część dyspozycji wynikającej z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, podczas gdy ustawodawca obliguje do pomniejszenia dochodu nie tylko o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, co uczyniono, ale również o wysokość kosztów związanych z uiszczeniem składek na ubezpieczenie zdrowotne i społeczne. Dalej podkreśliła, że zgodnie z oświadczeniem skarżącej, wysokość dochodu, która została wyliczona, tj. 1219,78 zł, należy pomniejszyć o koszty związane z ubezpieczeniem zdrowotnym i emerytalno – rentowym, tj. o kwotę 395 zł.
Zdaniem pełnomocnika, nieuwzględnienie powyższego faktu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w ramach dokonanej kontroli sądowoadministracyjnej zaskarżonej decyzji doprowadziło do wydania wyroku z naruszeniem powszechnie obowiązujących przepisów prawa.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do postanowień art. 183 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Z urzędu bierze pod uwagę tylko nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek nieważności postępowania, wymienionych w art. 183 § 2 ustawy. Sprawa ta mogła być zatem rozpoznana przez NSA tylko w granicach zakreślonych w skardze kasacyjnej.
Granice skargi kasacyjnej wyznaczają między innymi wymienione w art. 176 ustawy podstawy kasacyjne, które zgodnie z art. 174 ustawy mogą stanowić: 1) naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
W podstawach skargi kasacyjnej należy powołać wyraźnie normę prawa materialnego lub procesowego (wskazać właściwy artykuł lub paragraf, a także konkretny ustęp czy punkt, jeżeli w danym przepisie one występują). Niezbędne jest ponadto określenie rodzaju zarzucanego zaskarżonemu orzeczeniu naruszenia prawa, uzasadnienie zarzutu naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego wskazanie dodatkowo, że wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Skarga kasacyjna powinna być tak zredagowana, aby nie stwarzała żadnych wątpliwości interpretacyjnych. Sąd kasacyjny nie jest bowiem uprawniony do samodzielnego konkretyzowania zarzutów lub stawiania hipotez co do tego, jakiego przepisu dotyczy podstawa skargi kasacyjnej (por. wyrok NSA z 26 czerwca 2004 r., sygn. OSK 421/04, Lex nr 146732). Naczelny Sąd Administracyjny nie bada ponownie legalności zaskarżonej decyzji w takim zakresie, w jakim może (i powinien) to czynić Sąd I instancji. Nawet wówczas, gdy wyrok wojewódzkiego sądu administracyjnego jest wadliwy, NSA nie może tej wadliwości usunąć, jeżeli w skardze kasacyjnej nie zostały postawione i uzasadnione zarzuty konkretnych norm prawa materialnego i procesowego, chyba że zachodzi nieważność postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 ustawy p.p.s.a.
Pełnomocnik A. J. zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi naruszenie cyt. prawa materialnego – tj. naruszenie art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, polegające na niewłaściwym jej zastosowaniu poprzez nieuwzględnienie przy obliczaniu wysokości dochodu obowiązku pomniejszenia tegoż dochodu o składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenie społeczne określone w odrębnych przepisach. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono, iż wysokość dochodu, która została wyliczona w toku postępowania, tj. 1219 zł 78 gr, winna być pomniejszona o koszty związane z ubezpieczeniem zdrowotnym i emerytalno-rentowym, tj. o kwotę 395 zł. Nieuwzględnienie tego faktu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach doprowadziło do wydania wyroku z naruszeniem przepisów prawa.
Formułując zarzut naruszenia prawa materialnego, pełnomocnik skarżącej w istocie polemizował z ustaleniami faktycznymi, które Sąd I instancji przyjął za podstawę rozstrzygnięcia, wskazując, iż skarżąca ponosi ww. koszty w kwocie 395 zł. Pełnomocnik nie sprecyzował jednakże w jaki sposób została wyliczona ta kwota, co składa się na tę kwotę, nie przedstawił także jakichkolwiek dowodów potwierdzających fakt uiszczania przez skarżącą składek we wskazanej kwocie na ubezpieczenie zdrowotne oraz społeczne.
Zwrócić należy uwagę, iż naruszenie prawa materialnego, może polegać na błędnej jego wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu. Błędna wykładnia, to mylne zrozumienie treści przepisu. Naruszenie prawa przez niewłaściwe zastosowanie, to tzw. błąd subsumcji, czyli wadliwe uznanie, że ustalony w sprawie stan faktyczny odpowiada hipotezie określonej normy prawnej (zob. B. Gruszczyński w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2006, s. 378.). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, za utrwalony należy uznać pogląd, iż nie można w skardze kasacyjnej skutecznie stawiać zarzutu nietrafnego zastosowania prawa materialnego, gdy z jej uzasadnienia wynika, że wadliwie zostały ustalone okoliczności stanu faktycznego, bez wskazania przy tym, jakie normy postępowania naruszył sąd pierwszej instancji w procesie kontroli legalności zaskarżonych decyzji (zob. wyrok NSA z 14 października 2004 r., sygn. akt FSK 568/04, opublikowany w: ONSA i WSA 2005/4/67, wyrok NSA z 25 listopada 2004 r., sygn. akt FSK 1290/04, opublikowany w: ONSA i WSA 2005/5/95 oraz wyrok NSA z 8 czerwca 2005 r., sygn. akt I OSK 956/2005, Lex nr 266353).
Należy w związku z tym stwierdzić, iż ustalenia faktyczne w zakresie wysokości dochodu skarżącej mogłyby zostać podważone jedynie w razie podniesienia zarzutu naruszenia przepisów postępowania sądowego (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), a w szczególności na przykład art. 141 § 4 p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.
Podniesiony zatem w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia prawa materialnego uznać należy zatem za chybiony.
Z tych względów skargi kasacyjnej wniesionej przez A. J. nie można było uznać za zasadną i dlatego, na podstawie art. 184 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało ją oddalić.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącej – adwokatowi wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.