Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wyrokiem z dnia 9 listopada 2006 r. sygn. akt II SA/Ke 250/06 oddalił skargę A. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stypendium szkolnego. Wyrok zapadł w następujących okolicznościach sprawy.
Decyzją z dnia [...] nr [...] Burmistrz Miasta i Gminy D. odmówił przyznania R. J., synowi A. J., stypendium szkolnego. Podał przy tym, że z przedstawionych przez wnioskodawczynię dokumentów wynika, iż na dochód miesięczny jej rodziny składają się: świadczenie z Kasy Rolniczych Ubezpieczeń Społecznych w wysokości 499,78 zł., zasiłek rodzinny na dwójkę dzieci – J. i R. J. w kwocie 43 zł. na każde z nich, dodatek z tytułu samotnego wychowania dziecka – J. J. w kwocie 250 zł. i R. J. w kwocie 170 zł., dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego – J. J. w wysokości 70 zł. oraz zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 144 zł.
Od powyższej decyzji odwołała się A. J., wskazując na bardzo trudną sytuację materialną jej rodziny.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. odwołania tego nie uwzględniło i decyzją z dnia [...] nr [...] rozstrzygnięcie Burmistrza Miasta i Gminy D. z dnia [...] utrzymało w mocy. W motywach swojej decyzji Kolegium powołało się na reguły przyznawania pomocy materialnej uczniom, zawarte w przepisie art. 90 b ust. 1 oraz 90 d, ust. 1 i 7 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004r. Nr 256, poz. 2572 ze zm.) oraz zasady obliczania dochodu określone w art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593, Nr 99, poz. 1001 i nr 273, poz. 2703). Stwierdziło ponadto, że miesięczny dochód rodziny A. J. w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, tj. w sierpniu 2005 r., wyniósł 1.219,78zł, co po przeliczeniu na jedną osobę daje kwotę 406,59 zł. Tymczasem stypendium szkolne może być przyznane wyłącznie uczniowi, w którego rodzinie dochód nie przekracza kwoty określonej w art. 8 ust. 1, pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, tj. 316,00 zł na 1 osobę.
Skoro zatem dochód w kwocie 406,59 zł. przypadający na osobę w rodzinie R. J. jest wyższy od maksymalnego dochodu uprawniającego do ubiegania się o przyznanie stypendium szkolnego, to rozstrzygnięcie Burmistrza Miasta i Gminy prawa nie narusza, a zatem brak jest podstaw do uchylenia decyzji tego organu.
Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach złożyła A. J. podnosząc, iż decyzja ta jest dla niej krzywdząca. Skarżąca wskazała, że jest osobą niepełnosprawną i pozostaje bez pracy. Po śmierci męża sama wychowuje dwoje dzieci, w tym jedno wymagające stałej opieki lekarskiej.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wspomnianym wyrokiem z dnia 9 listopada 2006 r., sygn. akt II SA/Ke 250/06 oddalił skargę A. J. W uzasadnieniu stwierdził, że zgodnie z art. 90 b ust. 1 ustawy o systemie oświaty uczniowi przysługuje prawo do pomocy materialnej ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa lub właściwej jednostki samorządu terytorialnego. Stypendium szkolne może otrzymać uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie, w szczególności, gdy w rodzinie występuje bezrobocie, niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność, brak umiejętności wypełniania funkcji opiekuńczo-wychowawczych, alkoholizm lub narkomania a także, gdy rodzina jest niepełna lub gdy wystąpiło zdarzenie losowe, o czym stanowi art. 90 d ust. 1 ustawy o systemie oświaty.
Natomiast w zakresie ustalenia miesięcznej wysokości dochodu na osobę w rodzinie ucznia, która uprawnia do ubiegania się o przedmiotowe stypendium art. 90 d ust. 7 ustawy o systemie oświaty, odsyła do przepisu art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, zgodnie z którym kwota ta wynosi 316 zł. na 1 osobę w rodzinie.
Dochodem w rozumieniu przepisów art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej jest suma miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub - w przypadku utraty dochodu - z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, pomniejszona o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;
- 2) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.
Stosownie do postanowień art. 8 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, do tak obliczonego dochodu, nie wlicza się jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego, wartości świadczeń w naturze oraz świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych.
Organy administracji orzekające w niniejszej sprawie, zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, prawidłowo ustaliły, że w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, tj. w sierpniu 2005 r. A. J. uzyskała dochód w wysokości 1.219,78 zł. Po podzieleniu tej sumy na A. J., J. J. i R. J. kwota przypadająca na jednego członka rodziny wynosiła kwotę 406,59 zł., a więc była wyższa o 90,59 zł. od przewidzianego, zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie ucznia, uprawniającego do przyznania stypendium szkolnego.
Skargę kasacyjną od powyższego orzeczenia złożyła A. J. reprezentowana przez adwokata - pełnomocnika z urzędu, który błędnie wskazał sygnaturę zaskarżonego orzeczenia II SA/Ke 249/06 zamiast II SA/Ke 250/06. Domagała się uchylenia wyroku w całości i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, ewentualnie uchylenia orzeczenia i rozpoznania skargi oraz przyznania R. J. stypendium szkolnego. Ponadto wniosła o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła naruszenie art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej polegające na niewłaściwym jego zastosowaniu, to jest na nieuwzględnieniu przy obliczaniu wysokości dochodu obligatoryjnego pomniejszenia tegoż dochodu o składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach.
W ocenie autora skargi kasacyjnej zarówno organy administracji jak i Wojewódzki Sad Administracyjny w Kielcach ustaliły wysokość dochodu jedynie w oparciu o część dyspozycji wynikającej z treści art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, podczas gdy ustawodawca obliguje do pomniejszenia dochodu nie tylko o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, co zostało uczynione, ale również o wysokość kosztów związanych z uiszczeniem ubezpieczenia zdrowotnego i społecznego. W ocenie kasatora wysokość dochodu, która została wyliczona na kwotę 1.219,78 zł., winna być pomniejszona o koszty związane z ubezpieczeniem zdrowotnym i emerytalno – rentowym tj. o kwotę 395 zł. W takim zaś przypadku dochód na osobę w rodzinie A. J. wynosi 274,93 zł. co uprawniałoby jej syna R. do otrzymania stypendium szkolnego.
Jednocześnie z powyższą skargą kasacyjną pełnomocnik A. J. złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia tego środka zaskarżenia. Termin do wniesienia skargi kasacyjnej został skarżącej przywrócony postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 18 kwietnia 2007 sygn. akt II SA/Ke 250/06.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna jest znacznie sformalizowanym środkiem zaskarżenia orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych. Powinna ona odpowiadać wymogom formalnym przewidzianym dla każdego pisma w postępowaniu sądowym (art. 49 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.- dalej P.p.s.a.), a ponadto spełniać wymogi materialne określone dla omawianego środka zaskarżenia (art. 176 tej ustawy). Wśród warunków materialnych (konstrukcyjnych) najważniejsze znaczenie ma przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, gdyż Naczelny Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do samodzielnego uzupełniania skargi kasacyjnej. Nie może badać zgodności zaskarżonego orzeczenia z przepisami prawa niewymienionymi w rozpatrywanej skardze kasacyjnej. Oznacza to, że skuteczność omawianego środka zaskarżenia w znacznej mierze uzależniona jest od sposobu jej sformułowania przez samego kasatora.
Stosownie do art. 183 §1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje bowiem sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod rozwagę wyłącznie nieważność postępowania. Jeżeli - tak jak w rozpoznawanej sprawie - żadna z enumeratywnie wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania nie zachodzi, Sąd drugiej instancji zobowiązany jest zatem ograniczyć się tylko do zarzutów sformułowanych w rozpatrywanej skardze kasacyjnej.
Z uwagi na taki zakres kontroli oraz ścisłe wymagania stawiane w skardze kasacyjnej ustawodawca wprowadził tzw. przymus adwokacko-radcowski (art. 175 P.p.s.a.). Powierzenie przez ustawodawcę obowiązku sporządzenia skargi kasacyjnej pełnomocnikowi z profesjonalną znajomością prawa miało zapewnić jej odpowiedni poziom merytoryczny i formalny, umożliwiający pełną kontrolę zaskarżonego orzeczenia.
Zgodnie z art. 174 P.p.s.a. skargę można oprzeć na podstawach: 1) naruszenia prawa materialnego przez błędna wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt.1), 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naruszenie prawa materialnego będące następstwem błędnej jego wykładni można określić jako nadanie innego znaczenia treści zastosowanego przepisu, czyli polega na mylnym zrozumieniu poszczególnego zwrotu lub treści i tym samym znaczenia przepisu, lub też tylko terminu występującego w jego treści. Natomiast pierwsza ze wskazanych postaci naruszenia prawa materialnego wyraża się w pominięciu obowiązującego przepisu, który powinien być zastosowany w konkretnej sprawie. Wadliwość takiego uchybienia sprowadza się więc w istocie do wadliwego wyboru przez sąd orzekający normy prawnej prawa materialnego lub mylnej jej subsumcji.
W rozpoznawanej sprawie pełnomocnik A. J., adw. A. B., wniosła skargę od orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach sygn. akt IISA/Ke 249/06. Powołanie tej sygnatury Naczelny Sąd Administracyjny uznał za oczywistą omyłkę kasatora, gdyż bezspornym jest, że wyrok w przedmiocie odmowy przyznania R. J. stypendium szkolnego został wydany w sprawie IISA/Ke 250/06, a nie IISA/Ke 249/00.
Strona skarżąca zarzuciła Sądowi I instancji naruszenie prawa materialnego, tj. art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) polegające na niewłaściwym jego zastosowaniu poprzez nieuwzględnienie przy obliczaniu wysokości dochodu obowiązku pomniejszenia dochodu rodziny o składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenie społeczne określone w odrębnych przepisach. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej stwierdzono zaś, że zarówno organy administracji jak i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach błędnie ustaliły wysokość dochodu na członka rodziny wnioskodawczyni. Kwota 1219 zł 78 gr uzyskanego przez A. J. dochodu nie została bowiem pomniejszona o koszty związane z ubezpieczeniem zdrowotnym i emerytalno-rentowym, które wynosiły 395zł.
Formułując taki zarzut, związany w sposób oczywisty wyłącznie z pierwszą z podstaw kasacyjnych (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), strona w rzeczywistości zakwestionowała ustalenia faktyczne tkwiące u podstaw zaskarżonego wyroku. Tymczasem zarzut naruszenia prawa materialnego nie może być skutecznie uzasadniony próbą zwalczania poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych (por. wyrok NSA z dnia 22 października 2004 r., sygn. GSK 811/04, ONSAiWSA 2005, nr 4, poz. 68). I odwrotnie, próba zwalczania ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd I instancji nie może nastąpić przez zarzut naruszenia prawa materialnego. Ewentualnie może być ona skuteczna, tylko w ramach podstawy kasacyjnej wymienionej w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. (por. wyrok NSA z dnia 6 lipca 2004r sygn. akt FSK 192/04, ONSAiWSA 2004, nr 3, poz. 68).
W tej sytuacji, wobec jednoznacznego ograniczenia podstaw kasacyjnych wyłącznie do zarzutu naruszenia prawa materialnego oraz z uwagi na związanie granicami skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjnych nie mógł oceniać trafności poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych. Bez podniesienia zarzutu naruszenia przez Sąd pierwszej instancji norm postępowania sądowoadministracyjnego za miarodajne należało zatem uznać ustalone okoliczności stanu faktycznego, w tym przede wszystkim w kwestii wysokości dochodu A. J. w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie synowi stypendium szkolnego.
Z powyższego wynika, że podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty zostały błędnie sformułowane, co uniemożliwiło Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu ich rozpoznanie i w konsekwencji ocenę ich zasadności. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 184 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę kasacyjną należało oddalić. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu orzeka wojewódzki sad administracyjny, zgodnie z art. 209 i art. 210 ustawy P.p.s.a.