Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 9 listopada 2006 r., sygn. akt II SA/Ke 251/06, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił skargę A. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...], znak: [...], w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku szkolnego.
W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji stwierdził, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...], znak: [...], utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy D. z dnia [...], znak: [...], odmawiającą przyznania uczniowi J. J. zasiłku szkolnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wskazał, że zaskarżona decyzja została wydana w następujących okoliczności faktycznych i prawnych.
A. J. wnioskiem z dnia 7 września 2005 r. zwróciła się do Burmistrza Miasta i Gminy D. o przyznanie świadczeń pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla swojej córki J. J. w formie zasiłku szkolnego. Wnioskodawczyni załączyła do tego pisma odpis skrócony aktu zgonu swego męża, który zmarł [...] stycznia 2005 r. oraz odpis skrócony aktu urodzenia córki.
Decyzją z dnia [...] organ I instancji odmówił przyznania J. J. zasiłku szkolnego ze względu na złożenie przedmiotowego wniosku po terminie.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. (zwane dalej Kolegium) po rozpatrzeniu odwołania A. J. od powyższej decyzji, decyzją z dnia [...], utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy D. z dnia [...].
Organ II instancji w motywach swojej decyzji powołał przepis art. 90e ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 z późn. zm.). Kolegium wskazało, iż zdarzenie losowe w postaci śmierci ojca ucznia – upoważniające do otrzymania zasiłku szkolnego przez J. J. – miało miejsce w dniu 18 stycznia 2005 r. Natomiast wniosek o przyznanie przedmiotowego zasiłku został złożony w dniu 7 września 2005 r. – a więc prawie osiem miesięcy od wystąpienia tego tragicznego zdarzenia. Z uwagi na powyższe organ odwoławczy ocenił, iż A. J. uchybiła terminowi do złożenia wniosku o przyznanie zasiłku szkolnego, który, stosownie do przepisu art. 90e ust. 4 powołanej ustawy, wynosi nie dłużej niż dwa miesiące od daty wystąpienia zdarzenia uzasadniającego przyznania zasiłku.
Decyzja ta stała się przedmiotem skargi A. J. wniesionej do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Kielcach.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i skargę oddalił.
Uzasadniając wyrok, Sąd I instancji podkreślił, że w przepisie art. 90e ust. 1 cyt. ustawy o systemie oświaty wyrażono ogólną zasadę, zgodnie z którą zasiłek szkolny może być przyznany uczniowi znajdującemu się przejściowo w trudnej sytuacji materialnej z powodu zdarzenia losowego. Z kolei, przepis art. 90e ust. 2 powołanej ustawy stanowi, iż zasiłek szkolny może być przyznany w formie świadczenia pieniężnego na pokrycie wydatków związanych z procesem edukacyjnym lub w formie pomocy rzeczowej o charakterze edukacyjnym, raz lub kilka razy w roku, niezależnie od otrzymywanego stypendium szkolnego. Natomiast zgodnie z przepisem art. 90e ust. 4 o przedmiotowy zasiłek można ubiegać się w terminie nie dłuższym niż dwa miesiące od wystąpienia zdarzenia uzasadniającego przyznanie tego zasiłku.
Sąd stwierdził, że zdarzeniem losowym, o jakim mowa w art. 90e ust. 1 jest w rozpatrywanej sprawie śmierć ojca ucznia, która, jak to wynika ze złożonego przez skarżącą aktu zgonu K. J. J., miała miejsce w dniu [...] stycznia 2005 r.
Następnie Sąd zestawił powyższą datę z dniem złożenia przez A. J. wniosku o przyznanie przedmiotowego zasiłku, tj. 7 września 2005 r., podnosząc, że złożenie wniosku miało miejsce prawie osiem miesięcy od śmierci K. J. J.. W konsekwencji Sąd uznał, iż wniosek został złożony z uchybieniem dwumiesięcznego terminu zawartego w art. 90e ust. 4 ustawy o systemie oświaty i jednocześnie zaznaczył, że dokonana w tym zakresie przez organ II instancji ocena była prawidłowa.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła A. J. reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu w osobie adwokata A. B.. Pełnomocnik skarżącej wniosła o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie uchylenie orzeczenia i rozpoznanie skargi poprzez przyznanie J. J. zasiłku szkolnego. Jednocześnie w skardze kasacyjnej zamieściła wniosek o przywrócenie terminu do jej wniesienia oraz wniosek o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu.
Postanowieniem z dnia 18 kwietnia 2007 r., sygn. akt II SA/Ke 251/06, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach przywrócił skarżącej termin do wniesienia skargi kasacyjnej.
W skardze, wobec zaskarżonego wyroku, pełnomocnik sformułowała zarzut naruszenia art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., w zw. z art. 7 i art. 9 Kodeksu postępowania administracyjnego.
Uzasadniając postawiony orzeczeniu zarzut, pełnomocnik podała, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, dokonując kontroli sądowoadministracyjnej, nie zbadał, czy orzekające w sprawie organy administracji nie dopuściły się naruszeń przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Wskazała, że A. J. niezwłocznie po śmierci męża chciała złożyć stosowny wniosek, ale wyjaśniono jej, że z uwagi na brak nowych druków wniosków nie może tego uczynić. Dalej stwierdziła, że jej mocodawczyni kazano oczekiwać na wydanie nowych druków, tłumacząc, że w dyspozycji urzędników pozostają stare druki wniosków, których nie można zastosować do jej wniosku, a skarżąca wierząc w prawdziwość tych informacji postąpiła zgodnie z nimi.
Zdaniem pełnomocnika, skarżącej nikt nie informował o obowiązującym terminie do złożenia wniosku, a udzielone jej informacje wprowadziły ją w błąd. Tym samym organy administracji publicznej naruszyły art. 7 i 9 k.p.a.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Na wstępie poczynić należy ogólną uwagę, iż Naczelny Sąd Administracyjny jest związany granicami skargi kasacyjnej, z urzędu bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania (art. 183 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).
Zgodnie z utrwalonym już w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego poglądem, zgłaszając zarzut naruszenia przepisów postępowania, strona winna wskazać przepisy regulujące postępowanie przed sądami administracyjnymi, ewentualnie w powiązaniu z przepisami regulującymi postępowanie administracyjne, w którym zaskarżony akt został wydany lub czynność dokonana (por. poglądy wyrażone w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 lipca 2005 r., sygn. FSK 2007/04, opubl. w Systemie Informacji Prawnej Lex pod nr 175911, z dnia 9 września 2005 r., sygn. akt FSK 2411/04, opubl. tamże pod nr 173081).
Formułując zarzut skargi kasacyjnej, strona wskazała zarzut naruszenia art. 3 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 7 i art. 9 Kodeksu postępowania administracyjnego. Wadliwość kontroli przeprowadzonej przez Sąd I instancji polegać miała w tym przypadku na niezbadaniu, czy organy administracji publicznej, w toku postępowania, dopuściły się naruszenia wskazanych przepisów, skarżąca bowiem została poinformowana przez urzędników, że należy złożyć wniosek o zasiłek szkolny na nowym formularzu, zaś urząd dysponuje jedynie starymi formularzami.
Tak sformułowany zarzut skargi kasacyjnej nie może wywołać pożądanego przez stronę skutku w postaci uchylenia zaskarżonego wyroku. Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki przewidziane w ustawie. W § 2 tego artykułu wskazano, iż kontrola ta obejmuje orzekanie w sprawach skarg na wskazane tam akty administracyjne, czynności z zakresu administracji publicznej oraz bezczynność organów w zakresie określonym tym przepisem. Przepis ten określa zatem zakres przedmiotowy kognicji sądu administracyjnego oraz podstawową zasadę sprawowania kontroli, wskazując, iż ocenia on prawidłowość działania administracji tylko pod kątem jej zgodności z obowiązującym prawem i tylko co do określonych w ustawie aktów i czynności (ewentualnie bezczynności) organów. W wyniku tej kontroli sąd administracyjny ma obowiązek zastosować jeden z przewidzianych w ustawie środków, środków tych jednak nie wymienia.
Kontroli tej zaś – zgodnie z powołanym przepisem – dokonuje jedynie w wyniku postępowania zainicjowanego poprzez wniesienie skargi przez stronę postępowania administracyjnego (bądź inny podmiot uprawniony do wniesienia skargi – art. 50 § 1 i § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).
Wadliwość kontroli może powstać dopiero na etapie formułowania przez Sąd w wyroku zwrotu stosunkowego o zgodności bądź nie danego aktu z prawem, czyli poprzez zastosowanie jednego ze środków przewidzianych w ustawie. Środki te zostały określone w art. 145-151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W niniejszej sprawie Sąd I instancji oddalił skargę. Oddalając skargę (czyli stosując środek wskazany w art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), mimo istniejących naruszeń prawa, Sąd może naruszyć art.145 § 1 pkt 1 lit. b lub c tej ustawy poprzez jego niezastosowanie bądź art. 151 tej ustawy poprzez jego zastosowanie. Strona, formułując zarzut wadliwości kontroli w postaci niezbadania, czy organy administracji publicznej dopuściły się naruszenia art. 7 i art. 9 k.p.a., nie zarzuciła naruszenia art.145 § 1 pkt 1 lit b lub c lub art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Ponadto, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., decyzja podlega uchyleniu, jeżeli sąd stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wskazane przez skarżącą uchybienia nie mogły mieć istotnego wpływu na wynik sprawy, bowiem termin, o którym mowa w art. 90e ust. 4 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572) ma charakter prekluzyjny, co oznacza, że po jego upływie, prawo do otrzymania zasiłku szkolnego wygasa. Z tego też powodu nie ma znaczenia przyczyna, dla której strona uchybiła temu terminowi.
Zarzut naruszenia art. 3 § 1 tej ustawy w powiązaniu z konkretnymi przepisami k.p.a. jest więc chybiony, Sąd bowiem przepisu tego w sposób wskazany przez stronę naruszyć nie mógł.
Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 184 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę kasacyjną należało oddalić jako niezasadną.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącej – adwokatowi wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.