Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 8 stycznia 2016 r., sygn. akt IV SA/Wa 2855/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę E. H. i K. R. na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji.
W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji przedstawił następujące ustalenia faktyczne i prawne sprawy.
Decyzją z dnia [...] lipca 2015 r., Minister Infrastruktury i Rozwoju utrzymał w mocy decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] maja 2010 r., odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z dnia [...] marca 1956 r., nr [...] o przyznaniu odszkodowania za barak mieszkalny, znajdujący się na parceli nr [...], położonej w G., zapisanej w księdze wieczystej Sądu Powiatowego w G. tom I wykaz [...], stanowiący własność S. K. Ustalenia odszkodowania - za znajdujący się na wywłaszczonej nieruchomości barak - dokonano na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 4 poz. 31 - dalej jako "dekret") oraz przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1952r. w sprawie ustalenia norm szacunkowych dla nieruchomości nabywanych w celu realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r., Nr 52, poz. 339 – dalej jako "rozporządzenie").
Organ odwoławczy potwierdził trafność ustaleń organu pierwszej instancji, że nieruchomość, na której znajdował się barak mieszkalny, została objęta wnioskiem z dnia [...] maja 1953 r. Nr [...], złożonym do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego w stosunku do nieruchomości położonej w G., o pow. [...] ha, zapisanej w KW Sądu Powiatowego dla m. G. tom I wykaz [...], nr katastralny parceli [...] karta mapy [...] i nieruchomości o powierzchni [...] ha, zapisanej w KW Sądu Powiatowego dla m. G. tom II wykaz [...], nr katastralny parceli [...] karta mapy [...] stanowiących własność K. K., K. J. i K. R. - trojga dzieci S. K. Jednocześnie w owym wniosku z dnia [...] maja1953 r., Prezydium Miejskiej Rady Narodowej wniosło o przyznanie odszkodowania, na co pozwalał art. 33 ust. 1 dekretu. Zwrócono się także o wydanie na podstawie art. 19 dekretu zezwolenia na niezwłoczne objęcie nieruchomości przez wykonawcę narodowego planu gospodarczego, jak również o ustalenie wysokości odszkodowania należnego stronom.
Minister potwierdził, że S. K. został ustalony jako właściciel baraku mieszkalnego, w trybie art. 26 dekretu. Natomiast nieruchomość, na której znajdował się barak, a której S. K. był użytkownikiem, stanowiła własność hipoteczną jego dzieci, które reprezentował w postępowaniu wywłaszczeniowym. Z tego względu, właściciel baraku został zwolniony z obowiązku przedłożenia zaświadczenia Sądu Powiatowego o stanie obciążeń wywłaszczanej nieruchomości i innych zaświadczeń wymienionych w § 3 rozporządzenia.
Pismem z dnia [...] maja 1953 r. Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w G. powołując się na zezwolenie Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia [...] października 1952 r. - wystąpiło do K. K. i współwłaścicieli nieruchomości przewidzianych do wywłaszczenia, z wezwaniem do zawarcia umowy kupna za cenę, która miała być określona na podstawie art. 28 dekretu i zatwierdzona przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. Następnie, pismem z dnia [...] czerwca 1953 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. zezwoliło na objęcie zawnioskowanych do wywłaszczenia nieruchomości pod warunkiem uprzedniego dokonania szczegółowego opisu tych nieruchomości oraz innych ustaleń niezbędnych dla określenia odszkodowania. Jednocześnie poinformowano właścicieli, że o terminie opisu nieruchomości zostaną dodatkowo powiadomieni.
Zawiadomieniem z dnia [...] lipca 1953 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. poinformowało o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego oraz o terminie rozprawy. Wskazano, że przedmiotem rozprawy będzie ewentualne przeprowadzenie oględzin nieruchomości w celu szczegółowego ich opisu i dokonanie innych ustaleń niezbędnych do określenia odszkodowania oraz rozpatrzenia ewentualnych wniosków i sprzeciwów stron i osób zainteresowanych.
Zdaniem Ministra, nie doszło zatem do rażącego naruszenia prawa, skoro wniosek o ustalenie odszkodowania został złożony przed wydaniem orzeczenia o wywłaszczeniu, a na rozprawie zostały przeprowadzone czynności zmierzające do ustalenia odszkodowania (art. 33 ust. 6 dekretu).
Z protokołu przeprowadzonej w dniu [...] lipca 1953 r. rozprawy wynika, że udział w niej wziął S. K. W wyniku oględzin ustalono, że na nieruchomości stanowiącej własność dzieci S. K. znajdował się m.in. barak drewniany o fundamentach betonowych, którego ściany zewnętrzne były drewniane od wewnątrz podmurowane cegłą na płask, sufit z płyt barakowych podbity w sześciu ubikacjach mieszkalnych płatami [...] m/m. Długość baraku [...] m x [...] m. Barak był kryty papą i skanalizowany. Barak był zamieszkały przez J. W. wraz żoną i czworgiem dzieci oraz obywatela B. bez rodziny, który wg. stwierdzenia komisji winien otrzymać mieszkanie zastępcze.
Ponadto rodzina wielodzietna zamieszkująca barak posiadała inwentarz żywy: [...] krowy, [...] świnię, [...] kur [...] kurcząt. W dalszej części protokołu zamieszczone jest, odebrane w wyniku dokonanych przesłuchań stron - oświadczenie S. K. wyrażone w imieniu nieletnich dzieci, z którego wynika, że nie wniósł on sprzeciwu odnośnie wywłaszczenia nieruchomości, natomiast prosi o ustalenie wysokości odszkodowania dopiero po dojściu dzieci do pełnoletniości. Ponadto wniósł o ustalenie odszkodowania za barak, drzewa owocowe, uprawy i plony.
W aktach sprawy znajduje się opinia szacunkowa wykonana przez rzeczoznawcę A. K., powołanego uchwałą Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...] stycznia 1955 r. Nr [...], z której wynika, że wartość baraku została wyliczona w oparciu przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1952r. (Dz. U. z 1952 r. nr 52, poz. 339), które wskazywały, że wartość budynku mieszkalnego i zabudowań gospodarczych znajdujących się na nieruchomościach rolnych określano na podstawie szacunku Powszechnego Zakładu Ubezpieczeń Wzajemnych.
Przepisy w zakresie wyceny nieruchomości nierolnych - budynków miejskich wraz z urządzeniami, będącymi częścią składową nieruchomości (art. 12 ust. 1 rozporządzenia) nie uległy przy tym jakimkolwiek zmianom od chwili wizji lokalnej i rozprawy odszkodowawczej, aż do chwili wydania orzeczenia odszkodowawczego w dniu [...] marca 1956 r. Wysokość odszkodowania - wbrew zarzutom wnioskodawców - została oparta na ustawowych podstawach - normach szacunkowych PZU oraz mnożnika 3,6, przewidzianego dla budynków mieszkalnych, zawierających nie więcej niż 10 izb, w tym najwyżej dwie izby użytkowe (świadczy o tym zarówno treść opinii szacunkowej rzeczoznawcy A. K., jak również uzasadnienie zaskarżonej decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z dnia [...] marca 1956 r. Nr [...]). Kwota przyznanego odszkodowania z uwzględnieniem zużycia wyniosła [...]zł.
Pismem z dnia [...] lipca 1955 r. S. K. - w związku z możliwą nieprzydatnością baraku wykonawcy narodowych planów gospodarczych, czego konsekwencją byłoby jego usunięcie i dodatkowe koszty rozbiórki - zwrócił się do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej, Wydziału Administracyjno - Społecznego o zezwolenie na przeniesienie baraku w pobliże miejsca swojego zamieszkania. W przypadku udzielenia zgody, poprosił o powiadomienie, kiedy zostaną usunięci lokatorzy i kiedy będzie mógł przystąpić do rozbiórki.
Orzeczeniem z dnia [...] marca 1956 r. nr [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. przyznało ostatecznie S. K. odszkodowanie w kwocie [...]zł, za barak mieszkalny, znajdujący się na nieruchomości położonej w G., zapisanej w księdze wieczystej Sądu Powiatowego w G. tom I wykaz [...].
Pismem z dnia [...] marca 1956 r. skierowanym do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej, Wydziału Administracyjno - Społecznego S. K. wyraził zgodę na przyznanie odszkodowania za barak mieszkalny w kwocie [...] zł. oraz oświadczył, że żadnego sprzeciwu nie złoży i wniósł o jak najszybsze przesłanie pieniędzy. Brak jest zatem - jak podkreślił Minister - podstaw do przyjęcia, iż S. K. zgłaszał wątpliwości w stosunku do wysokości odszkodowania ustalonej za przejęty barak.
Minister wyprowadził stąd wniosek, że postępowanie o ustalenie odszkodowania zostało dokonane przy uczestnictwie strony zainteresowanej - S. K. i z pełną aprobatą podjętego rozstrzygnięcia. Nie wnosił on o przesłuchanie biegłego, zatem nie miał zastosowania art. 36 ust. 1 dekretu.
Podniesiony zatem zarzut rażącego naruszenia art. 33 ust. 2 dekretu nie znajduje zatem, w ocenie organu, uzasadnienia. Zgodnie ze wskazanym artykułem dekretu orzeczenie o ustaleniu odszkodowania zapadało po przeprowadzeniu rozprawy. W przedmiotowej sprawie rozprawa została przeprowadzona w dniu [...] lipca 1953 r. i uczestniczył w niej zainteresowany. Rozprawa została połączona z oględzinami, które były niezbędne w celu dokonania ustaleń koniecznych do ustalenia odszkodowania.
Zdaniem Ministra nie jest zasadny zarzut strony, jakoby orzeczenie w przedmiocie odszkodowania za przejęty wraz z nieruchomością barak drewniany, powinno być poprzedzone dodatkową rozprawą odszkodowawczą. Jak wynika z akt sprawy wszystkie ustalenia niezbędne do prawidłowego określenia odszkodowania za ten barak zostały dokonane podczas rozprawy i wizji lokalnej, przeprowadzonych w dniu [...] lipca 1953 r., z udziałem S. K. Minister stwierdził, że rozstrzygnięcie w przedmiocie odszkodowania za przejęty wraz z nieruchomością barak drewniany zostało poprzedzone prawidłową - w świetle art. 33 ust. 3 i ust. 2 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. - rozprawą odszkodowawczą.
Nie był też uprawniony, zdaniem Ministra, kolejny zarzut podniesiony przez pełnomocnika Wnioskodawców - rażącego naruszenia przepisu § 9 ust. 3 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów oraz Ministrów Budownictwa i Finansów z dnia 29 grudnia 1950 r. w sprawie trybu powoływania rzeczoznawców w postępowaniu ustalającym odszkodowanie za nieruchomości, wywłaszczone dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Regulował on zasady wyłączenia rzeczoznawców. Wątpliwość co do bezstronności zachodziła wówczas, gdy w grę wchodził czynnik rodzaju osobistego, a zatem takie zainteresowanie sprawą i jej rozstrzygnięciem, które budzi podejrzenia o brak obiektywizmu. W przedmiotowej sprawie, jak podał Minister, A. K. został powołany uchwałą Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej, zgodnie z przepisem § 9 ust. 1 rozporządzenia z dnia 29 grudnia 1950 r. Władza nie miała więc wątpliwości co do jego bezstronności.
Zatem fakt, że wyceny zniszczonych zasiewów, upraw i plonów dokonał A.K. - rzeczoznawca z listy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G., powołany uchwałą PWRN w G. z dnia [...] stycznia 1955 r. Nr [...] - nie wypełnił przesłanki wskazanej w § 9 ust. 3 rozporządzenia, co uzasadniałoby wyłączenie tego biegłego.
Zdaniem Ministra, powołanie do dokonania oszacowania baraku osoby, która uprzednio przewodniczyła rozprawie w sprawie ustalenia podstaw odszkodowania, nie narusza również przepisów powołanego rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów oraz Ministrów Budownictwa i Finansów z dnia 29 grudnia 1950 r., gdyż stosownie do treści § 3 rozporządzenia rzeczoznawcą mogła być osoba, która posiadała obywatelstwo polskie, korzystała z pełni praw obywatelskich i cywilnych, zamieszkiwała na terenie województwa, posiadała kwalifikacje, które dawały rękojmię fachowego i sumiennego wykonania obowiązków rzeczoznawcy oraz wyraziła zgodę na pełnienie tych obowiązków. Wskazany § 3 nie wyłączał zatem możliwości powołania jako rzeczoznawcy pracownika Prezydium, jeśli tylko spełniał on wymagania określone w tym przepisie.
Wobec tego fakt, że A. K. przewodniczył rozprawie, po dokonaniu szczegółowych oględzin nieruchomości zawnioskowanych do wywłaszczenia, nie może - zdaniem Ministra - przesądzać o braku jego bezstronności.
Jak wynika z zebranych dokumentów A. K. był urzędnikiem i był zarazem rzeczoznawcą. Jako rzeczoznawca dawał rękojmię fachowego i sumiennego wykonania obowiązków. Nadto, uczestniczące w oględzinach strony - w tym S. K. - miały możliwość bezpośredniego kontaktu ze specjalistą i w związku z tym uzyskania interesujących je informacji, jak również możliwość podniesienia w trakcie postępowania odszkodowawczego także zarzutu stronniczości.
Według Ministra, nie był też trafny zarzut, że wobec braku rozprawy odszkodowawczej, strona nie mogła się zapoznać z opinią biegłego w kwestii przyznanego odszkodowania. Zarzut ten nie mógł więc prowadzić do stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z dnia [...] marca 1956 r.
Minister podkreślił, że sporządzona opinia szacunkowa nie posiada daty, jest tylko uwidoczniona data powołania rzeczoznawcy. Z tego względu organ nie mógł poddać ocenie sposobu i czasu uzyskania przez stronę informacji o dokonanym szacunku. W uzasadnieniu tej decyzji strona została jednak pouczona o prawie do złożenia odwołania, z którego nie skorzystała. Postąpiła wręcz przeciwnie, bo dwa dni po wydaniu orzeczenia złożyła pismo, w którym oświadczyła, że żadnego sprzeciwu nie wnosi i prosi o jak najszybsze przysłanie pieniędzy.
Wobec wskazanych faktów Minister stwierdził, że brak w przedmiotowym postępowaniu rozprawy odszkodowawczej, przed wydaniem orzeczenia o odszkodowaniu, nie stanowił rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 Kpa, które samoistnie uzasadniałoby wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji administracyjnej. W postępowaniu o ustalenie odszkodowania nie zaistniała bowiem taka czynność lub sytuacja, która pozbawiłaby lub ograniczyła prawo strony. Zachowane dowody wskazują na aktywny udział strony, świadczący o znajomości ówczesnych procedur postępowania.
Zdaniem Ministra, nie jest również zasadny zarzut naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 Kpa w związku z art. 30 ust. 1 dekretu, gdyż przedmiotem oceny niniejszego postępowania nadzorczego jest orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z dnia [...] marca 1956 r. Nr [...] o ustaleniu i przyznaniu odszkodowania za przejęty wraz z wywłaszczoną nieruchomością drewniany barak. Artykuł 30 ust. 1 dekretu miał natomiast zastosowanie w przypadku określania odszkodowania za nieruchomości stanowiące gospodarstwo rolne lub ogrodnicze, warsztat rzemieślniczy bądź jedyną działkę wywłaszczonego z domem jednorodzinnym lub dwurodzinnym, bądź też przeznaczoną pod budowę takiego domu. Tym samym, jak podkreślił Minister, przepis ten nie mógł zostać naruszony przez organy wywłaszczeniowe, w toku postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania za naniesienie w postaci baraku.
Dalej Sąd pierwszej instancji podniósł, że we wniesionej skardze, pełnomocnik Skarżących wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zarzucił wydanie jej z naruszeniem:
- 1. art. 156 § 1 pkt 2 Kpa, polegającym na przyjęciu, iż w sprawie nie doszło do rażącego naruszenia prawa w postaci naruszenia § 9 ust. 3 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów oraz Ministrów Budownictwa i Finansów z dnia 29 grudnia 1950 r. w sprawie trybu powoływania rzeczoznawców w postępowaniu ustalającym odszkodowanie za nieruchomości, wywłaszczone dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1951 r. Nr 3, poz.19), statuującego obowiązek wyłączenia rzeczoznawcy w postępowaniu odszkodowawczym, w przypadku gdy pomiędzy nim a stroną lub jej zastępcą albo pełnomocnikiem zachodzi stosunek tego rodzaju, że mógłby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności rzeczoznawcy;
- 2. art. 77 § 1 w zw. 2 art. 80 Kpa, polegającym na przyjęciu, sprzecznie z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego, iż w okolicznościach niniejszej sprawy doszło do przeprowadzenia rozprawy odszkodowawczej, której obowiązek przeprowadzenia nakazywał art. 33 ust. 2 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych i tym samym, że w sprawie nie doszło do naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 Kpa.
W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury i Rozwoju wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę wskazał, że wbrew zarzutom skargi, zaskarżona decyzja organu nadzoru została podjęta po wyczerpującym rozpoznaniu sprawy w kontekście wystąpienia przesłanek z art. 156 § 1 Kpa, z zachowaniem art. 15 Kpa. Właściwie ustalono stan sprawy i wyjaśniono wszelkie jej aspekty, co czyniło zadość wymogom wynikającym z art. 7 oraz art. 77 § 1 Kpa. Odniesiono się też do zarzutów wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wykazując ich bezzasadność. Nadto zaskarżona decyzja została w sposób prawidłowy uzasadniona, z zachowaniem wymogów wynikających: art. 107 § 3 Kpa.
Sąd pierwszej instancji podniósł, że nie można było uznać trafności zarzutu skargi o konieczności stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej ze względu na brak rozprawy odszkodowawczej, w sytuacji gdy ówczesny właściciel owego baraku, okoliczności tej nie kwestionował, co więcej godził się na objęcie go owym wywłaszczeniem i upominał się o jak najszybsze przekazanie mu kwoty odszkodowania, akceptując jej wysokość.
Nadto, choć jako aktywnie uczestniczący w wywłaszczeniowo- odszkodowawczym postępowaniu, mógł to uczynić - nie kwestionował wartości tego baraku ustalonej przez rzeczoznawcę oraz faktu, że jednocześnie przewodniczył on rozprawie wywłaszczeniowo-odszkodowawczej. Uznał zatem, że sposób w jaki szacował on wartość owego baraku, jest prawidłowy.
Trzeba przy tym mieć na uwadze, że obowiązujące wówczas przepisy w sposób sztywny szacowały tak wartość nieruchomości, jak i jej naniesień. Różniły się więc w zasadniczy sposób od obecnie obowiązujących regulacji w tym zakresie, opierających się na założeniu, że wartość ta musi być wartością rynkową.
Sąd wskazał, że postępowanie nieważnościowe prowadzone jest według szczególnych zasad. Minister rozpatrując sprawę w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji nie rozstrzyga jej ponownie merytorycznie, lecz orzeka wyłącznie w kwestii wadliwości kontrolowanego aktu administracyjnego. Działa zatem jako organ kasacyjny i weryfikuje ten akt administracyjny jedynie w oparciu o znany organom - w dacie wydawania ostatecznej decyzji w trybie zwykłym - materiał dowodowy.
W ocenie Sądu pierwszej instancji trafnie Minister - po ustaleniu jakim materiałem dowodowym dysponowało Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. w dniu [...] marca 1956 r., a więc dacie wydania orzeczenia, którego stwierdzenia nieważności domagają się skarżące - uznał za niezasadny zarzut podniesiony przez wnioskodawców, jakoby ustalenie odszkodowania za drewniany barak mieszkalny, znajdujący się na nieruchomości położonej w G., zapisanej w księdze wieczystej Sądu Powiatowego w G. tom I wykaz [...], nastąpiło bez przeprowadzenia wymaganej przez przepisy dekretu rozprawy.
Zdaniem Sądu pierwszej instancji organ zasadnie wywiódł, że żaden z przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. nie wyłączał możliwości wspólnego przeprowadzenia rozprawy odszkodowawczej, zarówno co do przejmowanego gruntu, jak i znajdujących się na nim naniesień. Wręcz przeciwnie, art. 33 ust. 6 stanowił wyraźnie, że jeżeli wniosek o ustalenie odszkodowania zgłoszony został przed wydaniem orzeczenia o wywłaszczeniu, a orzeczenie o wywłaszczeniu miało zapaść w wyniku rozprawy, to w wyniku tej samej rozprawy mogło również zapaść orzeczenie o ustaleniu odszkodowania, w tym też za przejmowane części składowe gruntu. W rozpatrywanej sprawie niewątpliwie przesłanki umożliwiające wyznaczenie i łączne przeprowadzenie rozprawy wywłaszczeniowo-odszkodowawczej zostały spełnione.
Zasadnie wskazał Minister, że wbrew twierdzeniom wnioskodawców, przeprowadzenie rozprawy połączonej z oględzinami nieruchomości, w wyniku której dokonano szczegółowego opisu nieruchomości i znajdujących się na niej naniesień, było w przedmiotowej sprawie jak najbardziej uzasadnione, z uwagi na wskazane zezwolenie z dnia [...] czerwca 1953 r. na niezwłoczne objęcie przedmiotowej nieruchomości, udzielone Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w G. Tylko bowiem niezwłocznie przeprowadzona wizja lokalna i rozprawa w przedmiocie scalenia podstaw odszkodowania, która poprzedzała objęcie nieruchomości przez wykonawcę narodowego planu gospodarczego, mogły zapewnić dokonanie ustaleń niezbędnych dla prawidłowego ustalenia odszkodowania, z uwagi na późniejsze zmiany, które nastąpiły w związku z objęciem nieruchomości przez Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w G. Przepis art. 36 ust. 1 dekretu stanowił, że rzeczoznawców należy wysłuchać na rozprawie co do wysokości odszkodowania, ale tylko na wniosek jednej ze stron.
Materiał dowodowy niniejszej sprawy nie wskazuje na to, aby którakolwiek ze stron postępowania złożyła tego rodzaju wniosek, uzasadniający konieczność wyznaczenia kolejnej rozprawy odszkodowawczej przed wydaniem orzeczenia.
Strony zostały w sposób prawidłowy zawiadomione o terminie rozprawy wywłaszczeniowo - odszkodowawczej. Jak wynika z akt archiwalnych, w czasie jej przebiegu, S. K. - przedstawiciel ustawowy małoletnich współwłaścicieli przedmiotowej nieruchomości, złożył wniosek o ustalenie i wypłatę odszkodowania za znajdujące się na tej nieruchomości, ujawnione w toku rozprawy naniesienia, w tym i ów barak stanowiący jego własność.
W sprawie sporządzona została opinia szacunkowa przez biegłego rzeczoznawcę majątkowego - A. K. S. K. nie zgłaszał w trakcie postępowania żadnych uwag w odniesieniu do ustalonej przez rzeczoznawcę wysokości odszkodowania za przedmiotowy barak mieszkalny. Przeciwnie, pismem z dnia [...] marca 1956 r. jednoznacznie wyraził zgodę na przyznanie odszkodowania za ten barak, w wysokości wskazanej przez biegłego rzeczoznawcę. Ponieważ stanowił jego własność, a nie małoletnich dzieci, wniósł o jak najszybsze przekazanie mu tych pieniędzy.
Sąd pierwszej instancji nie zgodził się z zarzutem skarżących, że przy ustalaniu owego odszkodowania za barak naruszono § 9 ust. 3 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów oraz Ministrów Budownictwa i Finansów z dnia 29 grudnia 1950 r. w sprawie trybu powoływania rzeczoznawców w postępowaniu ustalającym odszkodowanie za nieruchomości wywłaszczone dla realizacji narodowych planów gospodarczych - z uwagi na brak wyłączenia biegłego rzeczoznawcy. Wyłączenie, o którym nowa w § 9 ust. 3 cyt. rozporządzenia, dotyczyło jedynie sytuacji, gdy pomiędzy biegłym a stroną lub jej zastępcą albo pełnomocnikiem zachodził stosunek tego rodzaju, że mógłby wywołać uzasadnioną wątpliwość, co do bezstronności biegłego.
Organ nadzoru prawidłowo ustalił, że w niniejszej sprawie taka sytuacja nie miała miejsca, bowiem A. K. został powołany z listy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G., jako osoba niezależna i bezstronna, mająca dokonać obiektywnej wyceny nieruchomości. Nie był on przy tym osobą odpowiedzialną za przeprowadzenie postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania z ramienia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G., a jedynie uczestniczył w przeprowadzeniu rozprawy wywłaszczeniowo-odszkodowawczej, co samo przez się nie świadczy o braku bezstronności. Jego działania zaś w pełni akceptował S. K. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnieśli E. H. oraz K. R. zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, to jest.:
- 1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa w związku z art. 156 § 1 pkt 2 Kpa w związku z § 9 ust. 3 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów oraz Ministrów Budownictwa i Finansów z dnia 29 grudnia 1950 r. w sprawie trybu powoływania rzeczoznawców w postępowaniu ustalającym odszkodowanie za nieruchomości, wywłaszczone dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1951r. Nr 3, poz.19), poprzez oddalenie skargi na decyzję Ministra z dnia [...].07.2015r. nr [...] odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z dnia [...] marca 1956r. nr [...] o odszkodowaniu za barak mieszkalny na parceli nr [...] na skutek błędnego uznania, iż nie doszło w postępowaniu o ustalenie odszkodowania do rażącego naruszenia ww. przepisu (§ 9 ust. 3 rozporządzenia) wskazującego podstawy do wyłączenia rzeczoznawców od sporządzania szacunków, pomimo tego, że rzeczoznawca A. K. łączył funkcję zarówno biegłego z listy PWRN w G. jak i był pracownikiem PWRN w G., które działało jako organ administracji państwowej w ramach zasady jednolitej władzy publicznej, czyli reprezentowało interesy tego samego podmiotu - Skarbu Państwa, który jako strona postępowania był zobligowany do zapłaty odszkodowania, a tym samym ów Skarb Państwa był zainteresowany tym by odszkodowanie takie było jak najniższe, co jednoznacznie wskazuje, iż między rzeczoznawcą A. K., a PWRN zachodziła taka relacja, która jak wskazano w § 9 ust. 3 rozporządzenia stanowiła podstawę jego wyłączenia, tzn. pomiędzy nim a stroną (Skarbem Państwa) istniał stosunek (pracy), który wywoływał uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności rzeczoznawcy (podległość w ramach stosunku pracy);
- 2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa w związku z art. 156 § 1 pkt 2 Kpa w związku z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 Kpa poprzez oddalenie skargi na decyzję Ministra z dnia [...] lipca 2015r. nr [...] odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji PWRN na skutek uznania błędnych ustaleń faktycznych organu administracji za prawidłowe co do tego, iż została w sprawie przeprowadzona rozprawa odszkodowawcza, pomimo tego, że jak wynika z akt archiwalnych rozprawa taka nie została przeprowadzona, a miejsce miała jedynie rozprawa poświęcona wywłaszczeniu, w trakcie której poczyniono także ustalenia niezbędne do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego nieruchomości w związku z zamiarem udzielenia zgody wnioskodawcy wywłaszczenia na niezwłoczne zajęcie nieruchomości, a rozprawa wywłaszczeniowa nie jest tożsama z rozprawą odszkodowawczą, z uwagi na zgoła odmienny ich przedmiot (wywłaszczenie nieruchomości/ustalenie odszkodowania);
- 3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa w związku z art. 156 § 1 pkt 2 Kpa w związku z art. 6 Kpa i art. 2 Konstytucji RP, na skutek uznania przez Sąd pierwszej instancji, iż ocena konstytucyjności art. 156 § 1 pkt 2 KPA wyrażona przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 12 maja 2015r. sygn. P 46/13 stwierdzającym pominięcie ustawodawcze w art. 156 § 2 Kpa w zakresie, w jakim przepis ten nie wyłącza dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy, powinna być brana przez sądy administracyjne jak i organy administracji pod uwagę przy ocenie prawidłowości wydanych w przeszłości decyzji administracyjnych, pomimo tego, że wyrok, że w ocenie skarżących kasacyjnie wyrok ten nie pozwala jednoznacznie ustalić co Trybunał Konstytucyjny miał na uwadze wskazując w tym orzeczeniu na "znaczny upływ czasu od wydania decyzji administracyjnej".
Wskazując na powyższe strona wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Sądowi pierwszej instancji.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną uczestnik postępowania Prezydenta Miasta G. wniósł o oddalenie skargi wskazując, że podniesione w przedmiotowej skardze podstawy kasacyjne należy uznać za bezzasadne wobec prawidłowego rozstrzygnięcia dokonanego przez WSA w Warszawie w wyroku z dnia 8 stycznia 2016 r., sygn. akt IV SA/Wa 2855/15.
Odnosząc się do zarzutu dotyczącego przyjęcia przez WSA w Warszawie biednej wykładni § 9 ust. 3 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów oraz Ministrów Budownictwa i Finansów z dnia 29 grudnia 1950 r. w sprawie trybu powoływania rzeczoznawców w postępowaniu ustalającym odszkodowanie za nieruchomości wywłaszczone dla realizacji narodowych planów gospodarczych, z uwagi na brak wyłączenia biegłego rzeczoznawcy majątkowego, podnieść trzeba, iż nie może on zostać uznany za zasadny. Uczestnik podniósł, iż wyłączenie, o którym mowa w § 9 ust. 3 ww. rozporządzenia, dotyczyło jedynie sytuacji, gdy pomiędzy biegłym a stroną lub jej zastępcą albo pełnomocnikiem zachodził stosunek tego rodzaju, że mógłby wywołać uzasadnioną wątpliwość, co do bezstronności biegłego.
Natomiast, jak prawidłowo wskazał organ nadzoru i potwierdził zarazem Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym wyroku, w niniejszej sprawie taka uzasadniona wątpliwość nie miała miejsca, bowiem A.K. został powołany z listy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. jako osoba niezależna i bezstronna, mająca dokonać obiektywnej wyceny nieruchomości. Ponadto, A. K. nie był osobą odpowiedzialną za przeprowadzenie postępowania o ustalenie odszkodowania z ramienia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G., a jedynie uczestniczył w przeprowadzeniu rozprawy wywłaszczeniowo - odszkodowawczej, co samo przez się nie może świadczyć o braku jego bezstronności.
W ocenie Prezydenta Miasta G., wykonującego zadania starosty z zakresu administracji rządowej nie można zatem przychylić się do stwierdzenia, iż doszło w tym zakresie do naruszenia prawa przez organ ustalający odszkodowanie, na jakie wskazują skarżące.
W odniesieniu natomiast do zarzutu dotyczącego nieprzeprowadzenia przez organ ustalający odszkodowanie odrębnej rozprawy administracyjnej w celu ustalenia odszkodowania za ww. nieruchomość, uczestnik podniósł, iż jest on niesłuszny wobec utrwalonej wówczas praktyki wywłaszczeniowej, jak i potwierdzającej ją prawidłowej wykładni, dokonanej przez WSA w Warszawie w tym zakresie. Jak słusznie przyjął organ nadzoru i następnie potwierdził Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym orzeczeniu, Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. podejmowało wszelkie czynności zgodnie z wymogami, które wskazano w dekrecie z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Strony zostały bowiem w sposób prawidłowy zawiadomione o terminie rozprawy wywłaszczeniowo - odszkodowawczej.
Dodatkowo, jak wynika z akt archiwalnych, w czasie jej przebiegu, S. K. - przedstawiciel ustawowy małoletnich współwłaścicieli przedmiotowej nieruchomości złożył wniosek o ustalenie i wypłatę odszkodowania za znajdujące się na ww. nieruchomości, ujawnione w toku rozprawy naniesienia.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Infrastruktury i Budownictwa wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego wskazując, iż skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. – dalej jako "Ppsa") skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszenia prawa materialnego przez błędna wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;
2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem według art. 183 § 1 Ppsa rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jedynie pod uwagę nieważność postępowania.
Badając stosownie do treści art. 183 § 2 Ppsa zaistnienie, którejkolwiek z przesłanek nieważności, w tym zakresie Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń w rozpoznawanej sprawie.
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Niezasadny jest zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa w związku z art. 156 § 1 pkt 2 Kpa w związku z § 9 ust. 3 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów oraz Ministrów Budownictwa i Finansów z dnia 29 grudnia 1950 r. w sprawie trybu powoływania rzeczoznawców w postępowaniu ustalającym odszkodowanie za nieruchomości, wywłaszczone dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1951r. Nr 3, poz.19 – dalej jako "rozporządzenie w sprawie trybu powoływania rzeczoznawców").
Stosownie do § 9 ust. 3 rozporządzenia w sprawie trybu powoływania rzeczoznawców, władza przeprowadzająca postępowanie wyłączy rzeczoznawcę, jeżeli pomiędzy nim a stroną lub jej zastępcą albo pełnomocnikiem zachodzi stosunek tego rodzaju, że mógłby wywołać uzasadnioną wątpliwość, co do bezstronności rzeczoznawcy. Wskazać należy, że stosunek, który mógłby wywoływać tego rodzaju wątpliwości musiałby wiązać biegłego ze stroną postępowania, a nie organem. Stroną postępowania był Skarb Państwa reprezentowany przez Prezydium Miejskiej Rady Narodowej.
A. K. został powołany na rzeczoznawcę uchwałą Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...] stycznia 1955 r., nr [...]. Rzeczoznawca był pracownikiem organu prowadzącego postępowanie wywłaszczeniowe to jest Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. lecz nie przeprowadzał postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania z ramienia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G., a jedynie uczestniczył w przeprowadzeniu rozprawy wywłaszczeniowo - odszkodowawczej, co samo przez się nie świadczy o braku bezstronności. Działania rzeczoznawcy A. K. w pełni akceptował S. K. Nie wniósł o wyłączenie rzeczoznawcy, ani nie kwestionował opinii szacunkowej. W piśmie z dnia [...] marca 1956 r. skierowanym do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. Wydziału Administracyjno – Społecznego oświadczył, że wyraża zgodę na odszkodowanie za barak w wysokości ustalonej przez rzeczoznawcę, to jest w kwocie [...] zł., oraz że żadnego sprzeciwu nie złoży i wniósł o jak najszybsze przesłanie pieniędzy.
Wskazać także należy, że § 3 rozporządzenia w sprawie trybu powoływania rzeczoznawców nie wyłączał możliwości powołania jako rzeczoznawcy pracownika Prezydium, jeśli tylko spełniał on wymagania określone w tym przepisie.
Dlatego też prawidłowo organ odwoławczy i Sąd pierwszej instancji uznali, że nie było postaw do wyłączenia rzeczoznawcy na podstawie wskazanego wyżej przepisu rozporządzenia w sprawie trybu powoływania rzeczoznawców.
Chybiony jest także zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa w związku z art. 156 § 1 pkt 2 Kpa w związku z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 Kpa poprzez oddalenie skargi na decyzję Ministra z dnia [...] lipca 2015r. odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji na skutek uznania błędnych ustaleń faktycznych organu administracji za prawidłowe co do tego, iż została w sprawie przeprowadzona rozprawa odszkodowawcza.
Zgodnie z treścią art. 33 ust. 6 dekretu, jeżeli wniosek o ustalenie odszkodowania zgłoszony został przed wydaniem orzeczenia o wywłaszczeniu, a orzeczenie o wywłaszczeniu miało zapaść w wyniku rozprawy - w wyniku tej samej rozprawy mogło również zapaść orzeczenie o ustaleniu odszkodowania. W zawiadomieniach o miejscu i terminie rozprawy należało uprzedzić, że przedmiotem rozprawy będzie również wniosek o ustalenie odszkodowania.
Ponadto przeprowadzenie rozprawy połączonej z oględzinami nieruchomości uzasadnione było także z uwagi na zezwolenie z dnia [...] czerwca 1953 r. uprawniające do niezwłocznego objęcia nieruchomości przez Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w G. Prawidłowo wskazał Sąd pierwszej instancji, że zamiar niezwłocznego objęcia wnioskowanej do wywłaszczenia nieruchomości determinował równoczesne wystąpienie o ustalenie odszkodowania, a w konsekwencji także wyznaczenie i przeprowadzenie rozprawy wywłaszczeniowo – odszkodowawczej.
W przedmiotowej sprawie przesłanki umożliwiające wyznaczenie i łączne przeprowadzenie rozprawy wywłaszczeniowo-odszkodowawczej zostały spełnione.
Zawiadomieniem z dnia [...] lipca 1953 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej powiadomiło o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego. Prezydium wyznaczyło termin rozprawy na [...] lipca 1953 r. wskazując, że przedmiotem jej będzie ewentualne przeprowadzenie oględzin nieruchomości w celu szczegółowego ich opisu i dokonania innych ustaleń niezbędnych do określenia odszkodowania oraz rozpatrzenia ewentualnych wniosków i sprzeciwów stron i osób zainteresowanych. Strony zostały o terminie rozprawy prawidłowo powiadomione. Z przeprowadzonej rozprawy sporządzony został protokół, potwierdzający dokonanie oględzin nieruchomości. Sporządzono szczegółowy opis tych nieruchomości oraz ustalono dane potrzebne do wydania przez Prezydium orzeczenia o wywłaszczeniu i odszkodowaniu. Udział w rozprawie wziął S. K., który złożył oświadczenie w imieniu małoletnich dzieci, że nie wnosi sprzeciwu odnośnie wywłaszczenia i wnosi o ustalenie wysokości odszkodowania dopiero po dojściu dzieci do pełnoletniości. Dlatego uznać należy, że miał on świadomość jaki jest przedmiot postępowania i cel przeprowadzonej rozprawy.
Mając powyższe na uwadze uznać należy, że decyzja z dnia [...] marca 1956 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. wydana została zgodnie z prawem, w związku z czym nie zachodzą przesłanki stwierdzenia jej nieważności, o których mowa w art. 156 § 1 pkt 2 Kpa.
Dopuszczalność stwierdzenia nieważności decyzji jest w Kodeksie postępowania administracyjnego oparta na przesłankach pozytywnych oraz negatywnych Pierwsze z nich wyliczone są w art. 156 § 1 pkt 1-7 Kpa. Skoro w niniejszej sprawie nie wystąpiły przesłanki pozytywne, to bez znaczenia dla rozstrzygnięcia jest, czy w niniejszej sprawie wystąpiły przesłanki negatywne określone w art. 156 § 2 Kpa.
Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna jest niezasadna i na podstawie art. 184 Ppsa skargę kasacyjną oddalił.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono natomiast na podstawie art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 w zw. z art. 207 § 1 Ppsa i § 14 ust. 2 pkt 2 lit. b w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit.c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265).