Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 27 lutego 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 57/13 oddalił skargę J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] listopada 2012 r., nr [...] w przedmiocie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.
W uzasadnieniu powyższego wyroku zawarto następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną:
Wójt Miasta i Gminy G. pismem z dnia [...] lipca 2012 r. zwrócił się do Burmistrza Gminy K. o podjęcie działań wobec dłużnika alimentacyjnego J. K. Burmistrz Gminy K. pismem z dnia [...] lipca 2012 r. wezwał J. K. do siedziby Ośrodka Pomocy Społecznej celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i złożenia oświadczenia majątkowego. Organ zobowiązał J. K. do zarejestrowania się w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna lub poszukująca pracy do dnia [...] sierpnia 2012 r. Dłużnik alimentacyjny odmówił przyjęcia pisma, zawierającego to zobowiązanie.
Decyzją z dnia [...] października 2012 r., nr [...] Burmistrz Gminy K. na podstawie art. 5 ust. 3, 3a, 3b, art. 12, art. 25 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm., zwanej dalej "ustawą") uznał J. K. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.
J. K. wniósł od powyższej decyzji odwołanie, podnosząc, że nie uwzględniono jego "wniosku formalnego" złożonego w dniu [...] września 2012 r. Wskazał, że przekazywał w ramach co dwutygodniowych kontaktów z nieletnimi Z. i W. K. różnego rodzaju świadczenia według potrzeb, zaznaczając, że powyższe wynikało z braku zaufania odwołującego się do J. N., co do tego, że przekaże pozyskane środki na rzecz małoletnich dzieci. Załączył kserokopie dowodów wpłat świadczeń pieniężnych.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] listopada 2012 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy, powołując się na art. 5 ustawy, wskazał, że wydanie decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych następuje w sytuacji łącznego zaistnienia dwóch okoliczności, tj. odmowy zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy oraz niewywiązywania się przez dłużnika w ciągu ostatnich 6 miesięcy w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów.
Organ podkreślił, że w przedmiotowej sprawie powyższe dwie przesłanki zostały spełnione, bowiem odwołujący się, pomimo wystosowania do niego pisma z dnia [...] lipca 2012 r., zobowiązującego do zarejestrowania się w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna lub poszukująca pracy do dnia [...] sierpnia 2012 r., po zawiadomieniu o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie wydania zaskarżonej decyzji, nie nawiązał kontaktu z właściwym Urzędem Pracy i nie wypełnił nałożonego na niego obowiązku. Ponadto z informacji uzyskanej od Komornika Sądowego z dnia [...] sierpnia 2012 r. wynika, że w okresie od wszczęcia egzekucji, tj. od dnia [...] kwietnia 2012 r. do dnia [...] lipca 2012 r. J. K. nie wywiązywał się w pełnej wysokości ze zobowiązań alimentacyjnych, wobec czego egzekucja była częściowo bezskuteczna. Z akt sprawy wynika ponadto, że odwołujący się nie wpłacał zasądzonych alimentów także w 2011 r. Tym samym w okresie ostatnich 6 miesięcy J. K. nie wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów.
W ocenie organu odwoławczego, J. K. nie przedstawił w odwołaniu żadnych dowodów mogących podważyć prawidłowość ustaleń poczynionych przez organ pierwszej instancji. Podniesione przez stronę okoliczności w piśmie, zatytułowanym "wniosek formalny", wraz z załącznikami, dokumentujące poniesione wydatki, związane ze zorganizowaniem wczasów dla dzieci oraz dokonaniem zakupów produktów spożywczych, nie mogą wpłynąć na zasadność wydanego rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie. Także podniesiona przez stronę okoliczność, że poszukuje pracy we własnym zakresie, nie stanowi przesłanki zwalniającej od obowiązku zastosowania się do obowiązku określonego w piśmie Burmistrza Gminy K. z dnia [...] lipca 2012 r.
J. K. wniósł na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając błędną ocenę materiału dowodowego oraz niewłaściwe działanie urzędników Ośrodka Pomocy Społecznej w K. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Powołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu i na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej "P.p.s.a.") oddalił skargę.
Sąd pierwszej instancji stwierdził, że zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy organ właściwy dłużnika przekazuje komornikowi sądowemu informacje mające wpływ na skuteczność prowadzonej egzekucji, w szczególności zawarte w wywiadzie alimentacyjnym oraz oświadczeniu majątkowym dłużnika alimentacyjnego. Stosownie zaś do art. 5 ust. 3 tej ustawy, w przypadku, gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub 1) odmówił złożenia oświadczenia majątkowego, 2) zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny, 3) bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych – organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.
Decyzji o uznaniu za dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się wobec dłużnika alimentacyjnego, który przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów.
W przedmiotowej sprawie, na wniosek J. N., przyznane zostały świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz córek skarżącego Z. K. i W. K. od dnia [...] czerwca 2012 r. do dnia [...] września 2012 r. (art. 3 ust. 5 pkt 2 ustawy). Powyższe stanowiło podstawę do wystąpienia przez organ właściwy wierzyciela do organu właściwego dłużnika o podjęcie działań wobec dłużnika alimentacyjnego. Z akt postępowania administracyjnego wynika, że dłużnik alimentacyjny zobowiązany został do zarejestrowania się w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, poszukująca pracy. Obowiązek ten nie został jednak przez niego wypełniony.
Ponadto w sprawie nie zachodzi przesłanka z art. 5 ust. 3a ustawy, wyłączająca dopuszczalność wydania decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, albowiem w toku postępowania bezspornie zostało ustalone, że przez okres ostatnich 6 miesięcy skarżący nie wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty ustalonych alimentów.
Natomiast za uchybienie procesowe Sąd pierwszej instancji uznał brak odniesienia się przez organ pierwszej instancji do wniosku skarżącego z dnia [...] września 2012 r. zatytułowanego "wnioskiem formalnym", w którym J. K. powoływał się na dowody opłat pieniężnych dokonywanych na rzecz małoletnich dzieci w związku z pełnioną władzą rodzicielską, w tym m.in. opłaty na rzecz Ośrodka Wypoczynkowego "[...]" za wczasy, inne wpłaty na rzecz tego Ośrodka, wpłata na rzecz Bank [...] – Przedszkole. Uchybienie to jednak pozostaje bez wpływu na wynik sprawy (art. 107 § 3 K.p.a.).
Od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł J. K. Zaskarżając wyrok w całości, jako podstawę kasacyjną wskazał na naruszenie:
- - przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to:
- 1) art. 3 § 1 P.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a. w zw. z art. 10 § 1 K.p.a. i w zw. z art. 81 K.p.a. przejawiające się w tym, że Sąd pierwszej instancji w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej nie dostrzegł, że organ administracji prowadzący postępowanie administracyjne nie wypełnił ciążącego na nim wymogu i nie umożliwił stronie postępowania wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów poprzez niewłaściwe i przedwczesne zawiadomienie o prawie do zapoznania się ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym oraz uznał za okoliczność udowodnioną, fakty przedstawione w oświadczeniu J. N.;
- 2) art. 3 § 1 P.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 7 K.p.a., art. 75 § 1 K.p.a. w zw. z art. 77 § 1 K.p.a., art. 79 K.p.a. i art. 80 K.p.a. przejawiające się w tym, że Sąd pierwszej instancji w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej nie dostrzegł, że organy orzekające wydały decyzje m.in. w oparciu o stan faktyczny ustalony w drodze błędnie przeprowadzonego postępowania dowodowego wyrażającego się w tym, że zeznania świadka zastąpiono oświadczeniem o konkretnej treści bez zawiadomienia strony o przeprowadzeniu dowodu z zeznań świadka, a co za tym idzie pozbawiono stronę możliwości zadawania świadkowi pytań oraz składania wyjaśnień;
- 3) art. 3 § 1 P.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i lit. a P.p.s.a. w zw. z art. 7 K.p.a. i art. 77 K.p.a., co w konsekwencji doprowadziło także do naruszenia przepisu prawa materialnego, tj. art. "5 ust. 5a" ustawy przejawiające się w tym, że Sąd pierwszej instancji w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej nie dostrzegł, że organ prowadzący postępowanie w pierwszej instancji nie przeprowadził w sposób prawidłowy dowodu na okoliczność tego, czy J. K. przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów, co na podstawie wskazanych wyżej przepisów K.p.a. powinien był zrobić przed wydaniem decyzji.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący podniósł, że organ prowadzący postępowanie przyjął w wyniku błędnie przeprowadzonego postępowania dowodowego, że dłużnik nie wywiązywał się ze swoich zobowiązań alimentacyjnych w okresie ostatnich 6 miesięcy liczonych od dnia [...] kwietnia 2012 r. do dnia [...] lipca 2012 r., tj. przyjmując za wiążący dla siebie stan faktyczny istniejący na ponad 2 miesiące przed wydaniem decyzji w sprawie. Takie ustalenia organ poczynił, przyjmując jako dowód dokumentację Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w P. z dnia [...] sierpnia 2012 r. Nie przeprowadził natomiast w myśl zasad wyrażonych w art. 7 K.p.a. i art. 77 K.p.a. postępowania dowodowego w sposób, który doprowadziłby do ustaleń faktycznych, które następnie pozwoliłby mu na właściwą ocenę zastosowania normy wyrażonej w art. 5 ust. 3a ustawy. Zasada prawdy obiektywnej wyrażona w art. 7 K.p.a. wskazuje, że organy administracji publicznej powinny podejmować z urzędu wszelkie czynności niezbędne do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.
Z zasady prawdy obiektywnej wynika obowiązek zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą aby stworzyć jej rzeczywisty obraz i uzyskać podstawę trafnego zastosowania przepisów prawa.
W ocenie autora skargi kasacyjnej, organ w trakcie postępowania wykazał się jedynie gorliwością w postaci weryfikacji w powiatowym urzędzie pracy, czy skarżący zarejestrował się jako bezrobotny lub osoba poszukująca prący, jednak nie zbadał tego, czy przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się on w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. W sprawie zarejestrowania się w urzędzie pracy organ sporządził notatkę z rozmowy telefonicznej z pracownikiem urzędu tego samego dnia, w którym wydał decyzję, tj. [...] października 2012 r., w kwestii natomiast wywiązywania się ze zobowiązań alimentacyjnych oparł się na informacji Komornika Sądowego z okresu ponad 2 miesięcy przed wydaniem decyzji. Gdyby pracownik organu wydającego decyzję skontaktował się, np. telefonicznie z kancelarią komorniczą i z rozmowy takiej również sporządził notatkę, miałby pełny obraz sprawy i mógłby trafnie orzekać w odniesieniu do art. 5 ust. 3a ustawy.
Powyższy przepis należy interpretować w taki sposób, że wskazany okres 6 ostatnich miesięcy, to okres liczony wstecz od miesiąca wydania decyzji, nie zaś okres od wszczęcia postępowania. Obowiązkiem organu wydającego decyzję jest uwzględnienie stanu faktycznego i dowodów na dzień wydania decyzji i nie może on opierać się w tym zakresie na danych obrazujących stan na 2 miesiące przed wydaniem decyzji, bowiem mając na uwadze fakt, że jest to 1/3 całego sześciomiesięcznego okresu, który powinien być przeanalizowany w myśl art. 5 ust. 3a ustawy, sytuacja mogła ulec diametralnej zmianie.
W konkluzji skargi kasacyjnej skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Przede wszystkim należy podkreślić, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 P.p.s.a.), z urzędu zaś bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, ogólnie określonymi w art. 174 P.p.s.a. Podstawy te determinują kierunek postępowania Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Wychodząc z tego założenia, należy na wstępie zaznaczyć, że wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania (art. 183 § 2 P.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny zagadnienia prawidłowości dokonanej przez Sąd pierwszej instancji wykładni wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa.
Zarzut naruszenia przepisów postępowania, a to: art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, lit. b i lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 10 § 1, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 79, art. 80, art. 81 K.p.a. w powiązaniu z art. 5 ust. 3a ustawy nie zasługuje na uwzględnienie.
Słusznie Sąd pierwszej instancji ocenił, że organy w swoich decyzjach poczyniły właściwe ustalenia w oparciu o prawidłowo przeprowadzone postępowanie dowodowe, zakreślone w swoim zakresie przez art. 5 ust. 3a ustawy, które polegało na zbadaniu, czy dłużnik alimentacyjny przed wydaniem zaskarżonej decyzji, przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco zasądzonych alimentów. Ustalenia te zostały poczynione w oparciu o prawidłowo zgromadzone dowody w sprawie, a w szczególności – tytuł wykonawczy opatrzony klauzulą wykonalności z dnia [...] kwietnia 2012 r. w postaci wyroku Sądu Okręgowego w W., Wydział VI Cywilny Rodzinny Odwoławczy z dnia [...] listopada 2009 r., sygn. akt [...], na mocy którego zasądzono od J. K. na rzecz małoletnich W. K. i Z. K. alimenty w kwocie [...] zł miesięcznie na każde z nich, łącznie na kwotę [...] zł miesięcznie, płatne do 10 dnia każdego miesiąca z góry do rąk matki J. N.-K., na podstawie którego Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w P. prowadził egzekucję na rzecz małoletnich wierzycieli.
Komornik, pismem z dnia [...] sierpnia 2012 r., które wpłynęło do Ośrodka Pomocy Społecznej w K. w dniu [...] sierpnia 2012 r. zaświadczył, że prowadził egzekucję wobec dłużnika J. K. od dnia [...] kwietnia 2012 r., która do dnia [...] lipca 2012 r., jedynie w miesiącu lipcu pozwoliła na egzekucję wierzytelności alimentacyjnych w kwocie [...]zł, tj. ponad 50% kwoty zasądzonych alimentów w danym miesiącu, w pozostałym okresie była bezskuteczna.
W skardze kasacyjnej zarzucono, ze powołany okres 6 ostatnich miesięcy powinien być liczony wstecz od miesiąca wydania decyzji, nie zaś od wszczęcia postępowania administracyjnego. Nawet gdyby przyjąć ten tok rozumowania za zasadny, to i tak dłużnik alimentacyjny w okresie 6 miesięcy poprzedzających wydanie decyzji nie spełnił warunków, o których mowa w art. 5 ust. 3a ustawy. Z powołanego bowiem zaświadczenia Komornika Sądowego jednoznacznie wynika, że skarżący jedynie w lipcu 2012 r. wywiązał się częściowo ze zobowiązania alimentacyjnego, w pozostałych miesiącach nie. Przepis ten natomiast jednoznacznie nakazuje, aby dłużnik alimentacyjny przez okres ostatnich 6 miesięcy w każdym z nich wywiązywał się ze zobowiązań alimentacyjnych przynajmniej w 50%.
Ponadto J. N. potwierdziła powyższe okoliczności, bowiem w dniu [...] września 2012 r. złożyła oświadczenie, że dłużnik nie wywiązał się z obowiązku alimentacyjnego przez cały rok 2011, jak również w miesiącach: luty, marzec, kwiecień 2012 r., poprzedzających egzekucję komorniczą, jak i w chwili składania przez nią oświadczenia. Od momentu wszczęcia egzekucji jedynym dowodem pozwalającym na stwierdzenie, czy dłużnik wywiązuje się z obowiązku alimentacyjnego jest jej skuteczność. Natomiast wszelkie twierdzenia dłużnika J. K. oraz dowody w postaci faktur i rachunków, z których jednoznacznie nie wynika, że wydatki w nich ujęte zostały poczynione na rzecz małoletnich dzieci W. i Z. nie mogą być w niniejszym postępowaniu brane pod uwagę, gdyż stanowią one zarzut co do zasadności egzekucji w związku z zaspokojeniem długu.
Należy podkreślić, że dłużnik nie może w innym postępowaniu niż w powództwie przeciwegzekucyjnym (przed sądem powszechnym) odmówić wykonania tytułu egzekucyjnego, opatrzonego klauzulą wykonalności. Nie ma również możliwości inaczej wykonywać zobowiązań alimentacyjnych niż wskazano to w wyroku. Zarzut skarżącego o braku zaufania do matki dzieci nie zwalnia go z wykonania obowiązku nałożonego na niego wyrokiem Sądu Okręgowego w W. z dnia [...] listopada 2009 r., zaś wszelkie kwestie sporne związane z wykonywaniem władzy rodzicielskiej należą do właściwości sądu rodzinnego.
W tym stanie rzeczy nie ma najmniejszej wątpliwości co do okoliczności zebrania w sprawie dowodów dotyczących wszystkich mających znaczenie prawne dla sprawy faktów. Wbrew dalszym zarzutom skargi kasacyjnej stronie na etapie całego postępowania zapewniono czynny udział we wszystkich jego stadiach, w tym w przeprowadzonym postępowaniu dowodowym. Skarżący był zawiadomiony pismem z dnia [...] sierpnia 2012 r. o możliwości zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym, co stwarzało mu prawidłową możliwość obrony jego interesów prawnych.
Wychodząc z powyższych założeń, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że podstawy skargi kasacyjnej okazały się nieusprawiedliwione i na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.