Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 10 lutego 2022 r., III SA/Gd 962/21 oddalił skargę W. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.
Powyższy wyrok zapadł w następujących okolicznościach sprawy:
W dniu [...] maja 2021 r. W. S. wystąpiła do Centrum Usług Społecznych w C. z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką L. K. W załączonym do wniosku oświadczeniu W. S. wskazała, że L. K. jest osobą niedowidzącą w znacznym stopniu, wymagającą stałej pomocy i opieki innych osób. Opieka polega na wykonywaniu czynności dnia codziennego w wymiarze 10-12 godzin dziennie, w tym: przygotowywania posiłków, robienia zakupów, sprzątania domu, przygotowywania ubrań, robienia prania, palenia w piecu, wykupywania leków, towarzyszenia jako przewodnik podczas wizyt lekarskich, spacerów, załatwiania spraw urzędowych, czytania czasopism oraz listów, wypełniania dokumentów, czy towarzyszenia w podróżach. W. S. wskazała, że posiada troje rodzeństwa. Dwie siostry nie są pełnoletnie, zaś starsza siostra nie może zaopiekować się matką z powodu umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, poza tym mieszka w G., gdzie się uczy.
W.S. opiekuje się matką od około 2 lat. Gdy uczęszczała do szkoły opieka zajmowała jej od 6 do 8 godzin dziennie. Cztery lata wcześniej opiekę sprawował brat matki, jednakże w wyniku konfliktu rodzinnego i nieporozumienia zrezygnował on z opieki. Z kolei mąż L. K. posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Do niedawna, pomimo choroby, pomagał sprawować opiekę nad niepełnosprawną żoną. Z powodu pogarszającego się stanu zdrowia małżonek nie może kontynuować opieki, której sam aktualnie wymaga. W związku ze sprawowaną opieką W. S. została zmuszona do rezygnacji z kontynuowania nauki oraz podjęcia zatrudnienia. Ponadto z oświadczenia wynika, że W. S. do dnia 31 sierpnia 2021 r. jest uprawniona do renty rodzinnej po zmarłym ojcu.
W wyniku przeprowadzonego postępowania, decyzją z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] Burmistrz C. odmówił W. S. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką L. K.W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wyjaśnił, że wnioskodawczyni nie spełnia przesłanki przyznania świadczenia, bowiem w świetle art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U.2020.111 ze zm.), dalej jako "u.ś.r.", świadczenie pielęgnacyjne może zostać przyznane jeżeli zachodzi konieczność rezygnacji z zatrudnienia albo niemożliwość podjęcia zatrudnienia w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną. W. S. nie wykazała aktywności zawodowej, tym samym nie była zmuszona do rezygnacji z pracy zarobkowej w związku z objęciem opieki nad matką. Nie zaistniał zatem związek między rezygnacją z aktywności zawodowej, a objęciem opieki nad osobą niepełnosprawną. W wyniku rozpoznania odwołania W. S., decyzją z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. utrzymało w mocy ww. decyzję Burmistrza C. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przytoczył przepisy regulujące zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego, a następnie wskazał, że stan L. K.nie wymaga stałej pomocy, o czym świadczy fakt, iż do tej pory wnioskodawczyni była w stanie pogodzić opiekę ze szkołą, a czynności opiekuńcze zajmują od 6 do 8 godzin dziennie.
Powołując się na art. 17 ust. 1 u.ś.r. organ odwoławczy wyjaśnił, że w sprawie nie wystąpił związek przyczynowy między rezygnacją z aktywności zawodowej a kontynuowaniem opieki nad matką. Sprawowana opieka, która na swój sposób niewątpliwie jest potrzebna, nie stanowi wyłącznego powodu bierności zawodowej strony, co czyni nieuprawdopodobnioną tezę, że opieka nad bliską osobą miałaby spowodować rezygnację ze starań o zatrudnienie. Zakres opieki i wsparcia udzielanego matce do tej pory nie stanowił bezpośredniej przyczyny rezygnacji z pracy, wyboru tego świadczenia w miejsce renty rodzinnej po ojcu, jak też zaniechania dalszej nauki. Organ odwoławczy dodał, że w orzeczeniu dotyczącym niepełnosprawności w stopniu znacznym znajdują się – w punkcie 7 – wskazania konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Wydanie takiego orzeczenia nie przesądza jednak z góry, że każdy zajmujący się osobą legitymującą się takim orzeczeniem, sprawuje opiekę, która uniemożliwia zatrudnienie ani, że wprost uprawnia do przyjęcia związku przyczynowego. Opisane w sprawie czynności związane z opieką nad matką, zwłaszcza opiekuńcze dotyczące utrzymania higieny osobistej, pomocy w przygotowaniu i spożywaniu posiłków, przyjmowaniu leków, organizacji wizyt lekarskich, jak też pomoc w poruszaniu się w obrębie mieszkania, nie przekonują, że nie jest możliwe takie zorganizowanie opieki, aby możliwe było podjęcie pracy (choćby dorywczej). Zdaniem organu. brak zatrudnienia jest wyborem wnioskodawczyni, niemającym związku z opieką nad matką. Oceny tej nie zmienia niewątpliwie trudna sytuacja rodzinna strony, w tym oświadczenie o rezygnacji z pracy bądź dalszej nauki.
Skargę na powyższą decyzję organu odwoławczego wniosła W.S. domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Decyzji tej zarzuciła naruszenie:
- 1) prawa procesowego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 7a i art. 77 § 1 k.p.a. przez niecałościową i arbitralną ocenę dowodów w zakresie ustalenia przyczyn niepodjęcia pracy zarobkowej przez odwołująca w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawną matką;
- 2) prawa materialnego, tj. art. 17 u.ś.r. przez jego błędną interpretację oraz przyjęcie, że w opisanym wypadku skarżąca nie wykazała rezygnacji z zatrudnienia celem opieki nad matką w sytuacji, gdy taka potrzeba była jedyną przyczyną braku podjęcia dalszej edukacji oraz zarobkowania.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o oddalenie skargi w całości podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
W piśmie procesowym z dnia [...] lutego 2022 r. ustanowiony dla skarżącej pełnomocnik z urzędu podtrzymał skargę podnosząc dodatkowo, że w sprawie doszło do naruszenia art. 17 ust. 1 u.ś.r. przez bezzasadne stwierdzenie, że skarżąca nie wykazała związku przyczynowego pomiędzy brakiem podjęcia zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad matką.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalając skargę jako bezzasadną wskazał, że podstawę prawną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego stanowią przepisy art. 17 ust. 1 i następne u.ś.r. Z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, iż świadczenie pielęgnacyjne przysługuje opiekunowi nie tylko w sytuacji rezygnacji z zatrudnienia lecz także w przypadku niepodejmowania zatrudnienia. Okoliczność, że skarżąca nie pozostawała jeszcze w zatrudnieniu nie wykluczała zatem przyznania świadczenia. Przechodząc do oceny stanowiska organów Sąd I instancji wskazał, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Celem art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest udzielenie pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym, na czas tej opieki, dobrowolnie pozbawia się potencjalnego dochodu.
Musi zatem istnieć wyraźny i bezpośredni związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a podjęciem opieki. Świadczenie pielęgnacyjne jest niejako surogatem wynagrodzenia za pracę, które jest uzyskiwane przez uprawnionego nie od pracodawcy z tytułu świadczenia pracy, a na podstawie decyzji administracyjnej, w związku z koniecznością rezygnacji z zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Celem ustawodawcy było zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej, ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną osobą.
W świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. obowiązkiem organów było więc ustalenie, czy w okolicznościach sprawy istnieje związek przyczynowy między niepodejmowaniem przez opiekuna zatrudnienia lub pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.
Dalej Sąd I instancji stwierdził, iż prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje jedynie osobie, która spełnia łącznie przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Z dokonanych na podstawie zgromadzonych dowodów ustaleń organów wynika, że stan zdrowia L. K. nie wskazuje na to aby wymagała ona opieki w zakresie uniemożliwiającym skarżącej podjęcie zatrudnienia.
Natomiast skarżąca ma 19 lat, nie podejmowała jeszcze zatrudnienia, dysponuje rentą rodzinną po ojcu i rozważała kontynuowanie nauki. Okoliczność, że w treści orzeczenia o niepełnosprawności wskazano, iż L. K. wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby nie przesądza automatycznie, że zakres sprawowanej opieki lub pomocy wyklucza możliwość podjęcia przez skarżącą zatrudnienia. Sąd I instancji dostrzegł, że ze złożonego do akt postępowania oświadczenia skarżącej wynika, że świadczona na rzecz matki opieka i pomoc dotyczy m.in. prania, przygotowania i podania posiłków, robienia zakupów, załatwiania bieżących spraw urzędowych i opłat, sprzątania, zmiany pościeli oraz ogrzewania domu. Wskazał, iż podanie leków, organizacja wizyt lekarskich, pomoc w czynnościach pielęgnacyjno-higienicznych i dbanie o kontakt podopiecznej z otoczeniem nie są czynnościami zajmującymi taką ilość czasu, która wyklucza podjęcie zatrudnienia.
Wymienione czynności to obowiązki dnia codziennego, wykonywane w przypadku życia w rodzinie, także przez osoby pozostające w zatrudnieniu. Świadczona pomoc ma charakter wsparcia w bieżącym, codziennym funkcjonowaniu. W tej sytuacji za słuszne Sąd uznał stanowisko organów, że wykonywane przez skarżącą czynności opiekuńcze nie uzasadniają uznania, iż czas poświęcony na ich realizację uniemożliwia skarżącej podjęcie pracy.
Od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skarżąca wywiodła skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok w całości i zarzucając naruszenie:
- 1. przepisów postępowania, tj. art. 151 p.p.s.a. przez bezzasadne oddalenie skargi i brak uchylenia zaskarżonej decyzji organu administracji, w sytuacji gdy decyzja ta obarczona jest naruszeniem art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przez błędne przyjęcie, jakoby w niniejszej sprawie nie zachodziły przesłanki do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego;
- 2. prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przez wadliwe zastosowanie tego przepisu i błędne przyjęcie, że sprawowanie opieki przez skarżącą nad niepełnosprawną matką nie uniemożliwiało je podjęcia zatrudnienia, w szczególności, gdy matka skarżącej nie wymaga opieki całodobowej.
W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, względnie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu w postępowaniu kasacyjnym.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powyższe zarzuty szerzej umotywowano.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna okazała się zasadna.
Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. oraz nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.
Przechodząc do oceny zarzutów kasacyjnych wypada stwierdzić, iż przedmiotową skargę kasacyjną oparto na obu podstawach kasacyjnych, przewidzianych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. W takiej sytuacji zasadą winno być rozpoznanie w pierwszej kolejności zarzutów procesowych, mając jednak na uwadze, iż zarzut kasacyjny podniesiony w ramach podstawy zaskarżenia z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. odwołuje się do naruszenia normy prawa materialnego – art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., to ocenę zasadności kasacji wypada rozpocząć od tegoż zarzutu. Wynik tej oceny determinować będzie zasadność zarzutu naruszenia art. 151 p.p.s.a., a więc przepisu wynikowego na gruncie postępowania sądowego.
Za zasadniczą przesłankę świadczenia pielęgnacyjnego należy uznać rezygnację z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z niekwestionowanych okoliczności niniejszej sprawy wynika, iż L. K. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, w którym dodatkowo wskazano: "konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji".
Jednocześnie w wywiadu środowiskowego, którego ustalenia nie zostały podważone wynika, iż skarżąca wykonuje opiekę nad niepełnosprawną matką codziennie od dwóch lat, od godzin porannych do wieczora. W czasie gdy skarżąca uczęszczała do szkoły opieka ta trwała od 6 do 8 godzin, a obecnie, po ukończeniu szkoły, skarżąca ma więcej czasu na opiekę nad matką. W toku postępowania ustalone zostały również konkretne czynności, które wykonuje skarżąca podczas sprawowanej opieki, a pracownik socjalny potwierdził, że fakt sprawowania opieki nie budzi zastrzeżeń. Powyższe wyraźnie potwierdza wypełnienie przesłanki sprawowania przez skarżącą opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności określonym w dyspozycji w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.
Trafnie wskazał Sąd i instancji, iż dokonując wykładni pojęcia "rezygnacja z zatrudnienia", świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w dwóch różnych stanach faktycznych. Gdy wnioskodawca faktycznie rezygnuje z wykonywanej dotychczas pracy oraz gdy wnioskodawca w ogóle nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (vide: wyrok NSA z dnia 24 października 2008 r., I OSK 1758/07, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem niepozostawanie w zatrudnieniu osoby zdolnej do pracy ze względu na sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną. Skarżąca przesłankę tę również wypełnia mimo, iż po ukończeniu szkoły nie podjęła zatrudnienia.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. rezygnacja z zatrudnienia musi pozostawać w bezpośrednim związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Zatem nie każda rezygnacja z zatrudnienia stanowi podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a tylko taka, która jest podyktowana opieką. Związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaną opieką, musi być bezpośredni i ścisły. Jednocześnie opieka ta musi stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej – powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania. W treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. ustawodawca nie zawęził charakteru sprawowanej opieki, w szczególności nie wskazał aby opieka ta musiała być opieką stałą, wykonywaną bez przerwy, przez 24 godziny na dobę. Nie wskazał także na obowiązek zamieszkiwania opiekuna ze swoim podopiecznym.
Przyjmuje się zatem, że cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego wskazują na konieczność sprawowania opieki ustawicznej nad osobą niepełnosprawną. Powinna ona być sprawowana codziennie, a opiekun winien pozostawać do dyspozycji podopiecznego, udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy (vide: P.Rączka (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, WKP 2021, uwagi do art. 17 oraz przywołane tam orzecznictwo).
Sprawowanie opieki, w powyższym rozumieniu tegoż pojęcia, nie musi oznaczać, że podopieczny nie może podejmować aktywności adekwatnych dla swego stanu zdrowia. Podejmowanie takich aktywności nie podważa sprawowanej opieki, która winna zostać odpowiednia do charakteru istniejącej niepełnosprawności, potwierdzonej w orzeczeniu o niepełnosprawności. Z orzeczenia tego wynika bowiem charakter i zakres stwierdzonej niepełnosprawności i orzeczeniem tym pozostają związane organy orzekające o świadczeniu pielęgnacyjnym. Stopnie niepełnosprawności (znaczny, umiarkowany i lekki), rozróżnione i zdefiniowane zostały w art. 3 i art. 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U.2021.573 ze zm.)., dalej jako "u.r.z.s.". Legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest zatem faktem instytucjonalnym, a o tym jak należy rozumieć orzeczenie o stopniu niepełnosprawności rozstrzyga brzmienie przepisów ww. ustawy (vide: uchwała siedmiu sędziów NSA z dnia 14 listopada 2022 r., I OPS 2/22, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Zgodnie z art. 4 ust. 1 u.r.z.s. do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.
W świetle powyższego "faktu instytucjonalnego" należy zakwestionować twierdzenie organów, wadliwie zaakceptowane przez Sąd i instancji, iż stan zdrowia L. K. nie wskazuje na to aby wymagała ona opieki jedynie w takim zakresie, który nie uniemożliwia skarżącej podjęcie zatrudnienia. Skoro L. K. jest niezdolna do samodzielnej egzystencji, a w celu pełnienia ról społecznych wymaga stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób, zaś jej córka sprawuje owa opiekę codziennie, w wymiarze przekraczającym aktualnie 8 godzin, to nietrafny jest wniosek o braku związku między niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, a sprawowaną opieką.
Należy przy tym podkreślić, że organ pomocowy nie ma prawa ustalać przyczyn braku zatrudnienia osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne. Organ jest jedynie zobowiązany do ustalenia, czy osoba taka jest zdolna do pracy i czy wyłączną przyczyną rezygnacji z zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki (vide: P.Rączka (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, WKP 2021, uwagi do art. 17). W okolicznościach badanej sprawy związek ten uznać wypada za oczywisty, bowiem niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej jest podyktowane koniecznością sprawowania opieki nad matką. Wymiar sprawowanej opieki jest porównywalny z wymiarem etatu pracowniczego, a opieka sprawowana jest także w święta i dni wolne od pracy.
Nadto, nawet jeśli skarżąca nie wykonuje czynności opiekuńczych, to pozostaje w dyspozycji podopiecznej w pozostałym czasie. W takiej sytuacji nie sposób bronić stanowiska, iż skarżąca ma możliwość podjęcia dodatkowo zatrudnienia, które dałoby się pogodzić za sprawowaną opieką
Trafny zatem okazał się zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przez jego niewłaściwe zastosowanie w następstwie uznania, iż sprawowanie przez skarżącą opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia. W konsekwencji naruszenia prawa materialnego stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia sprawy, wadliwie zastosowany został także art. 151 p.p.s.a. – przez oddalenie skargi.
Uznając, iż skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy Naczelny Sąd Administracyjny zaskarżony wyrok uchylił, a uznając, iż istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona rozpoznał skargę orzekając o uchyleniu zaskarżonej decyzji (art. 188 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.).
Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni wyrażoną powyżej ocenę prawną (art. 153 w związku z art. 193 p.p.s.a.), a nadto zbada wypełnienie przez skarżącą pozostałych przesłanek warunkujących przyznanie wnioskowanego świadczenia.
Wniosek o przyznanie wynagrodzenia pełnomocnikowi skarżącej z tytułu pomocy prawnej udzielanej z urzędu podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku (art. 258 – 261 p.p.s.a.).
Skargę kasacyjną rozpoznano na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., gdyż strona skarżąca zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna nie zażądała jej przeprowadzenia.