Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z 30 listopada 2017r. oddalił skargę E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z [...] 2017 r. w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie zasiłku rodzinnego.
Wyrok ten został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.
Prezydent Miasta [...] decyzją z [...] 2010 r. przyznał E. S. zasiłek rodzinny na syna A. S. na okres od 1 listopada 2010 r. do 31 października 2011 r. wraz z dodatkiem z tytułu kształcenia i rehabilitacji na okres od 1 listopada 2010 r. do 30 września 2011 r.
W dniu [...] 2011 r. E. S. złożyła oświadczenie, że z dniem 1 października 2011 r. rezygnuje z pobierania świadczeń rodzinnych na syna. W związku z tym Prezydent Miasta [...] decyzją z [...] 2011 r. uchylił z dniem [...] 2011 r. decyzję przyznającą pomoc w części dotyczącej zasiłku rodzinnego.
Pismem z [...] 2015 r. Marszałek Województwa [...] poinformował organ I instancji, że w stosunku do E. S. i J. S. przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego mają zastosowanie od dnia 1 maja 2010 r. do dnia 30 czerwca 2013 r.
W związku z powyższą informacją Prezydent Miasta [...] decyzją z [...] 2016 r. uchylił od dnia 1 maja 2010 r. decyzję własną z [...] 2011 r. powołując się w jej uzasadnieniu na treść art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r., poz.114).
Odwołanie od tej decyzji złożyła E. S. Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] decyzją z [...] 2017 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia Kolegium przytoczyło treść art. 21 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz znowelizowany art. 23a ust. 1, 2 i 5 tej ustawy. Kolegium wyjaśniło, że w niniejszej sprawie Marszałek Województwa [...] ustalił, iż zastosowanie przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w stosunku do strony zachodzi od dnia 1 maja 2010 r., zatem zgodnie z art. 23a ust. 5 w związku z art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych organ I instancji był uprawniony do uchylenia decyzji ostatecznej z dniem, w którym stwierdzono, że zachodzi konieczność zastosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
Następnie organ odwoławczy przytoczył przepis kompetencyjny – art. 32 ust. 1 ustawy, uprawniający organ do dokonania bez zgody strony zmiany lub uchylenia ostatecznej decyzji administracyjnej, na mocy której nabyła ona prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie rozpoznając skargę wniesioną przez E. S. nie dopatrzył się wadliwości skutkujących koniecznością uchylenia opisanej decyzji. Podkreślając, że materialnoprawną podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy art. 23a ust. 2 i ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, Sąd wskazał, że sam fakt uzyskania przez organ I instancji informacji, iż w konkretnym przypadku mają zastosowanie przepisy dotyczące koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego determinował treść wydanego rozstrzygnięcia. Od tego momentu uznać należało, że właściwym organem w sprawie rozpoznania wniosku skarżącej o przyznanie świadczeń stał się marszałek województwa. To ten organ jest obowiązany do ustalenia jakiego rodzaju świadczenia, w jakim okresie i czy w ogóle pobierał drugi rodzic dziecka. Marszałek województwa, zgodnie z art. 21 i art. 23a ust. 4, 5 i 9 ustawy, jest bowiem organem kompetentnym w sprawach, w których zastosowane mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
Ponieważ w sprawie została wydana już decyzja uchylająca od dnia 1 października 2011 r. decyzję z dnia [...] 2010 r. przyznającą zasiłek rodzinny, decyzję tę należało uchylić od dnia kiedy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
Odnosząc się do zarzutów skargi, że w sprawie nie doszło do zbiegu świadczeń rodzinnych z uwagi na pobieranie przez ojca dziecka świadczeń odpowiednio pomniejszonych Sąd wyjaśnił, że okoliczności te powinny być wzięte pod uwagę przez Marszałka Województwa [...], przy rozpoznawaniu wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia rodzinnego.
W skardze kasacyjnej wniesionej od powyższego wyroku E. S., reprezentowana przez radcę prawnego, podniosła następujące zarzuty:
- 1. naruszenie art. 23a ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego niewłaściwą interpretację i niezbadanie przez organ I, jak i II instancji, czy skarżąca lub członek jej rodziny pobierał jakiekolwiek świadczenia z kraju zatrudnienia ojca dziecka;
- 2. naruszenie art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 7, art. 77 oraz art. 107 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i zaniechanie przez Sąd wnikliwej kontroli legalności zaskarżonej decyzji oraz oddalenie skargi, pomimo że w toku postępowania administracyjnego nie zastosowano norm wynikających z przywołanych przepisów k.p.a. (art. 7 i art. 77), nadto nie uzasadniono w sposób dostatecznie jasny przyczyn uchylenia decyzji przez organ, szczególnie nie odniesiono się do kwestii pobierania świadczenia przez ojca dziecka, jakiego rodzaju świadczenia pobierał i kiedy nastąpił zbieg świadczeń;
- 3. naruszenie "art. 145 § 1 pkt lit. c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej: p.p.s.a.) poprzez nieuwzględnienie skargi pomimo stwierdzenia wprost w uzasadnieniu wyroku naruszenia przepisów postępowania - art. 107 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - to jest braku dostatecznie jasnych przyczyn uchylenia decyzji.
Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku, przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy.
W myśl art. 23a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w przypadku gdy osoba uprawniona do świadczeń rodzinnych lub członek rodziny tej osoby przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami marszałkowi województwa. W przypadku przebywania osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych lub członka rodziny tej osoby w dniu wydania decyzji przyznającej świadczenia rodzinne lub po dniu jej wydania poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, o którym mowa w ust. 1, organ właściwy występuje do marszałka województwa o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (ust. 2). W myśl ust. 3, w przypadkach, o których mowa w ust. 1 i 2, marszałek województwa ustala, czy w przekazanej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
Przywołany zaś w skardze kasacyjnej, a stanowiący podstawę wydania decyzji poddanej kontroli Sądu I instancji art. 23a ust. 5 tej ustawy stwierdza, że w przypadku gdy marszałek województwa, w sytuacji, o której mowa w ust. 2, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Zastosowanie koordynacji tych systemów wynika z konieczności rozwiązania występujących przypadków kolizji norm i konieczności wyeliminowania kumulacji świadczeń.
W warunkach rozpoznawanej sprawy uszło uwadze Sądu I instancji, że zaskarżona decyzja wraz z decyzją ją poprzedzającą rozstrzygały w trybie przewidzianym w art. 23a ustawy o świadczeniach rodzinnych o uchyleniu decyzji Prezydenta Miasta [...] z [...] 2011 r. orzekającej o uchyleniu decyzji tego organu z [...] 2010 r. o przyznaniu zasiłku rodzinnego. Tymczasem, jak podkreślono wcześniej, przepis ten znajduje zastosowanie do decyzji przyznającej świadczenia rodzinne. Punktem odniesienia jest zatem decyzja pozytywna, którą w tej sprawie jest decyzja Prezydenta Miasta [...] z [...] 2010 r. Sąd I instancji kwestię tę pominął, choć przedstawione w uzasadnieniu wyroku rozważania dotyczyły podstaw prawnych dla uchylenia ostatecznej decyzji przyznającej świadczenia rodzinne.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 188 p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. uwzględnił skargę kasacyjną poprzez uchylenie zaskarżonego wyroku oraz uchylenie obu wydanych w sprawie decyzji.
W ponownie prowadzonym postępowaniu organ zobowiązany będzie do wydania rozstrzygnięcia pozostającego w zgodzie z dokonaną powyżej wykładnią przepisów prawa materialnego.
O kosztach postępowania sądowego orzeczono na zasadzie art. 203 pkt 1 w zw. z art. 200 p.p.s.a.