Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z 30 listopada 2017r. oddalił skargę E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z [...] 2017 r. w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego.
Wyrok ten został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.
Prezydent Miasta [...] decyzją z [...] 2013 r. przyznał E. S. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem A. S., w okresie od 1 października 2011 r. do 30 czerwca 2015 r.
Decyzją z [...] 2016 r. organ ten uchylił powyższą decyzję od dnia [...] 2010 r. wskazując, że w niniejszej sprawie – w okresie od 1 maja 2010 r. do 30 czerwca 2013 r. - mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Powołując się na pismo Marszałka Województwa [...] z [...] 2017 r. Prezydent uznał, że w oparciu o przepis art. 23a ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139 poz. 992 ze zm.) należało uchylić decyzję przyznającą świadczenie od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1 tego przepisu.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] decyzją z [...] 2017 r. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.
E. S. zaskarżyła powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie.
Oddalając skargę E. S. na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 1369 ze zm., dalej: p.p.s.a.) Sąd I instancji podkreślił, że materialnoprawną podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy art. 23a ust. 2 i ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2016 r., poz. 1518). Przytaczając treść tych przepisów i odnosząc je do warunków rozpoznawanej sprawy Sąd wskazał, że pismem z [...] 2015 r. Marszałek Województwa [...] poinformował Szczecińskie Centrum Świadczeń, że w przypadku rodziny E. S. mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego od dnia 1 maja 2010 r. do dnia 30 czerwca 2013 r., gdyż zgodnie z dokumentami zebranymi w sprawie J.S., ojciec dziecka A. S., od kwietnia 2007 r. mieszka na terenie Niemiec, zaś E. S. wraz z dzieckiem mieszkają na terenie Niemiec od [...] czerwca 2013 r. W oparciu o powyższą informację Prezydent Miasta [...] zobowiązany był, w trybie art. 23a ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej opisane wyżej świadczenia na rzecz A. S. na okres od 1 października 2011 r. do 30 czerwca 2015 r., na podstawie decyzji tego organu z dnia [...] 2013 r. Fakt, że w konkretnym przypadku winny mieć zastosowanie przepisy dotyczące koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego determinował treść wydanego rozstrzygnięcia.
Od tego momentu uznać należało, że właściwym w sprawie organem stał się marszałek województwa – obowiązany do ustalenia jakiego rodzaju świadczenia, w jakim okresie i czy w ogóle pobierał drugi rodzic dziecka, jak również do ustalenia jakie świadczenia w tym okresie mogła pobierać E. S. Marszałek Województwa, zgodnie z art. 21 i art. 23a ust. 4, 5 i 9 ustawy, jest bowiem organem kompetentnym w sprawach, w których zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
Za bezpodstawne Sąd uznał zarzuty skarżącej dotyczące naruszenia art. 23a ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jak też braku wskazania w uzasadnieniu decyzji dostatecznie jasnych przyczyn uchylenia decyzji z dnia [...] 2013 r. oraz niewyjaśnienia, czy doszło do zbiegu pobierania świadczeń. Okoliczność ta bowiem, podobnie jak i to czy ojciec dziecka był zatrudniony na terenie Niemiec, ewentualnie w jakim charakterze był zatrudniony, pozostaje bez znaczenia. Kwestie te nie mogły bowiem być badane przez Prezydenta Miasta [...], a to z tego względu, że organem właściwym do rozstrzygania powyższych kwestii jest obecnie Marszałek Województwa [...].
W skardze kasacyjnej wniesionej od powyższego wyroku E. S., reprezentowana przez radcę prawnego, podniosła następujące zarzuty:
- 1. naruszenie art. 23a ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego niewłaściwą interpretację i niezbadanie przez organ I, jak i II instancji, czy skarżąca lub członek jej rodziny pobierał jakiekolwiek świadczenia z kraju zatrudnienia ojca dziecka;
- 2. naruszenie art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 7, art. 77 oraz art. 107 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i zaniechanie przez Sąd wnikliwej kontroli legalności zaskarżonej decyzji oraz oddalenie skargi, pomimo że w toku postępowania administracyjnego nie zastosowano norm wynikających z przywołanych przepisów k.p.a. (art. 7 i art. 77), nadto nie uzasadniono w sposób dostatecznie jasny przyczyn uchylenia decyzji przez organ, szczególnie nie odniesiono się do kwestii pobierania świadczenia przez ojca dziecka, jakiego rodzaju świadczenia pobierał i kiedy nastąpił zbieg świadczeń;
- 3. naruszenie "art. 145 § 1 pkt lit. c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej: p.p.s.a.) poprzez nieuwzględnienie skargi pomimo stwierdzenia wprost w uzasadnieniu wyroku naruszenia przepisów postępowania - art. 107 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - to jest braku dostatecznie jasnych przyczyn uchylenia decyzji.
Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku, przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach.
W pierwszej kolejności zaakcentować należy, że na gruncie spraw wymagających dokonania interpretacji art. 23a ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, iż celem przepisów unijnych, w tym rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 166, 30.04.2004 r.), a także przepisów rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 284, 30.10.2009 r.), jest rozwiązanie występujących przypadków kolizji norm i wyeliminowanie kumulacji świadczeń, a nie pozbawienie strony uprawnień do świadczeń. Akty te zawierają reguły pozwalające na unikanie negatywnych następstw podlegania systemom zabezpieczenia społecznego różnych państw w sytuacji, gdy osoby uprawnione do świadczeń objętych przepisami o koordynacji podejmują pracę w jednym lub w kilku państwach członkowskich Unii.
Pozwalają one ustalić, ustawodawstwu którego państwa podlega osoba pracująca lub prowadząca działalność za granicą. Należy podkreślić, że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego mają pierwszeństwo przed wewnętrznymi przepisami państw członkowskich Unii. Zgodnie bowiem ze sformułowaną w art. 11 ust. 1 rozporządzenia nr 883/04 ogólną zasadą podlegania ustawodawstwu tylko jednego Państwa Członkowskiego oraz stosownie do art. 68 rozporządzenia nr 883/04, świadczenia rodzinne udzielane są zgodnie z ustawodawstwem wyznaczonym jako mające pierwszeństwo. (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 stycznia 2018 r., sygn. akt I OSK 541/16, CBOSA)
W myśl art. 23a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w przypadku gdy osoba uprawniona do świadczeń rodzinnych lub członek rodziny tej osoby przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami marszałkowi województwa. W przypadku przebywania osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych lub członka rodziny tej osoby w dniu wydania decyzji przyznającej świadczenia rodzinne lub po dniu jej wydania poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, o którym mowa w ust. 1, organ właściwy występuje do marszałka województwa o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (ust. 2). W myśl ust. 3, w przypadkach, o których mowa w ust. 1 i 2, marszałek województwa ustala, czy w przekazanej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
Przywołany zaś w skardze kasacyjnej, a stanowiący podstawę wydania decyzji poddanej kontroli Sądu I instancji art. 23a ust. 5 tej ustawy stwierdza, że w przypadku gdy marszałek województwa, w sytuacji, o której mowa w ust. 2, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
Z powołanych przepisów wynika zatem, że to marszałek województwa jest organem właściwym do ustalenia, czy w sprawie przekazanej przez organ właściwy mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (art. 23a ust. 3 ustawy). Ustalenie przez marszałka województwa, że w danej sprawie mają zastosowanie te przepisy, przesądza o jego właściwości rzeczowej w sprawach świadczeń objętych tymi przepisami. W następstwie dokonanych ustaleń marszałek województwa orzeka w sprawach świadczeń rodzinnych za okres, w którym dana osoba podlega ustawodawstwu państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oraz decyduje w sprawach ustalania i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych za okres, w którym dana osoba podlega ustawodawstwu państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji (art. 23a ust. 4 - 9 ustawy w zw. odpowiednio z art. 21 oraz art. 30).
W rozpoznawanej sprawie Marszałek Województwa [...] ustalił, że w stosunku do E. i J. S. od dnia 1 maja 2010 r. do 30 czerwca 2013 r. zachodzi konieczność zastosowania przepisów o koordynacji zabezpieczenia społecznego, co wynika z faktu, iż J. S. od kwietnia 2007 r. mieszkał na terenie Niemiec (przepisy o koordynacji systemów stosuje się od 1 maja 2010 r.), skarżąca zaś wraz z dzieckiem dołączyła do niego [...] czerwca 2013 r. W piśmie z [...] 2017 r. Marszałek Województwa [...] zaznaczył również, że niemieckie władze przyznały świadczenia rodzinne na rzecz A. S. od dnia 1 listopada 2010 r. Stwierdzić należy, że przywołane pismo Marszałka Województwa, przy uwzględnieniu zamieszczonej w nim argumentacji stanowiło wystarczającą przesłankę do wydania kontrolowanej w sprawie przez Sąd I instancji decyzji na podstawie art. 23a ust. 5 i ust. 6 w zw. z art. 21 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
W tym stanie rzeczy, nie zasługują na uwzględnienie podniesione w skardze kasacyjnej wszystkie zarzuty naruszenia prawa materialnego, jak i przepisów postępowania. Zgodzić się należy z Sądem I instancji, że przeprowadzone przez organy postępowanie dowodowe odpowiadało przepisom o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, jak i przepisom procedury administracyjnej, w tym przywołanego w skardze kasacyjnej art. 107 k.p.a., a więc nie można zarzucać wyrokowi naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.