Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 8 marca 2023 r. (sygn. akt II SA/Po 812/22), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu – orzekając na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "p.p.s.a") – uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia 5 września 2022r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 14 marca 2022 r. nr [...] o odmowie przyznania S. G. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad mężem – P. S. W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu zrzuciło Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu - na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. - naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj. przepisu art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j.
Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 z późn. zm. - dalej: "ustawa covidowa") - przez jego błędną wykładnię, dokonaną z pominięciem treści pozostałych jednostek redakcyjnych art. 15h tj. ust. 2-5 oraz celów ww. przepisów, polegającą na przyjęciu, że przepis art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy covidowej ma zastosowanie we wszystkich sprawach, w których istotny jest fakt legitymowania się przez określoną osobę orzeczeniem o niepełnosprawności, w tym w sprawach o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, co w konsekwencji doprowadziło do niewłaściwego zastosowania tego przepisu w niniejszej sprawie i stwierdzenia przez Sąd, że orzeczenie o niepełnosprawności P. S., wydane w dniu 4 maja 2020 r. przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] na czas określony do dnia 31 maja 2021 r., pozostawało nadal ważnym orzeczeniem po tej dacie, a zatem S. G. była uprawniona do ubiegania się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, na podstawie wniosku złożonego w dniu 30 stycznia 2022 r., podczas gdy - w świetle prawidłowej wykładni - ww. przepis dotyczy wyłącznie przedłużenia z mocy prawa ważności orzeczeń o niepełnosprawności na potrzeby kart parkingowych i spraw, do których stosuje się przepisy ustawy o pomocy społecznej i nie ma on zastosowania w sprawach dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego.
Wskazując na powyższą podstawę kasacyjną, skarżący organ wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi, ewentualnie - uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu wraz z zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Jednocześnie skarżący organ oświadczył, że nie wnosi o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie i zrzeka się jej przeprowadzenia.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną uczestniczka postępowania – S. G. wnosiła o jej oddalenie i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności zarzutu kasacyjnego, przytoczonego w w/w skardze.
Jego istota sprowadzała się do udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 z późn. zm. - dalej: "ustawa covidowa") ma zastosowanie we wszystkich sprawach, w których istotny jest fakt legitymowania się przez określoną osobę orzeczeniem o niepełnosprawności, w tym w sprawach o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (jak przyjął Sąd Wojewódzki), czy też ww. przepis, z uwagi na treść pozostałych jednostek redakcyjnych art. 15h (tj. ust. 2-5) oraz celów ww. przepisów, dotyczy wyłącznie przedłużenia - z mocy prawa - ważności orzeczeń o niepełnosprawności na potrzeby kart parkingowych i spraw, do których stosuje się przepisy ustawy o pomocy społecznej a zatem nie ma on zastosowania w sprawach dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego (jak wywodziło skarżące Kolegium,).
W związku z powyższym skład orzekający pragnie wyjaśnić, że zgodnie z art. 15 h ust. 1 pkt 2 ustawy covidowej: "z przyczyn związanych z przeciwdziałaniem COVID-19, orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, wydane na czas określony na podstawie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, którego ważność upływa w terminie od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, zachowuje ważność do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności."
Przepis ten łącznie z pozostałymi unormowaniami, wchodzącymi w skład art. 15 h omawianej ustawy, został do niej dodany przez art. 1 pkt 14 ustawy z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 568). Zgodnie przy tym z treścią art. 101 pkt 2 lit. d) ustawy nowelizującej, art. 15 ust. 1 pkt 2 wszedł w życie z dniem 8 marca 2020 r.
Jak wynika z treści całej ustawy covidowej, jak i ustawy ją nowelizującej, zawarte w nich uregulowania prawne zostały wprowadzone "z przyczyn związanych z przeciwdziałaniem COVID-19", czyli w określonym ściśle celu. Dotyczą one bardzo szerokiego spectrum spraw i to z różnych dziedzin życia. Przepisy tych ustaw regulują zarówno kwestie materialnoprawne, jak i procesowe a zatem ustawy covidowej nie można kwalifikować ani jako ustawy wyłącznie procesowej, ani wyłącznie materialnoprawnej. Nie można przy tym także traktować jej jako ustawy normującej zagadnienia jedynie z określonej dziedziny życia.
Znamienne jest również, że przepisy, wśród których umiejscowiony został cały art. 15h ustawy covidowej oraz w/w przepis art. 1 pkt 14 ustawy ją nowelizującej z dnia 31 marca 2020 r., zawierają regulacje prawne zupełnie niezwiązane z postępowaniami administracyjnymi i świadczeniami w nich przyznawanymi. Przykładowo bowiem jedynie można wskazać, że art. 15g ustawy covidowej dotyczy zagadnień związanych z przedsiębiorcami, a art. 15 i -odnosi się do ograniczeń w handlu.
Powyższe wskazuje zatem, że unormowania, zawarte w art. 15h omawianej ustawy, nie są powiązane z pozostałymi artykułami tej ustawy a wręcz (pod względem materii którą regulują) pozostają od nich w oderwaniu. Zdaniem składu orzekającego, nic nie wskazuje też na to, aby wolą ustawodawcy było by wszystkie ustępy art. 15h cyt. ustawy miały być wykładane jako pozostające ze sobą w powiązaniu i w ten sposób miały stanowić ściśle zintegrowaną całość.
Biorąc więc pod uwagę przedstawiony wyżej charakter i cel ustawy covodowej, wydaje się, iż omawiany jej art. 15h - przede wszystkim (zasadniczo) - wprowadza szczególne zasady odnoszące się do osób, legitymujących się terminowymi orzeczeniami o niepełnosprawności czy stopniu niepełnosprawności. W tych zaś tylko przypadkach, w których – zdaniem ustawodawcy - termin ważności w/w orzeczeń powinien skutkować automatycznym wydłużeniem się w czasie związanych z tymi orzeczeniami uprawnień, takich jak: posiadanie karty parkingowej czy decyzji przyznającej świadczenie z pomocy społecznej, ustawodawca dał temu expressis verbis wyraz (vide: ust. 2 – 5 omawianego artykułu). Takie rozwiązanie w przypadku decyzji wydawanych na podstawie ustawy o pomocy społecznej jest bowiem w pełni uzasadnione, gdyż decyzje te – jako decyzje o charakterze pomocowym – zwłaszcza w okresie epidemii mają znaczenie wyjątkowo istotne.
Zatem w przypadku świadczeń z zakresu pomocy społecznej ich uregulowanie w taki właśnie szczególny sposób było w pełni zrozumiałe. Tymczasem, choć świadczenia unormowane w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w tym przedmiotowe świadczenia pielęgnacyjne, są dla ich beneficjentów oczywiście także ważne, to jednak nie mając owego charakteru pomocowego, który umożliwia wsparcie osoby potrzebującej pomocy nieraz nawet niezwłocznie, mogły być uregulowane w sposób odmienny. W przypadku świadczeń pielęgnacyjnych - przyznanych jako terminowe – ustawodawca uznał więc, że w tym przypadku wystarczyło jedynie pewne dostosowanie procedury, obowiązującej przy ich dochodzeniu, do sytuacji wywołanej pandemią, a co oznaczało przyjęcie określonych rozwiązań w zakresie przedłużenia terminu ważności orzeczeń o niepełnosprawności czy stopniu niepełnosprawności.
Z tych powodów – zdaniem składu orzekającego – stanowisko skarżącego organu nie było zasadne. Z treści przepisu art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy covidowej nie wynika bowiem, aby miał być on stosowany tylko w odniesieniu do decyzji wydawanych na podstawie ustawy o pomocy społecznej czy przy wydawaniu kart parkingowych. Przepis ten zaś podobnie jak cała ustawa, w której się on znajduje, ma niewątpliwie charakter szczególny i a zatem musi być odczytywany w sposób ścisły i dokładny.
Z tych powodów trafnie Sąd Wojewódzki uznał, że zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia 5 września 2022 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 14 marca 2022 r. o odmowie przyznania S.G. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad mężem – P. S., naruszała prawo, gdyż na skutek działania art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy covidowej orzeczenie o niepełnosprawności męża uczestniczki postępowania z dnia 4 maja 2020 r., wydane przez Powiatowy Zespół Orzekania o Niepełnosprawności, pozostawało w mocy. Stan epidemii został bowiem wprowadzony rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 340) i obowiązywał do dnia 16 maja 2022 r., kiedy to w życie weszło rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 11 lutego 2022 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego (Dz. U. poz. 1027), który obowiązywał od dnia 16 maja 2022 r.
W momencie zatem złożenia wniosku przez uczestniczkę postępowania to jest w dniu 30 stycznia 2022 r., należało uznać, że przedłożyła ona ważne orzeczenie lekarskie stwierdzające niepełnosprawność jej męża.
Biorąc powyższe pod uwagę Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie była zasadna i - z mocy art. 184 w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.
Orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego oparto na art. 204 pkt 2 p.p.s.a.