Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 31 marca 2008 r. sygn. akt I SA/Wa 1235/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania dotyczącego odmowy ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości warszawskiej położonej przy ul. [...].
W uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy.
Decyzją z dnia [...] września 2002 r. nr [...] Burmistrz Gminy Warszawa Centrum odmówił uwzględnienia wniosku M.Ś. o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości położonej w Warszawie przy ul. [...], która została objęta dekretem z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. Nr 50, poz. 279), przechodząc na własność gminy m.st. Warszawy, a później stając się własnością Skarbu Państwa. Odmowa ustanowienia prawa użytkowania wieczystego uzasadniona została okolicznością, iż były właściciel przedmiotowej nieruchomości – będący poprzednikiem prawnym skarżącej - nie złożył w terminie wniosku o ustanowienie prawa wieczystej dzierżawy, natomiast wniosek złożony przez Urząd Likwidacyjny był prawnie nieskuteczny. Powołana decyzja Burmistrza Gminy Warszawa Centrum z dnia [...] września 2002 r. nr [...] utrzymana została w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] stycznia 2003 r., na którą złożoną skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił wyrokiem z dnia 20 października 2004 r. sygn. akt I SA 542/03, i następnie Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 16 lutego 2006 r. sygn. akt I OSK 440/05 oddalił skargę kasacyjną.
W dniu [...] czerwca 2005 r. M. Ś. złożyła wniosek o wznowienie postępowania zakończonego decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] stycznia 2003 r., dołączając potwierdzone notarialnie oświadczenia K. S. i K. B. sporządzone w dniu [...] maja 2005 r. i za podstawę wznowienia wskazując art. 145 § 1 pkt 5 kpa. Jako nowe okoliczności w sprawie wnioskodawczyni wskazała oświadczenia dwóch świadków: K. B. i K. S., których adresów wcześniej nie znała. Odmawiając wznowienia postępowania w decyzji z dnia [...] października 2006 r., Samorządowe Kolegium Odwoławczego w Warszawie stwierdziło, że okoliczności, na które powołuje się wnioskodawczyni, musiały być jej znane najpóźniej w dniu [...] stycznia 2005 r., bowiem w tym dniu sporządzona została przez pełnomocnika M. Ś. skarga kasacyjna, w której wskazywał on na te same okoliczności i podawał adresy świadków. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia [...] maja 2007 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie podtrzymało dotychczasowe rozstrzygnięcie wskazując, iż strona musi udowodnić, kiedy (w jakiej dacie) dowiedziała się o okolicznościach lub decyzji stanowiących podstawę do wznowienia postępowania, ze ścisłością dostateczną do ustalenia, że jej podanie o wznowienie wpłynęło przed upływem terminu jednomiesięcznego od dnia, w którym dowiedziała się o okolicznościach stanowiących podstawę do wznowienia.
Tymczasem, z analizy akt sprawy wynika, że strona o istnieniu okoliczności, na które się powołuje, z całą pewnością musiała wiedzieć najpóźniej w dniu [...] stycznia 2005 r., bowiem w tym dniu sporządzona została przez pełnomocnika skarżącej skarga kasacyjna od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 października 2004 r. sygn. akt I SA 542/03, w której wskazywał on na okoliczności, które zdaniem skarżącej stanowią podstawę do wznowienie postępowania administracyjnego i podawał adresy świadków. Wniosek zaś o wznowienie postępowania skarżąca złożyła w dniu 24 czerwca 2005 r. (datownik na kopercie), a więc po upływie terminu, o którym mowa w art. 148 §1 kpa.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] maja 2007 r., M. Ś. wyjaśniła, iż we wniosku o wznowienie postępowania z dnia [...] czerwca 2005 r. przedstawiła nowe okoliczności faktyczne, o których dowiedziała się na podstawie sporządzonych w dniu [...] maja 2005 r. dokumentów poświadczonych notarialnie, natomiast w kasacji z dnia [...] stycznia 2005 r. powołane zostały nowe dowody osobowe (z zeznań świadków) w celu przedstawienia przez tych świadków okoliczności nieznanych wcześniej ani stronie, ani organowi administracji. W kasacji nie były zatem podane okoliczności mające znaczenie dla sprawy i stanowiące podstawę do wznowienia postępowania takie jak fakt, że świadek K. Ł.-S. bardzo dobrze znała Z. G., brat Z. G. był mężem H. G. z domu W. - siostry świadka K. Ł.-S. Z.G. był prawnikiem, doktorem prawa oraz zajmował odpowiedzialne stanowisko w instytucji ubezpieczeniowej na etacie dyrektora.
Był osobą bardzo cenioną w rodzinie i często udzielał porad prawnych lub rad w sprawach urzędowych. Orientował się lepiej niż inni w obowiązujących po wojnie przepisach i starannie składał i wysyłał wszystkie wnioski i dokumenty wymagane dla odzyskania utraconego wskutek działań wojennych mienia oraz do odzyskania mienia przejętego przez powojenne polskie władze. Tak było również w przypadku złożenia wniosku o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego do przedmiotowego gruntu oraz wniosku o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego parceli niezabudowanej w Górnym Mokotowie przy ul. [...]. Skarżąca stwierdziła, że z powyższymi okolicznościami zapoznała się dopiero w dniu sporządzenia oświadczeń przez K. Ł.-S. i K. B. i dlatego w tej sytuacji uznała, że organ administracji z naruszeniem przepisów prawa odmówił wznowienia postępowania zakończonego decyzją Burmistrza Gminy Warszawa Centrum z dnia [...] września 2002 r.
Wyrokiem z dnia 31 marca 2008 r. sygn. akt I SA/Wa 1235/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] maja 2007 r. wskazując, iż właściwy organ administracji, do którego wpłynął wniosek o wznowienie postępowania, jest obowiązany z urzędu zbadać zachowanie terminu złożenia tego wniosku, bowiem wszczęcie postępowania wznowieniowego na wniosek strony, mimo uchybienia terminu do złożenia wniosku, stanowi rażące naruszenie prawa, godzi bowiem w zasadę trwałości decyzji administracyjnych (art. 16 kpa). Dopiero pozytywne ustalenia w tym zakresie uzasadniają wydanie postanowienia o wznowieniu postępowania, które stanowi podstawę do przeprowadzenia postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy. Uchybienie terminowi do wniesienia podania o wznowienie postępowania jest podstawą do wydania decyzji o odmowie wznowienia postępowania (art. 149 §3 kpa).
Analizując pod tym kątem sprawę Sąd stwierdził, że organ prawidłowo na podstawie zebranego w sprawie materiału uznał, że przedmiotowy wniosek o wznowienie postępowania został złożony po upływie ustawowego, miesięcznego terminu, od dnia w którym skarżąca dowiedziała się o istnieniu okoliczności, które podaje jako podstawę do wznowienia. Już bowiem w dniu [...] stycznia 2005 r., czyli w dacie sporządzenia przez pełnomocnika skarżącej skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 października 2004 r. sygn. akt I SA 542/03, skarżąca wiedziała o istnieniu okoliczności, na które powołuje się we wniosku o wznowienie postępowania administracyjnego, co potwierdza również treść przedstawionych przez skarżącą oświadczeń podpisanych przez K. B. i K. S. prawie identyczna z treścią oświadczeń zawartych w złożonej przez pełnomocnika skarżącej skardze kasacyjnej.
Okoliczność, że oświadczenia K. B. i K.S. skarżąca w formie pisemnej, poświadczonej przez notariusza, uzyskała dopiero w dniu [...] maja 2005 r., nie ma żadnego wpływu na fakt, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego (skargi kasacyjnej) bezsprzecznie wynika, że uzyskała ona informacje, o których w tych dokumentach mowa, jeszcze przed napisaniem skargi kasacyjnej, czyli przed dniem [...] stycznia 2005 r. W tej sytuacji złożenie wniosku o wznowienie postępowania administracyjnego w dniu [...] czerwca 2005 r. nastąpiło z uchybieniem ustawowego, miesięcznego terminu do jego złożenia.
W skardze kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 marca 2008 r. M. Ś. zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 133 §1, art. 135 i art. 141 §4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz art. art.7, art.77 i art.145 §1 pkt 5 kpa, jako mające istotny wpływ na wynik sprawy.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej stwierdzono, że skarżąca we wniosku o wznowienie postępowania przedstawiła nowe okoliczności faktyczne, o których dowiedziała się na podstawie sporządzonych w dniu [...] maja 2005 r. dokumentów poświadczonych notarialnie, które skarżąca załączyła jako dowód z dokumentów. Okoliczności tych skarżąca nie przedstawiła w kasacji z dnia [...] stycznia 2005 r., lecz tam powołała jedynie nowe dowody osobowe (z zeznań świadków) w celu przedstawienia przez tych świadków okoliczności nieznanych wcześniej ani stronie ani organowi administracji. Strona w kasacji nie podała okoliczności mających znaczenie dla sprawy i stanowiących podstawę do wznowienia postępowania takich, jak fakt że świadek K. Ł. S. bardzo dobrze znała Z. G. bo należał on do rodziny. Brat Z. G. był mężem H. G. z domu W. - siostry świadka K. Ł. S. Z. G. był doktorem prawa oraz zajmował odpowiedzialne stanowisko w instytucji ubezpieczeniowej na etacie dyrektora - a fakt ten ma kolosalne znaczenie dla sprawy, bowiem stanowi o dużym prawdopodobieństwie, że z należytą starannością i w terminie złożył wymagany wniosek o wieczystą dzierżawę.
W kasacji nie podano tak istotnej dla sprawy nowej okoliczności, że Z. G. złożył wniosek w przepisanym terminie. Orientował się bowiem lepiej niż inni w obowiązujących po wojnie przepisach i starannie składał i wysyłał wszystkie wnioski i dokumenty wymagane dla odzyskania utraconego wskutek działań wojennych mienia oraz do odzyskania mienia przejętego przez powojenne polskie władze. Tak było również w przypadku złożenia wniosku o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego do gruntu położonego w Warszawie przy ul. [...] oraz wniosku o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego parceli niezabudowanej w Górnym Mokotowie przy ul. [...] o powierzchni ponad 500 m2. Z tymi okolicznościami strona zapoznała się dopiero w dniu sporządzenia oświadczeń przez K. Ł. S. i K. B. Sąd z naruszeniem wymienionych przepisów postępowania przyjął ustalenia sprzeczne z zebranym w sprawie materiałem dowodowym utożsamiając pojęcie nowych okoliczności dowodowych, na które skarżąca powołuje się we wniosku o wznowienie obok wnioskowanych dowodów osobowych (z zeznań świadków) - i co do których istnienia skarżąca przedstawiła oświadczenia z notarialnie poświadczonym podpisem - z nowymi dowodami osobowymi (tylko i wyłącznie z zeznań świadków) na które skarżąca powoływała się w kasacji.
Tymczasem art. 145 §1 pkt 5 kpa wyraźnie odróżnia te pojęcia, bowiem wskazuje na dwie niezależne od siebie przyczyny wznowienia - nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody. Skarżąca udowodniła zatem, że o nowych okolicznościach faktycznych mających jak najbardziej istotne znaczenie dla sprawy - takich jak na przykład dotyczących terminu złożenia wniosku - dowiedziała się dopiero z oświadczeń złożonych w dniu [...] maja 2005 r. Wcześniej powołane dowody osobowe wskazywały jedynie na fakt złożenia wniosku, który jednak złożony po terminie nie wywoływał skutków prawnych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, dlatego podlega oddaleniu.
W pierwszej kolejności należy wskazać na nie w pełni prawidłowe sformułowanie zarzutu kasacyjnego. Nie można bowiem przypisać sądowi administracyjnemu naruszenia art. 7, art. 77 kpa i art. 145 §1 pkt 5 kpa, jako przepisów postępowania – jak czyni się to w skardze kasacyjnej - skoro postępowanie przed sądem administracyjnym uregulowane jest w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), natomiast przepisy kodeksu postępowania administracyjnego normują postępowanie przed organami administracji. Nie wynika również z uzasadnienia skargi kasacyjnej, na czym miałoby polegać zarzucane Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 133 §1, art. 135 i art. 141 §4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W uzasadnieniu tym skarżąca kasacyjnie wskazuje jedynie na przyjęcie przez Sąd pierwszej instancji błędnych ustaleń, sprzecznych ze zgromadzonym materiałem dowodowym i w konsekwencji błędne utożsamienie dowodu osobowego z zeznań świadków z nowymi okolicznościami faktycznymi w rozumieniu art. 145 §1 pkt 5 kpa.
Przyjmując zatem, iż zarzut skargi kasacyjnej został uzasadniony jako błędne ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji, to tak sformułowany zarzut nie zasługuje na uwzględnienie. Nie ulega bowiem wątpliwości, iż dowód osobowy w postaci przesłuchania świadków służy oznajmieniu przez tych świadków swojej wiedzy na temat określonych okoliczności. Dowód osobowy w postaci przesłuchania świadków – jakkolwiek jest jednym ze środków dowodowych mogących stanowić nowy dowód w rozumieniu art. 145 §1 pkt 5 kpa – to jednak jego istotą jest uzyskanie wiedzy o określonych okolicznościach faktycznych, i z tego względu prawidłowo Sąd pierwszej instancji przyjął w zaskarżonym wyroku, iż wiedza skarżącej o okolicznościach faktycznych mających wynikach z przesłuchania wskazanych przez nią świadków istniała już co najmniej w dniu sporządzenia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 października 2004 r. sygn. akt I SA 542/03, tj. w dniu 17 stycznia 2005 r. We wskazanej bowiem skardze kasacyjnej skarżąca domagała się przeprowadzenia dowodu z przesłuchania w charakterze świadków tych samych osób, z którymi to oświadczeniami wiąże obecne żądanie wznowienia postępowania zakończonego decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] stycznia 2003 r., i już ówcześnie wskazywała na okoliczności mające wynikać z przesłuchania, iż były właściciel nieruchomości podejmował działania konieczne do odzyskania przejętej nieruchomości, a z racji, że był prawnikiem, to pomagał i doradzał w odzyskiwaniu utraconego mienia osobom, które miałyby być powołane do przesłuchania w charakterze świadka.
Obecne żądanie wznowienia postępowania skarżąca opiera na tych samych okolicznościach dotyczących przygotowania zawodowego byłego właściciela nieruchomości, jako prawnika, co miałoby wskazywać na jego szczególną staranność w prowadzeniu majątkowych spraw rodziny w przeszłości i w konsekwencji złożenia wniosku o ustanowienie własności czasowej w wymaganym do tego terminie.
Wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej prawidłowo zatem Sąd pierwszej instancji ocenił ustalony stan faktyczny w odniesieniu do powzięcia przez skarżącą wiedzy o okolicznościach, które miałyby stanowić przyczynę wznowienia postępowania administracyjnego w sprawie, i w konsekwencji tego prawidłowo Sąd ocenił zaskarżone decyzje, iż brak jest podstaw do wznowienia postępowania, skoro wniosek o wznowienie postępowania złożony został po upływie miesięcznego terminu określonego w art. 148 §1 kpa.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji.