Uzasadnienie
- 1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 17 marca 2009 r., II SA/Po 1035/08, oddalił skargę A.A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koninie z dnia [...] lipca 2006 r., nr [...], w przedmiocie rejestracji pojazdu. Wyrok ten został wydany w następującym stanie sprawy:
- a) W dniu 24 lipca 2000 r. Starosta Koniński zarejestrował ciągnik rolniczy. Jako właściciela wskazano B. SA, zaś użytkowników: AA. i Z.W.
- b) W dniu 9 maja 2005 r. B. SA skierował do Starosty Konińskiego wniosek o dokonanie w dowodzie rejestracyjnym wspomnianego pojazdu adnotacji o wygaśnięciu przewłaszczenia na rzecz B. w celu zabezpieczenia, wskutek czego właścicielami są A.A. i Z.W.
Natomiast w dniu 20 maja 2005 r. A.A. wystąpił o zarejestrowanie wymienionego ciągnika na jego rzecz. Wniosek ten został uwzględniony i decyzją z dnia [...] czerwca 2005 r., nr [...]Starosta Koniński orzekł o zarejestrowaniu ciągnika rolniczego marki Crystal wyłącznie na rzecz A.A..
c) Z.W. w dniu 1 września 2005 r. wystąpił z wnioskiem o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją Starosty Konińskiego z dnia [...] czerwca 2005 r., nr [...], albowiem bez swojej winy w tamtym postępowaniu nie uczestniczył.
d) Po wznowieniu postępowania, Starosta Koniński decyzją z dnia [...] czerwca 2006 r., nr [...], wydaną na podstawie art.73 ust.1, art.72 ust.1 i 2 i art.71 ust.1 i 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. z 2005 r., nr 108, poz.908 ze zm.) oraz § 2 ust.1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 22 lipca 2002 r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów (Dz.U. nr 133, poz.1123 ze zm.) i art.145 § 1 pkt 4 oraz art.151 § 1 pkt 2 K.p.a., uchylił swoją decyzję z dnia [...] czerwca 2005 r. i odmówił rejestracji ciągnika.
Decyzja o rejestracji z dnia [...] czerwca 2005 r. wydana została z naruszeniem art.73 ust.1 Prawa o ruchu drogowym, ponieważ dokumenty dołączone przez A.A. do wniosku o rejestrację nie stanowią wystarczającego dowodu przejścia na niego prawa własności. Majątek powstały z wkładów wspólników lub z dalszej działalności w ramach spółki nie jest majątkiem spółki, bo spółka cywilna nie posiada osobowości prawnej, lecz jest wspólnym majątkiem wspólników (art.863 k.c.). Wspólny majątek wspólników tworzy współwłasność typu łącznego. Takim bezudziałowym majątkiem żaden ze wspólników nie może rozporządzać w czasie trwania spółki cywilnej.
A.A. wnioskując o rejestrację na swoje nazwisko ciągnika legitymował się fakturą VAT nr [...] z dnia [...] maja 2005 r., wystawioną przez A. s.c., (czyli podmiot nie posiadający osobowości prawnej) na dowód sprzedaży przez Spółkę przedmiotowego ciągnika A.A.. Z tego względu "brak jest bezspornego dowodu na to, że osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą, A.A., nabyła własność pojazdu zgłoszonego do rejestracji."
- e) Decyzją z dnia [...] lipca 2006 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koninie, po rozpatrzeniu odwołania A.A., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Rejestracji pojazdu dokonuje się na wniosek właściciela (art.73 ust.1 Prawa o ruchu drogowym), więc w przypadku współwłasności konieczne byłoby zgodne współdziałanie współwłaścicieli, a w przypadku braku takiej zgody - przedłożenie stosownego orzeczenia sądowego.
Zasadna była odmowa rejestracji pojazdu, skoro jako dowód własności A.A. przedłożył fakturę, w której jako właściciel zbywający pojazd występowała A. s.c.", podczas, gdy w poprzednim dowodzie rejestracyjnym pojazdu występują jako współwłaściciele: A.A. i Z.W. Spółka cywilna jest stosunkiem prawnym łączącym wspólników i nie ma własnej osobowości prawnej. Wprawdzie art.4 ust.2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej uznaje wspólników spółki cywilnej za przedsiębiorców, ale tylko w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej w rozumieniu art.2 ustawy.
- e) A.A. w skardze na decyzję z dnia [...] lipca 2006 r., wniósł o stwierdzenie nieważności z powodu wydania jej z rażącym naruszeniem prawa tj.: § 2 ust.1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 22 lipca 2002 r. w sprawie rejestracji i oznakowania pojazdów oraz artykułów 72 i 73 Prawa o ruchu drogowym. Zaskarżona decyzja została wydana, pomimo toczącego się postępowania sądowo-administracyjnego w sprawie rozpatrzenia jego skargi złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na postanowienie z dnia 4 maja 2006 r. wydane w sprawie odmowy zawieszenia postępowania o rejestrację pojazdu. W rezultacie został on pozbawiony możliwości dochodzenia swoich praw.
- f) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 31 maja 2007 r., IV SA/Po 718/06, oddalił skargę uznając, że odmowa rejestracji przedmiotowego pojazdu na wniosek skarżącego była zasadna.
- g) Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 17 listopada 2008 r., I OSK 1468/07, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej A.A., uchylił wyrok WSA w Poznaniu z dnia 31 maja 2007 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.
Sąd I. instancji nie rozpoznał zarzutu w sprawie zawieszenia postępowania administracyjnego do czasu rozstrzygnięcia przez sąd powszechny sporu o własność ciągnika. Decyzja organu I instancji z dnia [...] czerwca 2006 r., została wydana, pomimo że nie upłynął 30-dniowy terminu do wniesienia skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koninie z dnia [...] maja 2006 r., uchylające postanowienie Starosty Konińskiego z dnia [...] marca 2006 r. o zawieszeniu postępowania. W postanowieniu z dnia [...] maja 2006 r. Kolegium orzekło, iż kwestia własności ciągnika nie stanowi zagadnienia wstępnego w rozumieniu art.97 § 1 pkt 4 k.p.a. Kolegium w decyzji z dnia [...] lipca 2006 r. samodzielnie rozstrzygnęło powyższą kwestię uznając, iż w przedmiotowej sprawie nie występuje zagadnienie wstępne, a zawieszenie postępowania mogłoby spowodować powstanie niepowetowanej szkody. Tym samym skarżący nie miał możliwości wypowiedzenia się i dochodzenia swoich praw w przewidzianym procedurą administracyjną postępowaniu incydentalnym.
Sąd I. instancji nie odniósł się do treści aneksu do umowy spółki, na który powoływał się skarżący, ani nie zwrócił się do skarżącego o złożenie aneksu do akt sprawy. Brak pełnej dokumentacji dowodowej uniemożliwił zajęcie stanowiska merytorycznego co do podnoszonych przez skarżącego zarzutów.
Ponownie rozpoznając sprawę Sąd I. instancji miał zbadać, czy materiał dowodowy zgromadzony w postępowaniu administracyjnym był wystarczający do wydania decyzji. Ocenie Sądu winna również podlegać zasadność rozstrzygnięcia przez organ administracyjny zagadnienia wstępnego w trybie art.100 § 3 k.p.a.
2. Wyrokiem z dnia 17 marca 2009 r., II SA/Po 1035/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę A.A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koninie z dnia [...] lipca 2006 r., nr [...], w przedmiocie rejestracji pojazdu.
Spór co do własności ciągnika, toczony przez wspólników poprzednio figurujących w dowodzie rejestracyjnym, nie jest zagadnieniem wstępnym w rozumieniu art.97 § 1 pkt 4 K.p.a. w sprawie o rejestrację tego pojazdu, nie istnieje bowiem związek pomiędzy rozstrzygnięciem tej sprawy w postępowaniu cywilnym a decyzją w przedmiocie rejestracji tego pojazdu wydaną w trybie Prawa o ruchu drogowym. Zarejestrowany może być wyłącznie pojazd, który stanowi przedmiot uregulowanego prawa własności (art.73 ust.1 w związku z art.72 ust.2 Prawa o ruchu drogowym).
Rozstrzyganie sporu na temat własności pojazdu należy do sądu powszechnego. Organ administracyjny nie ma kompetencji do ustalenia, czy przeniesienie własności ciągnika było skuteczne. Organ ocenia jedynie czy wnioskujący o rejestrację przedstawił dowody potwierdzające jego prawo własności pojazdu. Na A.A, jako wnioskodawcy spoczywał obowiązek dostarczenia bezspornego dowodu własności pojazdu (art.73 ust.1 Prawa o ruchu drogowym).
Wydanie zaskarżonej decyzji o odmowie rejestracji, bez oczekiwania na wynik incydentalnego postępowania w przedmiocie zawieszenia tego postępowania, nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik postępowania rejestracyjnego. Nawet gdyby organ odwoławczy poczekał z ostatecznym rozstrzygnięciem do czasu uprawomocnienia się wyroku wydanego na skutek skargi od ostatecznego postanowienia o odmowie zawieszenia postępowania, to uzyskałby tylko potwierdzenie, że brak jest przesłanek do zawieszenia.
Charakter spraw z zakresu rejestracji pojazdów nie wymaga oczekiwania przez właściwy organ administracji publicznej na wynik długotrwałych sporów o własność pojazdu toczonych przed sądem powszechnym.
Ze zgromadzonych w sprawie materiałów dowodowych (dowód rejestracyjny ciągnika wystawiony na B. SA oraz oświadczenie B.) wynika, że prawo własności pojazdu przysługiwało A.A. i Z.W. łącznie. Byli oni wspólnikami spółki cywilnej, w której zobowiązali się dążyć do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego przez działanie w sposób oznaczony, a w szczególności przez wniesienie wkładów (art.860 k.c.). Wkłady wniesione do spółki stały się własnością wspólników, a nie własnością spółki i z tego powodu spółka cywilna nie mogła być wpisana do dowodu rejestracyjnego jako właściciel ciągnika. Spółka nie mogła być uznana za właściciela pojazdu w rozumieniu art.73 ust.1 Prawa o ruchu drogowym, a w konsekwencji nie mogła przenieść na skarżącego własności tego pojazdu.
Ponieważ w dowodzie rejestracyjnym jako współwłaściciele pojazdu wskazani zostali A.A. i Z.W., to do wystąpienia z wnioskiem o rejestrację pojazdu wyłącznie na skarżącego niezbędne byłoby wylegitymowanie się dowodem skutecznego przeniesienia na niego własności. Za taki dowód nie może być uznana faktura VAT nr 10/2005 z dnia 10 maja 2005r. wskazująca spółkę cywilną A. jako sprzedawcę.
Również aneks z dnia 9 maja 2002 r. do umowy spółki, nie dawał podstaw do uznania przez organ administracyjny skuteczności przeniesienia własności pojazdu na podstawie faktury VAT. Z aneksu wynika dokonanie zmian ułamkowych udziałów wspólników w majątku spółki cywilnej, gdy tymczasem majątek utworzony z wkładów wspólników oraz z dalszej ich działalności jest wspólnym majątkiem wspólników, a nie spółki (art.863 k.c.). W majątku tym każdy ze wspólników ma udział nie oznaczony ułamkiem, w przeciwieństwie do współwłasności w częściach ułamkowych. Wspólny majątek wspólników tworzy wspólność typu łącznego (art.196 k.c.). Konsekwencją nieoznaczenia udziałów jest to, że wspólnik nie może skutecznie rozporządzać udziałem w majątku wspólnym ani w jego poszczególnych składnikach w czasie trwania spółki cywilnej.
Skarżący A.A. nie mógł więc przenieść na siebie w czasie trwania spółki własności przedmiotowego ciągnika, stanowiącego w dacie wystawienia faktury (10 maja 2005 r.) składnik niepodzielnego majątku wspólników.
W odwołaniu od decyzji organu I instancji skarżący twierdził, że rozwiązanie spółki nastąpiło później, tj. "na podstawie wypowiedzenia w trybie natychmiastowym pismem z dnia 7.07.2005 r.". Ponadto aneks w § 3 upoważnia wyłącznie A.A. do prowadzenia spraw spółki czyli do dokonywania czynności faktycznych i prawnych potrzebnych do realizowania celów spółki (art.865 k.c.). Takie upoważnienie nie daje podstaw do przeprowadzania transakcji wbrew zakazowi zawartemu w art.863 § 1 k.c. przez Spółkę nie posiadającą osobowości prawnej.
3. A.A. w skardze kasacyjnej od powyższego wyroku wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I. instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Sądowi I.instancji zarzucono naruszenie prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj.:
- - artykułów 72 i 73 Prawa o ruchu drogowym — poprzez uznanie przez Sąd I.instancji, że skarżący nie przedłożył dowodu własności pojazdu pomimo tego, ze organ na podstawie tych samych dokumentów w dniu [...] czerwca 2005r. dokonał rejestracji pojazdu, jak również pomimo tego, że do transakcji doszło zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego, a transakcja ta została rozliczona podatkowo (podatek dochodowy i podatek VAT zostały odprowadzone);
- - § 2 ust.1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów — w szczególności poprzez uznanie, ze skarżący nie przedłożył do rejestracji dowodu własności pojazdu pomimo uznania za dowód w sprawie przedłożoną przez skarżącego fakturę VAT, rozliczoną podatkowo;
- - art.865 § 1, art.65 w związku z art.56 k.c. oraz aneksu z dnia 9 maja 2002r. do umowy spółki z dnia 7 marca 2000 r., w której wspólnik Z.W. zobowiązał się odstąpić od podejmowania wszelkich czynności i wyłączyć się od prowadzenia spraw spółki; jednocześnie upoważnił on wspólnika A.A. do wyłącznego prowadzenia spraw spółki, jednoosobowo w pełnym zakresie; Sąd nie ustosunkował się również do stwierdzeń nie negowanych przez wspólnika Z.W., że wcześniej przez kilku lat wszelkie czynności związane ze sprawami spółki podejmował wyłącznie A.A.;
- - art.95 § 2 k.c. poprzez pominięcie faktu, że dokonana czynność prawna zbycia pojazdu rozciągała się zgodnie z treścią i intencją wspólników podpisujących w dniu 9 maja 2002 r. aneks do umowy spółki, również na osobę Z.W.;
- - art.108 k.c. w związku z artykułami 58 i 5 k.c. — poprzez nieuwzględnienie faktu, że zbycie pojazdu było zgodne z treścią aneksu do umowy spółki, upoważniającego skarżącego do podejmowania czynności w zakresie działalności spółki również z samym sobą oraz faktu, że pojazd został zbyty za cenę ustaloną przez rzeczoznawcę majątkowego, czym wykluczono naruszenie interesu Z.W.;
Zarzucono również naruszenie prawa procesowego które mogło mieć wpływ na wynik sprawy tj.: art.3 § 1 i art.145 § 1 pkt 1 lit. c) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z artykułami 7, 8, 9 i 11 K.p.a., wobec przemilczenia przez Sąd, że Starosta Koniński na podstawie tych samych dokumentów w dniu [...] czerwca 2005 r. dokonał rejestracji pojazdu.
Sąd nie odniósł się do zaleceń Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Podstawy kasacyjne zostały określone relatywnie szeroko: artykuły 5, 56, 58, 65, 95, 108, 140, 865 Kodeksu cywilnego, a ponadto — artykuły 72 i 73 Prawa o ruchu drogowym, § 2 ust.1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów, artykuły 3 i 145 P.p.s.a., artykuły 7, 8, 9 i 11 K.p.a.
A. Kluczowe znaczenie w niniejszej sprawie ma granica kognicji sądu administracyjnego, określona w art.3 w związku z art.58 § 1 pkt 1 P.p.s.a., tj. sąd administracyjny nie ma kompetencji do rozstrzygania sporów między stronami stosunków cywilnoprawnych, którymi w niniejszej sprawie są Z.W. i A.A.. Tym bardziej takich ustaleń nie mogą dokonywać organy administracyjne.
B. Skutki prawne dla własności ciągnika: aneksu z dnia 9 maja 2002 r., faktury z dnia 10 maja 2005 r. zostały zakwestionowane przez Z.W. w formie wniosku z dnia 29 sierpnia 2005 r. o wznowienie postępowania w sprawie rejestracji ciągnika na rzecz A.A.. Wniosek ten wraz z dalszymi pismami obu tych byłych wspólników spółki cywilnej (włącznie ze skargą kasacyjną) jednoznacznie wskazują, że nadal miedzy tymi osobami sporne jest prawo własności ciągnika. Istnienie tego sporu potwierdził również pełnomocnik skarżącego w czasie rozprawy przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.
W takiej sytuacji prawidłowo organy administracyjne odmówiły rejestracji na rzecz jednego tylko ze spierających się osób. Spór ten ma charakter czysto cywilnoprawny, więc nie mógł być oceniony, ani rozstrzygnięty przez sąd administracyjny.
C. Nie było również możliwe zarejestrowanie pojazdu na Z.W. wraz z A.A. Wprawdzie poprzednio byli oni współwłaścicielami pojazdu, który przewłaszczyli na rzecz B. Jednakże zaraz po dniu 9 maja 2005 r. (gdy B. wystąpił zew swym wnioskiem o wykreślenie go z dowodu rejestracyjnego), tj. w dniu 10 maja 2005 r. wystawiona została faktura sprzedaży pojazdu, a jej skutki cywilnoprawne były sporne w momencie wydawania decyzji w I.instancji. Prawo własności nie zostało więc wykazane na potrzeby postępowania rejestracyjnego w sposób niekwestionowany, co oznacza, że nie został spełniony warunek konieczny zarejestrowania pojazdy w trybie art.73 Prawa o ruchu drogowym w związku z § 2 rozporządzenia w sprawie rejestracji i oznaczenia pojazdów.
D. Prawidłowo Sąd I instancji uznał, że możliwe było zakończenie postępowania administracyjnego, bez konieczności zawieszenia postępowania.
Rejestracji pojazdu dokonuje się, na wniosek właściciela (art.73 ust.1 zd.1 Prawa o ruchu drogowym). Nie mając dowodu własności pojazdu, którego skutek w postaci wyłącznej własności A. nie byłby kwestionowany przez Z.W. — organ administracyjny zobowiązany był wydać decyzję odmowną w sprawie rejestracji. Mając na uwadze negatywny charakter decyzji odmownej, nie ma przeszkód aby w każdym czasie właściciel tego pojazdu złożył wniosek wraz z niebudzącym wątpliwości dowodem własności ciągnika. Stanowiłoby to przesłankę wydania decyzji o zarejestrowaniu tegoż ciągnika.
E. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art.184 P.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.