Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 19 kwietnia 2006 r., sygn. akt IV SA/Wr 99/04 oddalił skargę J. B. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] 2003 r., nr [...] w przedmiocie przyjęcia na studia.
W uzasadnieniu powyższego wyroku zawarto następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną.
Podaniem skierowanym do Dziekana Wydziału [...] z dnia 1 września 2003 r. J. B. wystąpił o przyjęcie go na studia na kierunek [...] w trybie zaocznym w celu ich kontynuacji, w związku ze skreśleniem go z listy studentów w 1999 r.
Dziekan Wydziału [...] decyzją z dnia [...] 2003 r., wydaną na podstawie art. 143 ust. 1 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym (Dz.U. Nr 65, poz. 385, ze zm.) oraz § 46 ust. 1 Regulaminu Studiów na Uniwersytecie [...], przyjął go na drugi rok studiów, semestr trzeci Studiów Zaocznych [...].
Od tej decyzji J. B. wniósł odwołanie, w którym domagał się przyjęcia go na trzeci rok studiów, semestr piąty, argumentując, że uczestniczył już w zajęciach semestru czwartego, uzyskując zaliczenie wszystkich ćwiczeń.
Rektor Uniwersytetu [...], po rozpatrzeniu odwołania J. B. decyzją z dnia [...] 2003 r., nr [...], uchylił zaskarżoną decyzję Dziekana Wydziału [...] i przyjął J. B. na drugi rok, semestr czwarty Studiów Zaocznych [...].
W uzasadnieniu decyzji Rektor stwierdził, że przywrócenie na studia może nastąpić po upływie jednego roku od daty skreślenia z listy studentów z powodów określonych w § 45 ust. 1 pkt 1, 2, 3, 4 i 5 Regulaminu Studiów na Uniwersytecie [...]. W odniesieniu do J. B. powyższe okoliczności zostały spełnione, ponieważ skreślenie go z listy studentów nastąpiło w dniu 2 czerwca 1999 r. Rektor podkreślił też, że reaktywowany student może rozpocząć studia po dokonaniu przez Dziekana wpisu, w terminie określonym w § 33 ust. 4 Regulaminu Studiów oraz po uiszczeniu wymaganych opłat. Na podstawie § 6 ust. 5 zarządzenia nr [...] Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] 2003 r. w sprawie opłat za zajęcia dydaktyczne, student zalegający z opłatami nie może uzyskać wpisu na następny semestr. Poza tym w rozpatrywanej sprawie, stosownie do § 26 Regulaminu Studiów, również zaliczenie ćwiczeń jest możliwe jedynie pod warunkiem dokonania opłaty za semestr czwarty w roku akademickim 1998/1999 i uzyskania zaliczenia przed dniem 2 czerwca 1999 r.
Na powyższą decyzję Rektora Uniwersytetu z dnia [...] 2003 r. J. B. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie art. 70 ust. 1 i 2 Konstytucji przez uzależnianie czynności wpisu na semestr od tego, czy zostanie uiszczona opłata za studia, chociaż jest ona pobierana z przekroczeniem upoważnienia wynikającego z art. 23 ust. 2 ustawy o szkolnictwie wyższym.
W odpowiedzi na skargę Rektor Uniwersytetu [...] wniósł o jej oddalenie, wskazując, że zarzuty podniesione przez skarżącego nie zasługują na uwzględnienie, albowiem pobieranie opłat za zajęcia dydaktyczne na studiach wieczorowych, zaocznych itp. jest zgodne zarówno z Konstytucją, jak i ustawą z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w swoim wyroku stwierdził, że brak jest podstawy do uznania zaskarżonej decyzji za wadliwą. Przeprowadzone przez organ postępowanie administracyjne ocenił jako prawidłowe, zastosowanie zaś przepisów prawa materialnego – jako właściwe. Uznał, że pobieranie opłat za zajęcia dydaktyczne za studia wieczorowe i zaoczne jest zgodne z prawem. Stanowisko to potwierdza wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2000 r., SK 18/99, sygn. akt OTK 2000/7/258, w którym przyjęto, że art. 23 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym (Dz.U. Nr 65, poz. 385 ze zm.), jako upoważniający do wprowadzenia opłat za studia w określonym zakresie, jest zgodny z art. 32 ust. 1, art. 70 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji. W wyroku tym Trybunał Konstytucyjny przyjął, że "Powierzenie rektorowi zadania ustalania wysokości opłat na dany okres jest zgodne z określonymi w ustawie o szkolnictwie wyższym kompetencjami poszczególnych organów szkół wyższych i stanowi jedynie ich bardziej szczegółowe rozwinięcie.
Prawo wydawania aktów wewnętrznych przez uczelnie wynika z konstytucyjnie gwarantowanej autonomii tych szkół. W konsekwencji przekazanie przez rozporządzenie Rady Ministrów kompetencji na rzecz rektora do ustalania wysokości opłat za określone zajęcia dydaktyczne w konkretnym roku, nie może zostać uznane za naruszające art. 70 ust. 2 Konstytucji w zakresie, w jakim wynika zeń, iż to ustawa może dopuścić świadczenie niektórych usług edukacyjnych przez publiczne szkoły wyższe za odpłatnością".
Na powyższy wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu J. B. wniósł skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wskazał jako podstawy kasacyjne zarówno naruszenie prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów postępowania - art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270; zwanej dalej P.p.s.a.).
W ramach pierwszej podstawy kasacyjnej - naruszenie prawa materialnego - zarzucił błędną wykładnię art. 70 ust. 2 Konstytucji w zw. z art. 23 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym, a także naruszenie § 9 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 sierpnia 1991 r. w sprawie zasad gospodarki finansowej uczelni przez niewłaściwe zastosowanie.
W ramach drugiej podstawy kasacyjnej - naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy – zarzucił naruszenie art. 3 § 1 i 2 pkt 1, art. 134 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, art. 190 ust. 1 Konstytucji w zw. z punktem pierwszym wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2000 r., SK 18/99.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący, powołując się na treść punktu pierwszego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2000 r., SK 18/99, podniósł, że jeżeli koszt studiów zaocznych znajduje pokrycie w środkach publicznych, wówczas bezwzględnie obowiązuje zasada bezpłatności. Formalną podstawę odpłatności, wymaganą materialnoprawnie przez § 9 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie zasad gospodarki finansowej uczelni, musi stanowić "planowany koszt zajęć dydaktycznych". Sąd zaś całkowicie zaniechał obowiązku kontroli legalności w tym zakresie. Obowiązkiem procesowym Sądu, ze względu na zasadę skargowości, jest przede wszystkim zbadać zarzuty skargi (pobieranie opłat z przekroczeniem upoważnienia, brak planu kosztów zajęć dydaktycznych, dowolność i arbitralność opłaty).
W ocenie skarżącego, Sąd orzekł o czymś, co nie było przedmiotem skargi. Przedmiotem tym było przyjęcie na drugi rok studiów, semestr czwarty, mimo zgłoszonego w postępowaniu administracyjnym żądania przyjęcia na trzeci rok, semestr piąty. Jeżeli żądaniem strony było przyjęcie na trzeci rok studiów, to tym samym nie chodziło o przyjęcie na drugi rok. Orzekanie przez organy uczelniane o przyjęciu na drugi rok było zatem orzekaniem o nieistniejącym (bezprzedmiotowym) żądaniu. W takim zaś wypadku Sąd pierwszej instancji powinien stwierdzić istotne naruszenie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. i po zastosowaniu art. 145 § 1 pkt 1 c P.p.s.a. skargę uwzględnić.
W konkluzji skargi kasacyjnej skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
W związku z regulacją zawartą w art. 183 P.p.s.a. należy podkreślić, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania z uwzględnieniem przesłanek określonych w § 2 tegoż artykułu. Przytoczone podstawy kasacyjne determinują kierunek postępowania Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Wychodząc z tego założenia, należy wstępnie podkreślić, że wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny zagadnienia prawidłowości dokonanej przez Sąd pierwszej instancji wykładni wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa.
Należy też podkreślić, że ustawodawca przewidując w art. 174 pkt 1 P.p.s.a. oparcie skargi kasacyjnej na podstawie naruszenia prawa materialnego, określił jednocześnie postacie, w jakich to naruszenie może nastąpić, a mianowicie: przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Ostatnia wymieniona postać naruszenia prawa materialnego wyraża się pominięciem obowiązującego przepisu, który powinien być zastosowany w konkretnej sprawie. Wadliwość tej postaci naruszenia prawa sprowadza się więc w istocie do wadliwego wyboru przez sąd orzekający normy prawnej lub mylnej subsumcji. Natomiast naruszenie prawa materialnego będące następstwem błędnej jego wykładni można określić jako nadanie innego znaczenia treści zastosowanego przepisu, czyli polega na mylnym zrozumieniu poszczególnego zwrotu lub treści i tym samym znaczenia przepisu lub też tylko terminu występującego w jego treści.
Mając na względzie powyższy punkt widzenia stwierdzić należy, że zarzut skarżącego dotyczący naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię art. 70 ust. 2 Konstytucji w zw. z art. 23 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym jest chybiony. Artykuł 70 Konstytucji dotyczy szeroko pojmowanego prawa do nauki. Tryb zakładania, organizację i funkcjonowanie szkół wyższych i ich zadania określa odrębna ustawa. Natomiast konstytucja w odniesieniu do szkół wyższych wprowadza zasadę autonomii. Uczelnie działają autonomicznie i realizują swoje uprawnienia w oparciu o przepisy ustaw. Zasada bezpłatności nauczania ma w pełni zastosowanie w odniesieniu do szkół niższego szczebla, natomiast jeżeli chodzi o nauczanie w szkołach wyższych, to przepisy ustawowe mogą dopuszczać świadczenie pewnych usług edukacyjnych za odpłatnością.
Treść przepisu art. 23 ust. 2 pkt 3 ustawy z 1990 r. o szkolnictwie wyższym, upoważniającego uczelnie państwowe do pobierania opłat za zajęcia dydaktyczne jest jasna i oczywista, a użyte przez ustawodawcę sformułowania wyraźnie wskazują, że jest on ukierunkowany na studentów pracujących (studentów zaocznych) i tylko w określonej sytuacji - studentów studiów dziennych: jeżeli zajęcia dydaktyczne są przez nich powtarzane z powodu niezadowalających wyników w nauce.
Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 8 listopada 2000 r., SK 18/99 uznał, że wskazany art. 23 ust. 2 pkt 2 powołanej ustawy o szkolnictwie wyższym jest zgodny z art. 70 Konstytucji. Tok rozumowania przedstawiony w skardze kasacyjnej, w związku z podniesionym zarzutem błędnej wykładni omawianych przepisów, a także zarzutem naruszenia przepisu § 9 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 sierpnia 1991 r. w sprawie zasad gospodarki finansowej uczelni przez niewłaściwe zastosowanie, jest zatem chybiony i stanowi jedynie polemikę z prawidłowym stanowiskiem Sądu pierwszej instancji. Z tych samych względów za bezzasadny należy uznać również zarzut naruszenia przez ten Sąd art. 190 ust. 1 Konstytucji przez rzekome nierespektowanie rozstrzygnięcia objętego punktem pierwszym wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2002 r., SK 18/99.
Przechodząc do oceny zarzutów skarżącego związanych z drugą podstawą kasacyjną należy przede wszystkim podkreślić, że przewidziane w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania może mieć taka samą postać jak naruszenie prawa materialnego. Stanowi ono jednak podstawę kasacyjną, jeżeli uchybienie przepisom postępowania mogło mieć wpływ na wynik sprawy. A zatem pomiędzy uchybieniem procesowym a wydanym w sprawie orzeczeniem podlegającym zaskarżeniu musi zachodzić związek przyczynowy, co skarżący powinien w skardze kasacyjnej bezwzględnie wykazać. Takiego związku odniesieniu do objętych zarzutami przepisów art. 3 § 1 i § 2 pkt 1, art. 134 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. P.p.s.a. skarżący jednak nie wykazał.
Trudno w szczególności podzielić twierdzenie, że doszło do naruszenia art. 134 § 1 P.p.s.a., skoro Sąd Wojewódzki rozstrzygnął sprawę w granicach sprawy administracyjnej, co do której skarżący wniósł skargę. Zaskarżoną decyzją Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] 2003 r., nr [...], rozstrzygnięta została w postępowaniu odwoławczym sprawa zainicjowana podaniem skarżącego J. B. z dnia 1 września 2003 r. skierowanym do Dziekana Wydziału [...]. W podaniu tym skarżący wystąpił z wnioskiem o przyjęcie go na studia - kierunek [...] - w trybie zaocznym, w celu ich kontynuacji, w związku ze skreśleniem go z listy studentów w 1999 r. Dlatego też podnoszone przez skarżącego inne kwestie - związane ze skreśleniem go w 1999 r. z listy studentów w związku z nieuiszczeniem opłaty - pozostawały poza granicami niniejszej sprawy i nie mogły być wyjaśniane z punktu widzenia ich prawidłowości w postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczącym zaskarżonej decyzji.
W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, że Sąd pierwszej instancji, wbrew zarzutom skarżącego, nie naruszył wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa materialnego i procesowego. Wobec czego rozpatrywaną skargę kasacyjną jako nie mającą usprawiedliwionych podstaw należało oddalić.
Z przytoczonych wyżej względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.