Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 31.03.2006 r. sygn. akt II SA/Wa 327/06, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę R. W. - przedstawiciela ustawowego małoletniego S. W. - na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...], utrzymującą w mocy decyzję tegoż Prezesa z dnia [...] nr [...], o odmowie przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Odmowa przyznania tego świadczenia została uzasadniona tym, że z uwagi na dochód uzyskiwany przez R. W. nie można uznać, iż z synem pozostaje on bez niezbędnych środków utrzymania. Oddalając skargę, Wojewódzki Sąd wyjaśnił, iż materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), który stanowi, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nim członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie.
Jak z tego przepisu wynika, przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest uzależnione od łącznego spełnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie, zaś po stronie R. W. nie zachodzi przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania, wobec uzyskiwania dochodu 1948,40 zł brutto – kontynuował Sąd, dodając, iż jakkolwiek brak niezbędnych środków utrzymania nie jest pojęciem zdefiniowanym w przepisach, to do ustalenia tego kryterium należy posiadane środki oceniać na tle minimalnej emerytury lub renty, która od 1.03.2006 r. wynosi 597,46 zł. Sąd podkreślił, iż dodatkowo dla celów porównawczych należy wskazać na minimalne wynagrodzenie za pracę, które od 1.01.2006 r. wynosi 899,10 zł lub przeciętną emeryturę lub rentę, która za wrzesień 2005 r. wyniosła 1135,48 zł, natomiast jeśli idzie o przepisy o pomocy społecznej, kryterium dochodowe na osobę w rodzinie wynosi 316 zł, a renty socjalnej 478,03 zł. W tym świetle nie można uznać, iż R. W. nie posiada niezbędnych środków utrzymania, choć uzyskiwany dochód nie jest zapewne wystarczający, to nie jest to równoznaczne z brakiem możliwości zaspokojenia potrzeb niezbędnych - skonkludował Sąd.
Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł R. W., reprezentowany przez radcę prawnego, domagając się uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania i zarzucając naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, poprzez uznanie, że skarżący nie spełnia warunków do otrzymania renty w drodze wyjątku. W uzasadnieniu skargi podkreślono, że Sąd przeprowadził tylko analizę dotyczącą wysokości wynagrodzenia i tylko pod tym kątem ocenił sprawę, pominął natomiast inne okoliczności, nie biorąc pod uwagę sytuacji życiowej skarżącego, potrzeb dziecka i przez to błędnie ocenił, że małoletni S. W. ma niezbędne środki utrzymania, gdy tymczasem kwota jaka pozostaje do dyspozycji po pokryciu koniecznych stałych opłat powala uznać, że małoletni nie posiada niezbędnych środków utrzymania, a nadto Sąd nie przeanalizował sprawy w aspekcie okresu ubezpieczeniowego matki S. W. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia wniosku R. W. stanowił art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie zarzucono Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie w skardze kasacyjnej.
Art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "ppsa", zawiera jako podstawę decyzji kasacyjnej naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Niewłaściwe zastosowanie prawa materialnego polega na tym, że Wojewódzki Sąd odnosi się do przepisu, który nie miał w sprawie zastosowania lub nie zauważa, że przepis powinien mieć zastosowanie w sprawie. W niniejszej sprawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach miał w sprawie zastosowanie, a wobec tego zarzut jego niewłaściwego zastosowania jest nietrafny. Wobec tego należy odnieść się do zarzutu jego błędnej wykładni.
Przepis ten stanowi, że ubezpieczonym lub pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń, przewidzianych w ustawie. Zawiera on zatem określone przesłanki, które muszą być spełnione łącznie, aby mogło być przyznane świadczenie w drodze wyjątku. Niespełnienie jednej z przesłanek uniemożliwia przyznanie tego świadczenia. R. W. ubiegał się o przyznanie tego świadczenia w imieniu i dla swego małoletniego syna i istotą w sprawie było to, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uznał, że nie zachodzi przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania, a Wojewódzki Sąd stwierdził, że ta ocena organu odpowiada prawu.
Zgodzić trzeba się w Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, iż przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania nie jest pojęciem zdefiniowanym w ustawie, a wobec tego należy ją ocenić porównując sytuację materialną ubiegającego się o świadczenie z wysokością świadczeń określonych w przepisach jako minimalne. Wojewódzki Sąd przeprowadził taką analizę, przytaczając wysokość minimalnej emerytury i renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, renty rodzinnej, minimalnego wynagrodzenia za pracę, kryteria dochodowe uprawniające do przyznania świadczeń z pomocy społecznej, wysokość renty socjalnej. Porównanie wysokości tych świadczeń, uznanych przepisami za takie, które służą zaspokajaniu niezbędnych potrzeb, a wysokością dochodu skarżącego doprowadziło do stwierdzenia, że nie jest on w sytuacji, która nie pozwala na zaspokojenie tych potrzeb. Takiej ocenie Sądu nie można zarzucić błędu.
Zrozumieć można skarżącego, iż uważa on, że uzyskiwane dochody są niewystarczające, gdyż chciałby zapewnić synowi dobre warunki rozwoju, Jednak należy wziąć pod uwagę to, że art. 83 ust. 1 zawiera kryterium niezbędności potrzeb, nie zaś niewystarczalności. Świadczenie, o którym w nim mowa jest świadczeniem w drodze wyjątku i dla otrzymania takiego świadczenia ustawodawca postawił kryterium niezbędności, a zatem minimum koniecznego do życia.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych rozstrzygając wnioski w trybie tego przepisu działa w ramach uznania administracyjnego, jednak uznanie to obwarowane jest określonymi przez ustawodawcę warunkami. Natomiast sądy administracyjne kontroli tych rozstrzygnięć dokonują pod względem zgodności z prawem (art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych) i wobec tego nie mogą kierować się innymi kryteriami.
W tym stanie rzeczy, skargi kasacyjnej nie można było uwzględnić i Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 184 ppsa.