Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 28 listopada 2013 r., sygn. akt IV SA/Gl 337/13 oddalił skargę A. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.
Przedstawiając w uzasadnieniu stan faktyczny i prawny sprawy, Sąd wskazał, że na podstawie wniosku A. C. (obecnie D.) z dnia 15 marca 2010 r. organ I instancji – Prezydent Miasta Z. decyzją z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...]przyznał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad babką strony C. S. od 1 marca 2010 r. bezterminowo.
W dniu 23 marca 2011 r. strona wniosła o uchylenie tej decyzji począwszy od 13 września 2010 r. w związku z rozpoczęciem działalności gospodarczej.
Postanowieniem z dnia 1 października 2012 r. organ I instancji wznowił postępowanie zakończone decyzją administracyjną z dnia [...] kwietnia 2010 r. ze względu na istnienie nowych okoliczności faktycznych lub dowodów istotnych dla sprawy, a nie znanych organowi I instancji w dniu wydania decyzji.
W wyniku przeprowadzonego postępowania wznowieniowego Prezydent Miasta Z. decyzją z dnia [...] października 2012 r. uchylił w całości decyzję z dnia [...] kwietnia 2010 r. przyznającą A. D. świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad C. S. i odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad C. S..
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji opisał szczegółowo przebieg postępowania w przedmiotowej sprawie i stwierdził, że strona jest wnuczką C. S. C. S. jest wdową, a obowiązek alimentacyjny wobec niej obciąża w pierwszej kolejności synów C. S. oraz S. S. oraz córkę D. S.. Organ wskazał, że w przypadku C.S. i D.S. występuje obiektywna niezdolność sprawowania opieki nad matką, ponieważ osoby te posiadają orzeczenia o znacznym i umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, zaś w przypadku S.S. nie występuje obiektywna niezdolność do sprawowania opieki. Stąd też w opinii organu I instancji prawo do ubiegania się o świadczenia pielęgnacyjne z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką przysługiwało synowi C. S.- S.S., a nie wnuczce A. D. Od tej decyzji A. D. wniosła odwołanie, w którym wskazała, że w momencie składania wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego pracownik socjalny nie pytał o innych członków rodziny, którzy są w stanie sprawować opiekę nad babcią i nie przedłożył do wypełnienia żadnego oświadczenia w tym względzie. Strona podkreśliła, że S.S. jest osobą nerwową niekompetentną i nie byłby w stanie zajmować się babcią.
Decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.
W uzasadnieniu organ odwoławczy opisał dotychczasowy tok czynności w sprawie. Przywołując treść art. 3 ustawy z dnia 19 sierpnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a także art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, Kolegium stwierdziło, że strona nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Osobami spokrewnionymi w pierwszej linii z C. S. są jej dzieci: córka D. S., syn C. S. oraz syn S.S.. Organ odwoławczy podniósł, że z akt sprawy wynika: w przypadku córki D.S. oraz syna C.S. występuje obiektywna niezdolność do sprawowania opieki nad matką, ponieważ posiadają orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności oraz orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Natomiast S. S. jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy, jako osoba bezrobotna, a zatem mógłby sprawować opiekę nad niepełnosprawną matką. W tej mierze organ odwoławczy zauważył, że prawo ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne dla osób zobowiązanych w dalszej kolejności do alimentacji może nastąpić wyłącznie w sytuacji obiektywnej niezdolności do sprawowania opieki przez osobę zobowiązaną z bliższego pokrewieństwa. Do takich sytuacji należy zaliczyć, np. posiadanie znacznego stopnia niepełnosprawności lub całkowitej niezdolności do pracy, jednakże nie można w żadnym razie zaliczyć do tych okoliczności faktu, że syn C. S. - S.S. jest osobom nerwową, niekompetentną i nie byłby w stanie zajmować się swoją matką. Reasumując Kolegium stwierdziło, że zaskarżona decyzja organu I instancji została wydana zgodnie z prawem i zasługuje na utrzymanie w mocy.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego A. D. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji wydanej przez organ
I instancji.
W uzasadnieniu skargi wskazała, że S. S. nie jest w stanie zajmować się C. S., ponieważ jest chory psychicznie. Do skargi dołączyła kartę informacyjną oddziału neurologicznego Szpitala Klinicznego nr [...] im. [...] w Z., z której wynika że S.S. przebywał na oddziale neurologicznym od 25 do 28 stycznia 2013 r. z rozpoznaniem organiczne zaburzenia osobowości i zachowania. Dołączyła również kartę wypisową z oddziału psychiatrycznego Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej Szpitala Psychiatrycznego w T., z której wynika że S. S. przebywał na oddziale tego szpitala w dniach od 26 grudnia 2012 r. do 23 stycznia 2013 r. z rozpoznaniem organicznego zaburzenia osobowości i zachowania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalając skargę wskazał, że w niniejszej sprawie podstawę wznowienia postępowania administracyjnego stanowił art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., zgodnie z którym w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Takie określenie podstawy wznowienia postępowania administracyjnego wymaga wystąpienia łącznie dwóch przesłanek, a mianowicie wystąpienia nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów, które istniały w dacie wydania decyzji ostatecznej oraz ich ujawnienie dopiero po wydaniu decyzji ostatecznej. Dokonując pod tym kątem oceny zasadności wznowienia postępowania administracyjnego, Sąd stwierdził, że na podstawie zebranych w sprawie dowodów prawidłowo organy uznały, iż wystąpiła przesłanka określona w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.
Sąd podkreślił, że przez nową okoliczność istotną dla rozstrzygnięcia sprawy należy rozumieć taką okoliczność, która mogła mieć wpływ na odmienne rozstrzygnięcie sprawy, co oznacza, iż w sprawie zapadłaby decyzja co do swej istoty odmienna od dotychczasowego rozstrzygnięcia. Niesporne w sprawie jest, że strona skarżąca jest wnuczką C. S.. Osobami spokrewnionymi w pierwszej linii z C.S.(wdową) są jej dzieci: córka D. S., syn C.S. oraz syn S. S.. Zatem obowiązek alimentacyjny wobec niej obciąża w pierwszej kolejności synów C. S. oraz S.S. oraz córkę D.S. Istotnie w przypadku C.S. i D. S. występuje obiektywna niezdolność sprawowania opieki nad matką ponieważ posiadają orzeczenia o znacznym i umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Jednakże w przypadku S.S. nie występuje obiektywna niezdolność do sprawowania opieki. Stąd też prawo do ubiegania się o świadczenia pielęgnacyjne z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką przysługiwało synowi C. S. – S. S., a nie skarżącej wnuczce A. D..
W ocenie Sądu, organy prawidłowo zatem ustaliły wystąpienie podstawy wznowienia i zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy trafnie uznały, że wskazana podstawa uzasadnia zastosowanie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a., tj. uchylenie decyzji organu I instancji i wydanie decyzji odmownej w przedmiotowym zakresie. Skoro bowiem organ pomocy społecznej powziął informację, że istnieje jeszcze jeden syn C. S., zdolny do sprawowania opieki nad matką, to oczywistym jest, że skarżąca nie spełniała warunków do uzyskania prawa do świadczenia, a zatem organ nie mógł postąpić inaczej, jak tylko wznowić postępowanie w sprawie i uchylić decyzję z dnia [...] kwietnia 2010 r. Jednocześnie organ zobligowany był do wydania orzeczenia co do istoty sprawy i prawidłowo, mając na względzie zgromadzony w tej mierze materiał dowodowy, odmówił przyznania świadczenia skarżącej.
Ponadto, zdaniem Sądu, to że S. S. jest klientem MOPS w Z. wcale nie stanowi, iż organ miał wiedzę, że jest on synem C. S., tym bardziej, że nie zamieszkuje ze swoją matką. Ponadto dołączone dowody dotyczące stanu zdrowia S. S. pochodzą z okresu późniejszego niż data przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego (tj. 1 marca 2010 r.), a w aktach sprawy nie istniał w chwili orzekania żaden dokument dotyczący S.S., wskazujący na istnienie obiektywnej przesłanki uniemożliwiającej sprawowanie opieki nad C. S..
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła A. D., zarzucając zaskarżonemu orzeczeniu:
- 1. naruszenie przepisów postępowania mogące mieć wpływ na treść wydanego wyroku, tj. art. 151 p.p.s.a., poprzez bezzasadne przyjęcie, iż zachodzą przesłanki oddalenia skargi z uwagi na nienaruszenie przepisów prawa materialnego oraz przepisów prawa procesowego przez organy administracji rozpatrujące przedmiotową sprawę;
- 2. naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na treść wydanego orzeczenia, tj. art. 145 §1 pkt 5 k.p.a., poprzez błędne przyjęcie, iż wyszły na jaw nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który przedmiotową decyzję wydał;
- 3. naruszenie przepisów prawa materialnego mogące mieć istotny wpływ na treść wydanego wyroku, tj. art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez błędne przyjęcie, iż skarżącej nie przysługuje prawo do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad babką;
- 4. sprzeczność ustaleń faktycznych dokonanych przez Sąd z treścią zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, co w efekcie doprowadziło do niewyjaśnienia istotnych w sprawie okoliczności;
- 5. naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów poprzez przyjęcie, że syn C.S. był obiektywnie zdolny do sprawowania opieki nad matką w okresie obowiązywania decyzji z dnia [...] kwietnia 2010 r.
Mając na uwadze powyższe, skarżąca kasacyjnie wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku w całości poprzez umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego, ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że Sąd nieprawidłowo wskazał, iż w pierwszej kolejności prawo do pobierania zasiłku przysługiwało S. S., jako synowi C. S.. Powyższe twierdzenie oparte zostało na całkowicie dowolnej ocenie materiału dowodowego, który jest niepełny. Strona skarżąca wykazała w trakcie prowadzonego postępowania, iż S.S. nie był całkowicie zdolny do sprawowania opieki nad schorowaną matką, a ponadto, że jest osobą nerwową, z zaburzeniami natury psychicznej oraz posiada skłonności do przemocy względem C. S.. Dodatkowo podała, iż S. S. nie zamieszkiwał z C. S., nie interesował się jej stanem zdrowia. Powyższe twierdzenia znajdują pełne odzwierciedlenie w dokumentacji będącej w posiadaniu zarówno Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie jak i Policji, która wielokrotnie interweniowała. Skarżąca wnosiła o dopuszczenie dowodu z tychże dokumentów, jednakże wnioski te nie zostały uwzględnione przez Sąd.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W skardze kasacyjnej, opartej na obydwu podstawach określonych w art.174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., podniesiono zarzuty naruszenia norm prawa materialnego, jak również wskazano na uchybienia przepisom prawa procesowego. W tej sytuacji w pierwszej kolejności podlegają rozpoznaniu zarzuty oparte na podstawie art.174 pkt 2 p.p.s.a., czyli zarzuty naruszenia art.151 p.p.s.a. i art.145 §1 pkt 5 k.p.a.
Zarzut naruszenia art.145 §1 pkt 5 k.p.a. w skardze kasacyjnej uzasadniono błędnym przyjęciem, że zachodziły w niniejszej sprawie okoliczności wyczerpujące dyspozycję tego przepisu. Autor skargi kasacyjnej w jej uzasadnieniu przeprowadził wywód na temat pojęcia "nowych okoliczności", o których mowa we wskazanym przepisie, przytaczając stanowisko doktryny i orzecznictwa, które - w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego - nie nasuwa wątpliwości. Kluczowe znaczenie ma natomiast ocena prezentowanego w skardze kasacyjnej stanowiska, według którego organ pomocy społecznej z urzędu posiadał wiadomość dotyczącą " faktu, że S.S. jest synem C. S.", a skoro tak, to jako fakt powszechnie znany oraz znany organowi z urzędu nie wymagał dowodu.
Ponadto, według autora skargi kasacyjnej, strona skarżąca nie może ponosić konsekwencji zaniedbań pracowników Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, skoro zgodnie z instrukcjami pracownika tego Ośrodka wypełniła wszelkie formalności.
Stanowiska tego nie podziela Naczelny Sąd Administracyjny, gdyż przeczy temu zebrany w sprawie materiał dowodowy. Z akt administracyjnych bezspornie wynika, że we wniosku z dnia 15 marca 2010 r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca nosząca wówczas nazwisko C., jako osoby wchodzące w skład rodziny wymieniła swoją babcię C.S., siebie, swoją matkę D. S. i wnuczkę M.C.. Ponadto wnioskująca złożyła dokumentację lekarską dotyczącą swojej matki D.S. na poparcie okoliczności uniemożliwiającej sprawowanie przez nią opieki nad matką C.S.. Dysponując takimi danymi organ pomocy społecznej wydał pozytywną dla skarżącej decyzję ustalającą świadczenie pielęgnacyjne. Pierwszym dokumentem, z którego wynika, że oprócz D.S. osobą zobowiązaną w pierwszej kolejności do alimentacji jest syn C.S.– S.S., jest zaświadczenie Powiatowego Urzędu Pracy w Z. z dnia 30 października 2012 r. (k.67 akt adm.).
Twierdzenie, że organowi pomocy społecznej znany był z urzędu fakt, że C.S. ma także inne dzieci, jest gołosłowne. Z pewnością taki fakt nie jest natomiast faktem powszechnie znanym, gdyż do faktów powszechnie znanych zalicza się przykładowo: wydarzenia historyczne (wybuch wojny, jej zakończenie, czas trwania działań wojennych na danym terenie, skutki tych działań), wydarzenia polityczne, zjawiska przyrodnicze (klęski żywiołowe), procesy ekonomiczne. Natomiast fakt, o którego istnieniu nie wie organ administracji publicznej, nie może być uznany za fakt powszechnie znany. Brak też jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, że fakt ten był znany organowi z urzędu. Faktem natomiast jest, że skarżąca zataiła przed organem fakt podjęcia działalności gospodarczej, jak też nie wymieniła ani we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ani w toku postępowania zakończonego decyzją z dnia [...] września 2010 r. S. S., jako członka rodziny – syna C. S..
Niewątpliwie ujawnienie w toku dalszego postępowania już w 2012 r. innych osób będących zobowiązanymi do alimentacji w pierwszej kolejności miało znaczenie przy ocenie przesłanek uprawniających do ustalenia świadczenia pielęgnacyjnego i stanowiło nową okoliczność w rozumieniu art.145 § 1 pkt 5 k.p.a.
Chybiony okazał się także zarzut naruszenia art.17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zauważyć trzeba, że zarzut ten nie został należycie sprecyzowany, bowiem wskazany przepis zawiera kilka jednostek redakcyjnych i należało w skardze kasacyjnej wskazać, o którą z nich chodzi autorowi tej skargi. Z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika, że skarżąca nie zgadza się z twierdzeniem Sądu pierwszej instancji, że prawo do pobierania zasiłku przysługiwało w pierwszej kolejności S. S., jako synowi wymagającej opieki C.S., jak również ustaleniem, że był on zdolny do sprawowania opieki nad swą matką. Skarżąca powołała się na dokumentację, którą na tę okoliczność złożyła.
Odnośnie do tak określonego zarzutu przypomnieć należy, że w stanie prawnym obowiązującym w dacie wydania badanej w postępowaniu nadzorczym decyzji do dnia 1 stycznia 2013 r. świadczenie pielęgnacyjne przysługiwało osobom spełniającym warunki określone w art.17 ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w przypadku, gdy " nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo, gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki"(art.17 ust. 1 a).
W świetle takiego brzmienia przepisu należy przyznać rację Sądowi pierwszej instancji, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługiwało w pierwszej kolejności synowi S. S.. Złożona przez skarżącą dokumentacja, mająca świadczyć, że nie mógł on sprawować opieki nad matką pochodzi z 2012 r. i 2013 r., natomiast będąca przedmiotem postępowania nadzorczego decyzja została wydana w 2010 r., na co słusznie zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji.
Nie mogły odnieść skutku zamierzonego przez autora skargi kasacyjnej zarzuty sprzeczności ustaleń faktycznych dokonanych przez Sąd pierwszej instancji z zebranym w sprawie materiałem dowodowym, jak też zarzut naruszenia swobodnej oceny dowodów, gdyż opisując te zarzuty nie wskazano, który przepis prawa został naruszony.
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł, jak w wyroku.