Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 8 listopada 2005 r. sygn. akt II SA/Lu 830/05, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę I. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] nr [...], którą utrzymana została decyzja Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia [...] nr [...] odmawiająca I. B. wypłaty wyrównania zasiłku stałego za okres od 6 listopada 2002 r. do 30 kwietnia 2004 r.
W prowadzonym postępowaniu odwoławczym Kolegium ustaliło, że decyzją z dnia 20 listopada 2001 r., która stała się ostateczna, przyznano skarżącej zasiłek stały na okres od grudnia 2001 r. do listopada 2002 r., na podstawie zaświadczenia lekarskiego o stanie zdrowia syna Ł., ważnego do dnia 5 listopada 2002 r. Decyzja ta była ostatnią decyzją w sprawie przyznania zasiłku stałego. Kolejnymi świadczeniami jakie otrzymywała w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności był zasiłek pielęgnacyjny przyznany już na podstawie przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 228, poz. 2255 z późn. zm.) oraz od dnia 1 marca 2005 r. świadczenie pielęgnacyjne, które uzyskała po złożeniu wniosku i po przedłożeniu orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Lublinie z dnia 21 marca 2005 r., a w okresie od dnia 6 listopada 2002 r. do dnia 30 kwietnia 2004 r. skarżąca nie dysponowała orzeczeniem o niepełnosprawności syna zaliczającym go do osób wymagających stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji i orzeczenia tej treści w tym czasie nie przedłożyła organowi pierwszej instancji. Z akt sprawy wynika, że po dniu 6 listopada 2002 r., czyli po okresie, na jaki przyznano skarżącej po raz ostatni zasiłek stały nie ubiegała się o to świadczenie.
W takim stanie sprawy Kolegium uznało, że postępowanie wszczęte dnia 31 marca 2003 r. a dotyczące wyrównania świadczenia nie może być prowadzone ani na podstawie nieobowiązującej ustawy o pomocy społecznej z 1990 r., ani w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Oddalając skargę, Wojewódzki Sąd stwierdził, że organ orzekający słusznie podnosi, iż ostatnią decyzją jaką przyznano skarżącej zasiłek stały była decyzja z dnia 20 listopada 2001 r., która stała się ostateczna, a po okresie na który przyznano zasiłek stały, tj. po dniu 6 listopada 2002 r., I. B. nie ubiegała się o to świadczenie. Przyznanie zatem po raz kolejny zasiłku stałego musiałoby się wiązać z wszczęciem na wniosek skarżącej odrębnego postępowania w oparciu o przepisy ustawy o pomocy społecznej. Skoro skarżąca takiego wniosku nie złożyła to uzyskane orzeczenie o niepełnosprawności nie może w żaden sposób wpływać na ustalenie terminu początkowego, od którego przyznawany jest zasiłek stały, jakkolwiek postępowanie w sprawie orzekania o niepełnosprawności determinuje postępowanie o przyznanie zasiłku stałego, to jednak zakres tego oddziaływania ogranicza się tylko do kwestii ustalenia materialnych przesłanek, od których uzależnione jest przyznanie świadczenia – skonkludował Sąd.
Skargę kasacyjną od tego wyroku złożyła I. B., reprezentowana przez adwokata, domagając się uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania i zarzucając:
- naruszenie prawa materialnego art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przez to, że narusza zasadę ochrony praw nabytych i art. 24 ust. 3a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych przez nietrafne niezastosowanie tych przepisów, co w konsekwencji pozbawiło skarżącą I. B. świadczeń socjalnych na jej niepełnosprawne dziecko Ł. B. zaliczonego do osób niepełnosprawnych wymagających długotrwałej i częściowej opieki oraz pomocy osób drugich w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz
- mające istotny wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia rażące naruszenie prawa procesowego art. 141 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez pominięcie w wyjątkowo lakonicznym uzasadnieniu wyroku wskazania przepisów prawa materialnego, które spowodowały bezzasadne oddalenie wnoszonej przez I. B. skargi, co doprowadziło do naruszenia art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
W uzasadnieniu skargi podano, że Konstytucja RP w art. 2 statuując zasadę państwa prawa w szczególności podnosi ochronę praw nabytych przez obywatela. Nabycie prawa do zasiłku stałego przez I. B. – matkę dziecka specjalnej troski mogło być uchylone jedynie w przypadku utraty przez Ł. B. przymiotu osoby niepełnosprawnej w rozumieniu art. 6b ust. 3 pkt 7 i 8 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca, bowiem niekorzystne, nieprawidłowe dla I. B. i jej syna orzeczenie zostało uchylone i ta okoliczność nie może mieć ujemnych skutków finansowych w postaci odmowy wypłaty wyrównania zasiłku stałego za okres od dnia 6 listopada 2002 r. do dnia 30 kwietnia 2004 r.
- B. prawo do tego świadczenia w sposób zgodny z prawem nabyła i nigdy nie została go w sposób zgodny z prawem pozbawiona i w tej sytuacji winien mieć zastosowanie przepis art. 24 ust. 3a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych stanowiący, że w przypadku utraty ważności orzeczenia o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności, jeżeli osoba niepełnosprawna uzyska ponownie orzeczenie o niepełnosprawności lub odpowiednim stopniu niepełnosprawności, stanowiące kontynuację poprzedniego orzeczenia, prawo do świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności ustala się od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym upłynął termin ważności poprzedniego orzeczenia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie posiada usprawiedliwionych podstaw.
Jeśli idzie o zarzut naruszenia prawa procesowego, tj. art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej ppsa, to mógłby on skutkować uchylenie zaskarżonego wyroku tylko wówczas jeśli naruszenie prawa procesowego mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodzić należy się z zarzutem skargi kasacyjnej co do lakoniczności tej części uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, która zawiera podstawę prawną rozstrzygnięcia i jej wyjaśnienie. Parozdaniowe rozważania Sądu, w których nie zostały przytoczone żadne przepisy, które miały w sprawie zastosowanie, można uznać za naruszenie ww. przepisu, jednak uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy. Wojewódzki Sąd bowiem w sposób bardzo obszerny, w części "historycznej" uzasadnienia, przedstawił stan sprawy, stanowisko organu, w tym wykładnię przepisów dokonanych przez ten organ, zarzuty skargi, a krótkie uzasadnienie Sądu pozwala na wniosek, że Sąd w pełni podziela pogląd organu umotywowany prawnie, a wynikający ze stanu faktycznego, którego ustalenie Sąd również uznał za prawidłowe. Wobec tego nie można zgodzić się z twierdzeniem skargi kasacyjnej, iżby naruszenie art. 141 § 4 ppsa doprowadziło do naruszenia art. 151 tej ustawy. Ten przepis bowiem zastałby naruszony tylko wówczas, gdyby były podstawy do uwzględnienia skargi, a Wojewódzki Sąd ją oddalił.
Nie można też zgodzić się z zarzutem naruszenia prawa materialnego przez niewłaściwe jego zastosowanie, tj. art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i art. 24 ust. 3a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 288, poz. 2255 ze zm.).
W niniejszej sprawie jeśli można mówić o nabyciu przez I. B. prawa, to nie zaistniała sytuacja naruszająca zasadę ochrony tego prawa, o której mowa w art. 2 Konstytucji. Zasiłek stały został przyznany I. B. na określony czas, w którym spełniała ona warunki do uzyskania tej formy pomocy. Po jego upływie, wobec niewypełnienia przesłanek prawo ustało, mało tego – nie ubiegała się ona nawet o nie. Zmiana stanu prawnego, wejście w życie cyt. wyżej ustawy o świadczeniach rodzinnych i ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), dotychczasowe prawa nabyte na podstawie ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 ze zm.) zachowywała (art. 58 ust. 1 ustawy o świadczeniach, art. 150 ustawy o pomocy społecznej), nie odbierając praw osobom legitymującym się nimi. Wojewódzki Sąd Administracyjny, dokonując oceny rozstrzygnięć organów pod względem zgodności z prawem, nie naruszył tej zasady, gdyż nie jest jej naruszeniem uznanie, że zaskarżone decyzje zostały wydane zgodnie z obowiązującymi przepisami. Skarżąca uważa, że Sąd powinien był tę zasadę zastosować wobec tego, że posiadała ona prawo do zasiłku, ale ustało ono wskutek okoliczności, za które nie ponosi ona odpowiedzialności. Jednak nie można Wojewódzkiemu Sądowi postawić zarzutu, że dokonał oceny kierując się kryterium zgodności z prawem, a nie np. zasad słuszności.
Art. 24 ust. 3a ustawy o świadczeniach rodzinnych, która weszła w życie z dniem 1 maja 2004 r., został do niej dodany i wszedł w życie z dniem 1 czerwca 2005 r., tj. zarówno przed datą orzekania tak przez organy obu instancji jak i Wojewódzki Sąd. Jednak należy zwrócić uwagę, że przepis ten został umieszczony nie w przepisach przejściowych ani końcowych, ale w merytorycznych. Ma więc on zastosowanie do osób, które posiadały prawo do niego pod rządami ustawy o świadczeniach rodzinnych, czy to jako kontynuacja zasiłku stałego, przyznanego na podstawie przepisów ustawy o pomocy społecznej z 1990 r. (art. 58 ust. 1 cyt. ustawy), czy uzyskanego już na podstawie przepisów ustawy o świadczeniach – świadczenie pielęgnacyjne (art. 17 ust. 1). Stanowi on bowiem, iż w przypadku utraty ważności orzeczenia o niepełnosprawności, jeżeli zostanie ono uzyskane ponownie i stanowi kontynuację poprzedniego orzeczenia, prawo do świadczenia ustalane jest od pierwszego dnia po miesiącu, w którym upłynął termin ważności poprzedniego orzeczenia. I. B. w dniu wejścia w życie ustawy o świadczeniach rodzinnych nie posiadała prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i art. 24 ust. 3a, który wszedł życie po roku obowiązywania tej ustawy nie mógł jej dotyczyć. Jak należy wnioskować przepis ten został dodany po to, aby osobom, które miały przerwę w otrzymywaniu świadczenia na skutek utraty ważności orzeczenia i po jego ponownym uzyskaniu, stanowiącym kontynuację, wyrównać to świadczenie. Jednak nowelizacja nie przewidziała takich sytuacji w jakiej znalazła się I. B. Orzeczenie utraciło moc pod rządami ustawy o pomocy społecznej z 1990 r., uzyskane zostało ponownie pod rządami ustawy o świadczeniach rodzinnych i wobec braku jakiejkolwiek regulacji w tym zakresie mogło być podstawą tylko do wykazania prawa od nowa. Tak więc można Wojewódzkiemu Sądowi postawić zarzuty niewłaściwego zastosowania art. 24 ust. 3a ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 184 i art. 250 ppsa.