Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 8 listopada 2018 r., VII SA/Wa 375/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu sprawy ze skargi K. L. i J. L. na decyzję Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z dnia [...] listopada 2018 r. znak [...] w przedmiocie stwierdzenia braku naruszenia przez przewoźnika lotniczego przepisów rozporządzenia: uchylił zaskarżoną decyzję (pkt I.), rozstrzygnął o kosztach postępowania (pkt II.)
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła B. S.A. Oddział w Polsce, zaskarżając wyrok w całości i zarzucając naruszenie:
- I. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- a) art. 134 § 1 w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. przez nie odniesienie się przez Sąd w uzasadnieniu wyroku do okoliczności, że skarżący jako przewoźnik zobowiązany jest przekazywać amerykańskim służbom granicznym dane dotyczące pasażerów, w tym nazwisko i numer paszportu, które to dane muszą być zgodne;
- b) art. 145 § 1 pkt 1 lit c) w zw. z art. 151 i art. 134 § 1 p.p.s.a. oraz w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. przez uwzględnienie skargi w wyniku błędnej kontroli legalności decyzji w postaci przyjęcia za organem, że pasażerowie posiadali dokumenty pozwalające ustalić ich tożsamość;
- c) art. 134 § 1 w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. przez niewyjaśnienie przez Sąd, na jakiej podstawie prawnej skarżący miałby być uprawniony do weryfikowania tożsamości pasażerów w oparciu o jakiekolwiek inne dokumenty niż dokumenty podróżne oraz nierozważenie w uzasadnieniu, czy przewoźnik ma rzeczywiste, faktyczne możliwości, żeby tożsamość pasażerów ustalać;
- II. prawa materialnego, tj. art. 2 lit. j) rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylające rozporządzenie (EWG) nr 295/91 (Dz.U.UE.L.46.1 z dnia 17 lutego 2004 r.), dalej jako "rozporządzenie nr 261/2004", przez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że jeśli pasażer posiada przy sobie inne niż bilet i paszport dokumenty, z których wynika jego nazwisko, to biletu i paszportu wystawionych na różne nazwiska, nie można uznać za "niewłaściwe dokumenty podróżne".
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powyższe zarzuty szerzej umotywowano.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego oświadczył, iż podziela argumentację skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna okazała się niezasadna.
Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. oraz nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.
Zagadnieniem prawnym istniejącym w niniejszej sprawie jest prawidłowość (legalność) odmowy przyjęcia skarżącej K. L. i jej małoletniego syna J. L. na pokład samolotu B. S.A., realizującego w dniu [...] stycznia 2017 r. lot nr [...] na trasie W. ([...]) – L. ([...]), stanowiącego pierwszy odcinek podróży na trasie W. – L. – N., na gruncie przepisów rozporządzenia nr 261/2004.
Mając na uwadze, iż przedmiotową skargę kasacyjną oparto na obu podstawach kasacyjnych przewidzianych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., rozpoznanie zarzutów wypada rozpocząć od zarzutów procesowych, ponieważ dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez sąd I instancji przepis prawa materialnego (vide: wyrok NSA z dnia 9 marca 2005 r., FSK 618/04, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Zarzutem kasacyjnym skierowanym wobec podstawy faktycznej wyrokowania jest zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit c) w zw. z art. 151 i art. 134 § 1 p.p.s.a. oraz w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. przez przyjęcie za organem, że pasażerowie posiadali dokumenty pozwalające ustalić ich tożsamość. W motywach tegoż zarzutu wskazano, iż skarżąca K. L. inicjując postępowanie reklamacyjne przed przewoźnikiem lotniczym załączyła kopie paszportów: swojego i dziecka, amerykański akt urodzenia dziecka oraz polski odpis skrócony aktu urodzenia dziecka. Z wniosku K. L. inicjującego niniejsze postępowanie wynika z kolei, iż w dniu [...] stycznia 2017 r., w związku z odmową przyjęcia na pokład K. L. przedstawiła przewoźnikowi, poza amerykańskim paszportem wystawionym na nazwisko panieńskie – K. N. także karty kredytowe, amerykański dowód osobisty, polski paszport – wszystkie na nazwisko K. L., oraz akt polski skrócony odpis aktu małżeństwa z A. L., z którego wynika, iż po zawarciu małżeństwa kobieta będzie nosiła nazwisko L. Okoliczności te zostały przyjęte za udowodnione w toku postępowania przez organem.
Przewoźnik lotniczy, będąc wezwany do złożenia wyjaśnień w sprawie nie podważał tego przy pomocy jakich dokumentów K.L. w dniu [...] stycznia 2017 r. wykazywała swą tożsamość. Zarzut tego rodzaju nie pojawił się w toku postępowania administracyjnego, pomimo złożenia w jego toku przez przewoźnika pism w dniach [...] i [...] listopada 2017 r. Niezależnie od powyższego wypada zauważyć, iż wskazywanie aktualnie na to jakie dokumenty zostały przedłożone przez K. L. w postępowaniu reklamacyjnym prowadzonym przed przewoźnikiem lotniczym nie podważa wynikającego wyraźnie z akt administracyjnych ustalenia jakimi dokumentami K. L. wykazywała swą tożsamość w związku z odmową wpuszczenia na pokład samolotu.
Nie są także trafne zarzuty naruszenia art. 134 § 1 w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a., tak w zakresie nie odniesienia się przez Sąd I instancji do tego, że skarżący jako przewoźnik zobowiązany jest do przekazania amerykańskim służbom granicznym danych dotyczących pasażerów, w tym nazwiska i nr paszportu, a dane te muszą być zgodne, jak i w zakresie niewyjaśnienia przez Sąd I instancji, na jakiej podstawie prawnej skarżący miałby być uprawniony do weryfikowania tożsamości pasażerów oraz nierozważenie w uzasadnieniu, czy przewoźnik ma rzeczywiste możliwości ustalenia tożsamości pasażerów.
Odnosząc się do powyższych zarzutów należy zauważyć, iż zgodnie z art. 141 § 4 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. W ramach rozpatrywania zarzutu naruszenia owego przepisu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie do kontroli zgodności uzasadnienia zaskarżonego wyroku z wymogami wynikającymi z tej normy prawnej. O naruszeniu tego przepisu można zatem mówić w przypadku gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera jednego z ww. elementów. W doktrynie i judykaturze przyjmuje się także, że wadliwość uzasadnienia wyroku podniesiona w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. może stanowić usprawiedliwioną podstawę skargi kasacyjnej jedynie wówczas gdy to uzasadnienie nie pozwala na kontrolę kasacyjną orzeczenia. Dzieje się tak wówczas, gdy nie ma możliwości jednoznacznej rekonstrukcji podstawy rozstrzygnięcia (vide: J.P.
Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis 2011, uwaga 7 do art. 141; uchwała NSA z dnia 15 lutego 2010 r., II FPS 8/09; wyrok NSA z dnia 28 listopada 2011 r., I GSK 952/10; wyrok NSA z dnia 5 lipca 2017 r., I OSK 2693/15, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W rozpoznawanej sprawie nie mamy do czynienia z żadnym z tych przypadków. Natomiast ewentualne wady uzasadnienia, polegające chociażby na nie odniesieniu się do określonych okoliczności, które, w ocenie autora skargi kasacyjnej, stanowią okoliczności istotne dla sprawy, nie stanowią naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Mogą one natomiast stanowić skutek błędnej wykładni lub nieprawidłowego zastosowania określonych przepisów prawa, które autor kasacji, będący profesjonalistą, winien przytoczyć w podstawach kasacyjnych.
Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezwiązanie granicami skargi oznacza, że sąd rozpoznając ów środek zaskarżenia ma prawo, a jednocześnie i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nawet wówczas, gdy w skardze dany zarzut nie został podniesiony. Dla skuteczności zarzutu skargi kasacyjnej opartego na tym przepisie należy wykazać, że sąd I instancji rozpoznając skargę dokonał oceny pod względem zgodności z prawem innej sprawy (w znaczeniu przedmiotowym i podmiotowym) lub z przekroczeniem granic danej sprawy (vide: wyrok NSA z dnia 20 grudnia 2012 r., II OSK 1580/11, www.orzeczenia.nsa.gov.pl), albo, że sąd powinien był wyjść poza granice zakreślone zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, a tego nie uczynił, i że owo zaniechanie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (vide: wyrok NSA z dnia 21 stycznia 2014 r., II GSK 1560/12, www.orzeczenia.nsa.gov.pl), albo strona w postępowaniu sądowym wskazywała na istotne dla sprawy uchybienia popełnione na etapie postępowania administracyjnego bądź powołała na tym etapie dowody, które zostały przez sąd pominięte, względnie, gdy w postępowaniu administracyjnym popełniono uchybienia na tyle istotne, a przy tym oczywiste, iż bez względu na treść zarzutów sąd nie powinien był przechodzić nad nimi do porządku (vide: wyrok NSA z dnia 11 września 2012 r., I OSK 1234/12; wyrok NSA z dnia 28 lutego 2012 r., II OSK 2395/10, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Żadna z powyższych okoliczności nie jest przywoływana w skardze kasacyjnej dla wykazania aktualności powyższego zarzutu. Autor kasacji nie wskazał natomiast jakież to regulacje prawne lub ograniczenia techniczne uniemożliwiają powiadomienie amerykańskich służ granicznych o rozbieżnościach w dokumentach podróżnych, w sytuacji gdy nie ma wątpliwości co do tożsamości osoby podróżującej, będącej dodatkowo amerykańskim obywatelem. Nadto nie jest problemem w niniejszej sprawie, w jaki sposób linia lotnicza ma wyegzekwować od pasażera wylegitymowanie się stosownymi dokumentami poświadczającymi jego tożsamość, skoro K. L. sama dokumenty takie okazała podczas odmowy wejścia na pokład samolotu. Przewoźnikowi lotniczemu pozostawała zatem ocena, czy na podstawie okazanych dokumentów można stwierdzić, że K. L. i K. N. to ta sama osoba. W tym zaś zakresie dysponował m.in. polskim paszportem oraz odpisem skróconym aktu małżeństwa.
Przechodząc do zarzutów naruszenia prawa materialnego, tj. błędnej wykładni art. 2 lit. j) rozporządzenia nr 261/2004 wypada zauważyć, iż przepis ten definiując pojęcie "odmowy przyjęcia na pokład" wskazuje, że oznacza to odmowę przewozu pasażerów danym lotem, pomimo że stawili się oni do wejścia na pokład zgodnie z warunkami ustanowionymi w art. 3 ust. 2, chyba że odmowa przyjęcia na pokład jest racjonalnie uzasadniona, w szczególności przyczynami związanymi ze zdrowiem, wymogami bezpieczeństwa lub niewłaściwymi dokumentami podróżnymi. Analizę treści powyższej regulacji wypada poprzedzić uwagą, iż ww. rozporządzenie nr 261/2004 przyznaje, na warunkach w nim określonych, minimalne prawa dla pasażerów, m.in. w sytuacji odmowy przyjęcia na pokład wbrew woli pasażera (art. 1 ust. 1 lit a) rozporządzenia nr 261/2004).
Jednocześnie, przyjmując powyższe rozporządzenie Wspólnota podjęła działania w dziedzinie transportu lotniczego w celu m.in. zapewnienia wysokiego poziomu ochrony pasażerów, respektując ogólne wymogi ochrony konsumentów, a to wobec konstatacji, że odmowa przyjęcia na pokład powoduje poważne problemy i niedogodności dla pasażerów (pkt (1) i (2) postulatów rozporządzenia nr 261/2004). Analizując z powyższego punktu widzenia treść art. 2 lit. j) rozporządzenia nr 261/2004 należy zauważyć, iż odmowa przyjęcia na pokład pasażera może nastąpić gdy zostanie racjonalnie uzasadniona. Posługując się zwrotem "w szczególności" powyższy przepis nie zamyka katalogu przyczyn mogących stanowić racjonalne uzasadnienie odmowy. Wśród zidentyfikowanych przyczyn odmowy rozporządzenie wymienia m.in. niewłaściwe dokumenty podróżne. Konstruując, wynikającą z przepisów prawa, normę zachowania, która stanowić winna podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, zasadnie Sąd I instancji odwołał się także do Ogólnych Warunków Przewozu B. S.A., skoro – zgodnie z tym co zostało powyżej powiedziane – w sytuacji odmowy przyjęcia na pokład wbrew woli pasażera, rozporządzenie nr 261/2004 przyznaje jedynie minimalne prawa dla pasażerów.
Przepis pkt 7a33 ww. Ogólnych Warunków Przewozu B. S.A. zastrzega dla tegoż przewoźnika lotniczego prawo do odmowy przewozu osobie, która nie jest w stanie dowieść, że jest osobą wymienioną na bilecie. Regulacja ta nie tylko nie przewiduje konieczności bezwzględnej zgodności treści biletu i dokumentu ujawnionego podczas zakupu biletu lotniczego w zakresie oznaczenia tożsamości pasażera, ale wręcz umożliwia wykazanie osobie posługującej się biletem lotniczym, że jest osobą wymienioną na tym bilecie. Należy uznać, iż regulacja ta w szczególności znajduje zastosowanie w trakcie procedury wejścia na pokład samolotu. Istotne jest także i to, że ów przepis nie precyzuje jakimi środkami dowodowymi osoba ta winna dowieść, że jest tą osobą, która została wymieniona na bilecie. Powyższa regulacja wyraźnie odwołuje się zatem do tożsamości osoby ujawnionej na bilecie lotniczym i osoby, która biletem tym posługuje się podczas wejścia na pokład samolotu, nie zaś wyłącznie do tożsamości nazwiska ujawnionego na bilecie lotniczym i w dokumencie, którym posługuje się ta osoba w momencie wejścia na pokład samolotu.
Regulacja ta nie ma zatem charakteru tak formalistycznego, jak próbuje o tym przekonywać autor skargi kasacyjnej. Norma prawna wynikająca z przywołanych powyżej przepisów rozporządzenia nr 261/2004 i Ogólnych Warunków Przewozu B. S.A. pozwala bowiem dowieść, że posługujący się biletem jest osobą na tym bilecie wymienioną, nie ograniczając tegoż dowodzenia wyłącznie do konieczności okazania takiego dokumentu, który zapewniał będzie formalną tożsamość brzmienia imienia i nazwiska pasażer na bilecie lotniczym i okazanym dokumencie tożsamości. Zarzut kasacyjny błędnej wykładni art. 2 lit. j) rozporządzenia nr 261/2004 okazał się zatem niezasadny.
Skoro skarżącej K. L., a w konsekwencji tego także jej synowi J. L. w dniu [...] stycznia 2017 r. odmówiono wejścia na pokład samolotu wykonującego lot [...] na trasie W. ([...]) – L. ([...]), stanowiącego pierwszy odcinek podróży na trasie W. – L. – N., pomimo iż skarżąca okazała M.IN. polski paszport na nazwisko K. L. oraz polski odpis skrócony aktu małżeństwa, to powyższe pozwalało potwierdzić, iż K. L. (nazwisko mężatki), ujawniona na bilecie lotniczym i K. N. (nazwisko panieńskie), dla której wydany został amerykański paszport, to jedna i ta sama osoba. Nie budzi zatem zastrzeżeń dokonana przez Sad I instancji subsumpcja powyższej normy prawej do okoliczności sprawy.
Z tych względów skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu zgodnie z art. 184 p.p.s.a.
Uzasadnienie wyroku sporządzono stosownie do art. 193 zdanie 2 p.p.s.a. z uwagi na oddalenie skargi kasacyjnej. W takiej sytuacji przepis ten wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie 1 p.p.s.a., zawężając je do oceny zarzutów skargi kasacyjnej.
Skargę kasacyjną rozpoznano na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., gdyż strona skarżąca zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna nie zażądała jej przeprowadzenia.