Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 6 kwietnia 2006 r. sygn. akt IV SA/Po 1195/04 oddalił skargę Z. Sp. z o.o. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...], utrzymującej decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w [...] z [...] wymierzającą karę pieniężną w kwocie 720 zł za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia.
W uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył ustalenia organów, treść ich decyzji i własną oceną stwierdzając, co następuje:
22 września 2002 r. przeprowadzona kontrola pojazdu marki MAN nr rej. [...] wraz z naczepą należącą do Z. Sp. z o.o., prowadzonego przez kierowcę M. S. wykazała przekroczenie dopuszczalnego nacisku o 0,85 KN na drugiej osi pojazdu. Wynik kontroli utrwalono protokolarnie wraz z zastrzeżeniami kierowcy, zgłaszającego zastrzeżenia i potrzebę powtórnego ważenia.
Decyzją nr [...] z dnia [...], na podstawie art. 13 ust. 2a i 2b, art. 40b ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (j.t. Dz.U. z 2000 r. Nr 71, poz. 838 ze zm.) w zw. z art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. Nr 97, poz. 602 ze zm.) i rozporządzeniem Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 1 kwietnia 1999 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz.U. Nr 44, poz. 432 ze zm.), Naczelnik Urzędu Celnego w Olszynie obciążył spółkę Z. Sp. z o.o. z siedzibą w [...] karą pieniężną w wysokości 720 zł za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia. W uzasadnieniu organ stwierdził, że zgodnie z art. 64 ust. 1 Prawa o ruchu drogowym, przejazd pojazdem nienormatywnym jest dozwolony tylko pod warunkiem uzyskania zezwolenia, którego strona nie okazała.
Od decyzji tej odwołanie wniosła Spółka Z., zarzucając organowi nieuwzględnienie zastrzeżeń kierowcy i wniosku o ponowne ważenie oraz przedłożyła kserokopię opinii dr hab. inż. Z. L. z Politechniki Warszawskiej, dopuszczającą jako uzasadnioną w warunkach polskich 17% tolerancję błędu ważenia. Podniesiono także nieścisłości w danych dot. ważenia masy pojazdu.
Dyrektor Izby Celnej w [...] decyzją z dnia [...] nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, art. 13 ust. 2 pkt 3, ust. 2a i 2b, art. 40b ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych i § 5 ust. 4 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 1 kwietnia 1999 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia, utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy podzielił ustalenia faktyczne i poglądy prawne organu pierwszej instancji. Dyrektor Izby w szczególności wskazał, że kara pieniężna nałożona została po przeprowadzeniu pomiaru dynamicznego obciążenia osi ciągnika marki MAN nr rej. [...] wraz z naczepą typu PROD RENT nr rej. [...] i stwierdzeniu przekroczenia na drugiej osi pojazdu dopuszczalnych norm nacisku ustalonych w rozporządzeniu. Organ stwierdził, że pomiaru nacisku osi na podłoże dokonano na wadze, posiadającej ważne świadectwo legalizacji z dnia 9 października 2001 r. nr 95/3146/01, wydane przez Naczelnika Obwodowego Urzędu Miar w [...], a wagi tego typu zostały zatwierdzone decyzją z dnia 28 kwietnia 1997 r. nr ZT 314/97 Prezesa Głównego Urzędu Miar do wyznaczania dynamicznego obciążenia osi pojazdów.
Pomiaru rozstawu osi dokonano zaś przy pomocy przymiaru stalowego tzw. ruletki, posiadającej ważne świadectwo legalizacji z dnia 19 listopada 2001 r. nr 95/3544/2001, wydane przez Naczelnika Obwodowego Urzędu Miar w [...]. Organ odwoławczy ustalił, iż proces ważenia, jego wynik, jak i nałożona kara pieniężna jest zgodna z obowiązującymi przepisami.
Odnosząc się do zarzutu odmowy powtórnego ważenia, ukazał szczegółowo techniczne etapy procesu ważenia oraz system zabezpieczeń zapewniający jego prawidłowy przebieg i stwierdził, że brak reakcji aparatury kontrolnej podważa zasadność kwestionowania wyniku ważenia jego powtarzania. Organ odwoławczy wskazał również, że pojazd poruszający się po drogach publicznych musi spełniać wszystkie wymagania zawarte w powołanym rozporządzeniu zarówno w stosunku do masy całkowitej, jak i nacisku osi na jezdnię. Za każde przekroczenie podanych w rozporządzeniu parametrów organy mają obowiązek nałożyć osobną opłatę i to niezależnie od tego, czy przewoźnik mógł dokonać pomiaru odpowiednich parametrów po załadunku.
W kwestii zarzutu dotyczącego błędu w tabeli "Wyniki pomiaru masy całkowitej", gdzie w rubryce "Masa ładunku wyliczona po odjęciu od zważonej masy pojazdu (bez tolerancji) zadeklarowanej masy własnej pojazdu" wpisano wartość 25,78 t, organ drugiej instancji stwierdził, że powołane przez stronę okoliczności dotyczą masy całkowitej pojazdu i są bez znaczenia w przedmiotowej sprawie, ponieważ w niniejszej sprawie nie nastąpiło przekroczenie tej masy i wyliczenia dotyczące masy całkowitej nie miały wpływu na wydanie decyzji wymierzającej karę pieniężną za przekroczenie dopuszczalnej normy nacisku w przypadku drugiej osi. W przypadku przekroczenia dopuszczalnej masy całkowitej organ obligatoryjnie musiałby wymierzyć odrębną karę, czego jednak mając na uwadze wynik pomiaru nie uczynił.
Co do opinii, organ odwoławczy stwierdził, że nie wiadomo, czy opinia ta dotyczy wag dynamicznych typu RPT 97-114, rok produkcji 1998, znak fabryczny PD-1, numer fabryczny 9 i wyprodukowanych przez Ł.Z.G. [...] o cechach charakterystycznych wskazanych w świadectwie legalizacji z dnia 9 października 2001 r. nr 95/3146/01, wystawionego przez Naczelnika Obwodowego Urzędu Miar w [...]. Z opinii wynika, iż została ona sporządzona na podstawie oferty dynamicznej wagi samochodowej firmy A. i zamontowanej na przejściach granicznych Mamonow, Gronów, Budzisko i Krotoszyn, a więc na podstawie danych urządzenia pomiarowego, którego nie ma na przejściu granicznym w [...].
Ponadto zdaniem organu, przedłożona przez stronę opinia nie w pełni odpowiada na postawione w niej pytanie, czy możliwym jest przekroczenie podanych w opinii zakresów dokładności z przyczyn niezależnych od przewoźnika i kierowcy badanego pojazdu.
Spółka kwestionując powyższe rozstrzygnięcie wniosła skargę, w której ponownie podniosła zarzut dotyczący odmowy ponownego ważenia pojazdu podczas kontroli, co zdaniem strony narusza ogólne zasady postępowania zawarte w art. 7, 8 i 10 kpa. Odnosząc się do stanowiska organu odwoławczego, dotyczącego przedłożonej na etapie postępowania odwoławczego opinii dr hab. inż. Z. L. z Zakładu Eksploatacji i Utrzymania Pojazdów Politechniki Warszawskiej, skarżąca stwierdziła, że ze względu na enigmatyczność uzasadnienia trudno dociec, na jakiej podstawie uznano, że opinia jest niekompletna. Spółka wnosząca skargę zwróciła również uwagę na fakt, że sam proces ważenia nie odbywał się na drodze publicznej, do której mają zastosowanie rygory przedstawione w decyzji o nałożeniu kary.
W odpowiedzi na skargę, Dyrektor Izby Celnej w [...] odniósł się do podniesionych zarzutów i wniósł o oddalenie skargi.
Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny powołał się na przepis art. 13 ust. 1 ustawy o drogach publicznych, zgodnie z którym korzystanie z dróg mogło być uzależnione od wniesienia opłat drogowych, które mogły być pobierane m.in. za przejazdy po drogach publicznych pojazdów zarejestrowanych w kraju lub za granicą, z ładunkiem lub bez ładunku, o masie, naciskach osi lub wymiarach przekraczających wielkości określone w odrębnych przepisach (art. 13 ust. 2 pkt 3). Z kolei art. 13 ust. 2a udp stanowił, iż za przejazd po drogach publicznych pojazdów, o których mowa w ust. 2 pkt 3, bez zezwolenia określonego przepisami Prawa o ruchu drogowym lub niezgodnie z warunkami podanymi w zezwoleniu pobiera się kary pieniężne, których wysokość − w myśl ust. 2b powołanego artykułu − określał załącznik do ustawy.
Jak wynika z akt sprawy, w trakcie kontroli pojazdu marki MAN nr rej. [...] wraz z naczepą typu PROD RENT nr rej. [...], przy pomiarze nacisku na drugiej osi stwierdzono przekroczenie dopuszczalnych norm o 0,85 kN. Naczelnik Urzędu Celnego w [...], działając zgodnie z załącznikiem do ustawy o drogach publicznych, nałożył na Spółkę karę pieniężną w wysokości 720 zł. Kierowca pojazdu nie okazał bowiem stosownego zezwolenia na przejazd pojazdem nienormatywnym.
Odnosząc się do zarzutów dotyczących poprawności ważenia Sąd stwierdził, iż z akt sprawy wynika, że pomiaru dokonano na wadze posiadającej ważne świadectwo legalizacji z dnia 9 października 2001 r. nr 95/3146/01 wydane przez Naczelnika Obwodowego Urzędu Miar w [...], a wagi tego typu zostały zatwierdzone decyzją z dnia 28 kwietnia 1997 r. nr ZT 314/97 Prezesa Głównego Urzędu Miar do wyznaczania dynamicznego obciążenia osi pojazdów. Z treści ww. świadectwa wynika, iż wydane ono zostało zgodnie z zarządzeniem nr 39 Prezesa Głównego Urzędu Miar z dnia 22 grudnia 2000 r. (Dz.Urz. Miar i Probiernictwa Nr 6, poz. 40), określającego m.in. konstrukcję, wykonanie i zainstalowanie wagi, a także jej zastosowanie. Z akt sprawy, poza uwagami kierowcy zawartymi w protokole, nie wynika, aby przebieg ważenia nie odpowiadał warunkom określonym w powołanym zarządzeniu. Dotyczy to w szczególności sygnalizacji o błędzie ważenia z powodu przekroczenia prędkości podczas dokonywanej kontroli a także sposobu poinformowania kierowcy o zasadach przejazdu przez wagę. Z wyniku ważenia pojazdu (k.
4) wynika, iż kierowca poinformowany został o prędkości koniecznej do zachowania dokładności pomiaru. Ponadto – zdaniem Sądu − legalizacja wagi świadczy o prawidłowości jej działania w każdym miejscu i w każdych warunkach opisanych w instrukcji wagi (por. wyrok NSA z dnia 12 lutego 1998 r., sygn. akt. II SA 1409/97). Z powyższych względów Sąd nie uznał zarzutów skarżącej za słuszne.
Dotyczy to również opinii dr hab. inż. Z. L. z Zakładu Eksploatacji i Utrzymania Pojazdów Politechniki Warszawskiej, która w zasadniczej części sprowadza się do wpływu procesu ważenia na końcowy jego wynik. Ponadto Sąd stwierdził, iż powyższa opinia sporządzona została przy zastosowaniu dynamicznej wagi samochodowej firmy A. z Tczewa zamontowanej na przejściach granicznych Mamonow, Gronów, Budzisko i Krotoszyn, a więc na podstawie danych urządzenia pomiarowego, którego nie ma na przejściu granicznym w [...]. Jest to bowiem inne urządzenie niż zastosowana w niniejszej sprawie waga dynamiczna typu RPT 97-114, rok produkcji 1998, znak fabryczny PD-1, numer fabryczny 9, wyprodukowana przez Ł.Z.G. [...], która w momencie kontroli posiadała ważne świadectwo legalizacji.
Sąd nie znalazł również podstaw do uznania zarzutów Skarżącej, dotyczących rzekomych uchybień formalnych polegających na niedokonaniu ponownego pomiaru. Mając na uwadze jakość techniczną wagi, jej wyposażenie w szereg zabezpieczeń gwarantujących prawidłowość procesu ważenia a także ważne świadectwo legalizacji Sąd stwierdził, że żądanie ponowienia pomiaru było bezzasadne i organ nie miał obowiązku jego powtórzenia.
W ocenie Sądu brzmienie art. 13 ust. 2a ustawy o drogach publicznych nie pozostawia wątpliwości co do tego, że nałożenie kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia jest obligatoryjne. Jest ono również niezależne od ewentualnej winy sprawcy przekroczenia pojazdu, czy też zachowania wymaganej masy całkowitej pojazdu, a jedynym kryterium decydującym o nałożeniu kary jest fakt stwierdzenia przekroczenia dopuszczalnego nacisku na oś pojazdu (por. wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 1998 r., sygn. akt II SA 1838/98, wyrok NSA z dnia 13 maja 1998 r., sygn. akt II SA 358/98).
Dla odpowiedzialności właściciela pojazdu za przekroczenie dopuszczalnych norm nie ma znaczenia brak możliwości sprawdzenia nacisku osi pojazdu na drogę po załadunku (por. wyrok NSA z dnia 22 kwietnia 1998 r., sygn. akt II SA 1327/97). Tym bardziej nie może mieć znaczenia podnoszony przez stronę argument wielokrotnego przewożenia tym samym pojazdem takiej samej ilości jednorodnych ładunków i przez ten sam punkt celny.
Wobec powyższego, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę − Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę − Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), Sąd oddalił skargę Spółki.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła Z. Sp. z o.o., prawidłowo reprezentowana i opierając ją o podstawę z art. 174 pkt 2 ustawy Ppsa zarzuciła Sądowi naruszenie art. 7, 8, 10 § 1, 77, 80 kpa przez nieuwzględnienie argumentu o bezzasadnym odrzuceniu wniosku o dokonanie powtórnego ważenia zestawu transportowego w trakcie przejazdu przez granicę polsko-niemiecką.
Skarga kasacyjna domaga się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania WSA oraz zasądzenia kosztów procesu.
Zarzuty skargi kasacyjnej uzasadniono następująco:
- 1) Wbrew zasadzie, określanej w art. 7 kpa, Sąd nie dostrzegł, że organy celne reprezentując Państwo i stojąc na straży praworządności, nie tylko nie podjęły z własnej inicjatywy wszelkich niezbędnych kroków dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w niniejszej sprawie, ale również odrzuciły przeprowadzenie wnioskowanego, jedynego dowodu w sprawie w postaci dokonania ponownego przeważenia ładunku, którego realizacja w terminie późniejszym z oczywistych przyczyn stała się niemożliwa, a co miało decydujący wpływ na orzeczenie Sądu. Kierowca − reprezentant strony skarżącej z przyczyn obiektywnych, wykonując przejazd przez wagę, nie ma możliwości obserwowania procesu ważenia i dlatego zareagował na podstawie swojego dotychczasowego doświadczenia zawodowego, wynikającego z wielokrotnie przewożonych takich samych ładunków, w takiej samej ilości. Odrzucenie takiego dowodu przy władczym rozstrzyganiu o prawach i obowiązkach podmiotu stosunku administracyjno-prawnego w sposób dowolny i arbitralny z pominięciem kodeksowych reguł postępowania dowodowego skarżący uważa za niedopuszczalne.
- 2) Wbrew zasadzie, wynikającej z art. 8 kpa, Sąd nie dostrzegł, że niczym nieuzasadniona przez organ celny odmowa ponownego przeważenia zestawu, pozostaje w jaskrawej sprzeczności z zasadą pogłębiania zaufania do działań organów państwa, dla których wskazania komputera są ważniejsze od ustawowych uprawnień strony postępowania.
- 3) Wbrew zasadzie, wynikającej z zapisu art. 10 § 1 kpa, Sąd nie dostrzegł, że zagwarantowany ustawowo czynny udział strony w niniejszym postępowaniu administracyjnym, sprowadził się wyłącznie do próby wyegzekwowania podpisu kierowcy w protokóle kontroli, pomijając w swoim rozumowaniu kwestię, że zasadniczym środkiem dowodowym w niniejszym postępowaniu jest proces ważenia pojazdu, a dowodem − protokół z przeprowadzonej kontroli. W tej sytuacji, jedynym sposobem obrony praw strony skarżącej była weryfikacja wyników kontroli, która nastąpić mogła jedynie poprzez powtórzenie ważenia, do czego jednak organ celny nie dopuścił, nawet nie próbując odnieść się w protokóle kontroli do wniosku kierowcy.
- 4) Wbrew art. 77 § 1 kpa, Sad nie dostrzegł faktu, że w niniejszym postępowaniu, nie został zebrany wyczerpujący materiał dowodowy, a tym samym jego rozpatrzenie dokonane zostało wyłącznie na podstawie zakwestionowanego przez kierowcę protokółu ważenia, co jednoznacznie świadczy o wybiórczym gromadzeniu dowodów dla dalszej oceny stanu sprawy.
- 5) Wbrew stanowisku Sądu, odmowa organu ponownego przeważenia pojazdu z ładunkiem, pozostaje w sprzeczności z treścią art. 78 § 1 i 2 kpa. Oczywistym jest bowiem, że przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca decydujące i jedynie znaczenie w sprawie, a jego zgłoszenie nastąpiło w czasie i okolicznościach, wobec których nie znajduje usprawiedliwienia zapis zawarty w treści art. 78 § 2 kpa.
- 6) Wbrew art. 80 kpa, Sąd nie dostrzegł, że w niniejszej sprawie orzeczenie wydane zostało wyłącznie w oparciu o wybiórczy materiał dowodowy w sprawie, a nie o całokształt wszystkich możliwych dowodów, do których przeprowadzenia nie dopuszczono, co nie daje podstaw do jednoznacznego stwierdzenia o udokumentowaniu i udowodnieniu danej okoliczności.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania, opowiadając się w pełni za stanowiskiem wyrażonym w zaskarżonym wyroku.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Stosownie do art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zw. dalej Ppsa, skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
- 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,
- 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Skarga kasacyjna, jako sformalizowany środek zaskarżenia winna odpowiadać wymaganiom przepisanym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem, czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie orzeczenia z oznaczeniem zakresu uchylenia (art. 176 ustawy Ppsa).
Te szczególne wymogi stawiane skardze kasacyjnej podyktowane są tym, iż stosownie do art. 183 § 1 ustawy Ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania.
W niniejszej sprawie żadna z przesłanek wymienionych w art. 183 § 2 ustawy nie miała miejsca, stąd Sąd mógł rozpoznać sprawę tylko w granicach podniesionych zarzutów.
Zarzut naruszenia przepisów postępowania został w skardze kasacyjnej postawiony wadliwie.
Art. 174 ustawy Ppsa nie zawiera ustępów, natomiast podstawa naruszenia przepisów postępowania została wymieniona w art. 174 pkt 2 ustawy Ppsa.
Sąd administracyjny rozpoznając sprawę stosuje przepisy postępowania zamieszczone w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przy zarzucie naruszenia przepisów postępowania należy więc wskazać te przepisy ustawy Ppsa, które − zdaniem autora skargi kasacyjnej − naruszył Sąd przy rozpatrywaniu sprawy i wydaniu orzeczenia oraz wykazać, iż naruszenia te miały istotny wpływ na wynik sprawy.
W skardze kasacyjnej postawiono zarzut naruszenia przez Sąd I instancji tylko przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, których Sąd w tej sprawie nie stosował. Ustawa z 30 sierpnia 2002 r., na podstawie której następowało rozpoznanie sprawy (odmiennie niż poprzednio obowiązująca ustawa z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym) nie odsyła do odpowiedniego stosowania przepisów kpa.
Stąd zarzut naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny tylko przepisów procedury administracyjnej, bez powiązania ich z odpowiednimi regulacjami zamieszczonymi w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie może być skutecznie podniesiony w skardze kasacyjnej. Stanowi ona bowiem środek odwoławczy od orzeczenia Sądu I instancji (art. 173 § 1 ustawy), a dokonując kontroli instancyjnej Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpoznaje ponownie sprawy, lecz ogranicza swe badanie tylko do tych zarzutów naruszenia przepisów postępowania, które mogły być przez Sąd stosowane.
Brak powołania w skardze kasacyjnej prawidłowej podstawy kasacyjnej uniemożliwia Sądowi odwoławczemu ocenę czy dokonana przez Sąd pierwszej instancji kontrola decyzji administracyjnych została przeprowadzona prawidłowo.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 ustawy Ppsa.