Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 28 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1145/23

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 23 lutego 2023 r., II SA/Gd 661/22 w sprawie ze skargi H. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. z dnia [...] czerwca 2022 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego: uchylił zaskarżoną decyzję (pkt 1.), oraz rozstrzygnął o kosztach postępowania (pkt 2.).

Powyższy wyrok zapadł w następujących okolicznościach sprawy:

H. K. złożyła do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką J. G. Matka skarżącej, J. G. (ur. [...] maja 1947 r.) legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w M. z dnia [...] lipca 2017 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności. Orzeczenie zostało wydane na stałe, a wynika z niego, że niepełnosprawność istnieje od 49. roku życia. W orzeczeniu wskazano także, że J.G. wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Matka skarżącej choruje na przewlekłą obturacyjną chorobę płuc z obturacją w stopniu ciężkim, niewydolność serca, refluksowe zapalenie żołądka, zapalenie dwunastnicy, miażdżycę, nadciśnienie.

J. G. jest wdową, poza skarżącą ma jeszcze troje dzieci. Skarżąca zamieszkuje wspólnie z matką. Czynności opiekuńcze wykonywane przez skarżącą w ramach sprawowanej opieki to: pomoc przy wstawaniu z łóżka i ubieraniu się, przygotowywanie posiłków (śniadania, obiady i kolacje), podawanie leków po każdym posiłku, pomoc przy wykonywaniu ćwiczeń rehabilitacyjnych, podłączanie matki do koncentratora tlenu (na 20 godzin dziennie z przerwami na wyjścia do toalety i spożycie posiłków), pomoc przy kąpieli (2 - 3 razy w tygodniu), pomoc przy codziennej higienie osobistej, dbanie o prawidłową eksploatację koncentratora tlenu. W trakcie wywiadu środowiskowego skarżąca wskazała, że pracowała zarobkowo w okresie od dnia 1 września 1982 r. do dnia 16 sierpnia 1990 r. najpierw jako ekspedientka, później jako salowa, a następnie jako pomoc kuchenna. Od [...] maja 2017 r. skarżąca pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy, przy czym do złożonego wniosku dołączyła oświadczenie, że z dniem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

W świetle tak zgromadzonego materiału dowodowego, decyzją z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] Burmistrz D. odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Organ I instancji wskazał na brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z pracy zarobkowej przez skarżącą i jej niepodejmowaniem a sprawowaniem przez nią opieki nad matką. W ocenie organu I instancji, w sprawie nie zaistniała zatem przesłanka wskazana w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U.2022.615 ze zm.), dalej jako "u.ś.r.", a ponadto za negatywną przesłankę przyznania wnioskowanego świadczenia organ uznał datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Na skutek wniesionego odwołania, powyższa decyzja organu I instancji została uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. decyzją z dnia [...] listopada 2021 r. nr [...], a sprawa została przekazana do ponownego rozpatrzenia.

Organ odwoławczy wskazał, że wedle orzecznictwa sądów administracyjnych przesłanka wskazana w art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie powinna być stosowana mimo, że ustawodawca nie zadbał o stosowną modyfikację przepisów. Jednocześnie Kolegium wskazało organowi I instancji, że materiał dowodowy wymaga uzupełnienia o informacje dotyczące aktywności zawodowej skarżącej. W dniu [...] grudnia 2021 r. organ I instancji, na podstawie art. 86 k.p.a., przesłuchał stronę. Ze sporządzonego protokołu przesłuchania wynika, że skarżąca w latach 1990 - 2017 była zarejestrowana jako osoba bezrobotna. Podejmowała prace, do których była kierowana przez Powiatowy Urząd Pracy. Po 1990 r. podejmowała tylko prace dorywcze, których nie była w stanie potwierdzić żadnymi dokumentami. Obecnie nie może podjąć pracy z powodu konieczności sprawowania opieki nad matką. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy organ I instancji, decyzją z dnia [...] grudnia 2021 r. ponownie odmówił skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wskazując na niespełnienie przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1 u.ś.r. przez brak związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją przez skarżąca z pracy zarobkowej i jej niepodejmowaniem a sprawowaniem opieki nad matką oraz przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Na skutek wniesionego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. decyzją z dnia [...] czerwca 2022 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Oceniając decyzję organu I instancji Kolegium doszło do wniosku, że prawidłowo odmówiono skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia pomimo, iż niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie może stanowić uzasadnienia dla odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W niniejszej sprawie nie została spełniona także przesłanka wskazana w art. 17 ust. 1 u.ś.r., zgodnie z którą przyznanie świadczenia uzależnione jest od okoliczności rezygnacji z zatrudnienia lub niepodejmowania go z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Z przepisu tego wynika zatem, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, które zmuszone zostały do zrezygnowania z pracy zarobkowej, jak również nie są w stanie jej podjąć, ponieważ zakres opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny jest tak rozległy, że pogodzenie pracy zarobkowej ze sprawowaniem opieki jest niemożliwe.

Innymi słowy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje nie w związku ze sprawowaniem opieki, ale w związku z koniecznością rezygnacji z aktywności zawodowej z uwagi na sprawowaną opiekę. W przypadku zaś skarżącej nie zaszła wskazana wyżej sytuacja uzasadniająca przyznanie świadczenia, albowiem skarżąca nie została zmuszona do zrezygnowania z pracy zarobkowej, jak również do jej niepodejmowania z powodu sprawowanej opieki. Zatrudnienie skarżącej w okresie przed podjęciem opieki nad matką, czyli przed 2017 r., nie zostało w żaden sposób potwierdzone ani przez dane Powiatowego Urzędu Pracy, ani przez samą skarżącą.

Dodatkowo dane znajdujące się w rejestrze Powiatowego Urzędu Pracy w M. i D. wskazują na to, że skarżąca była zarejestrowana jako bezrobotna tylko w 2012 r., a nie jak podała – w latach 1990 – 2017. Dodatkowo skarżąca bez uzasadnionej przyczyny nie przyjęła propozycji przedstawionej jej przez urząd pracy. Skarżąca nie przedstawiła żadnych dokumentów świadczących o wykonywaniu pracy zarobkowej, zarówno w latach 1986 - 1990, jak i w latach 1990 - 2017. Poza zadeklarowaniem chęci do podjęcia pracy, nie przedstawiła też żadnych dowodów świadczących o tym, że przed podjęciem się sprawowania opieki nad matką podejmowała próby zdobycia zatrudnienia. Powyższe okoliczności, w ocenie Kolegium, świadczą o tym, że skarżąca, podejmując się w 2017 r. sprawowania opieki nad matką, nie była zmuszona do rezygnacji z pracy zarobkowej, jak i z jej poszukiwania. Brak bowiem dowodów na aktywność zawodową skarżącej przed 2017 r., rozumianą także jako aktywne poszukiwanie zatrudnienia.

Kolegium uznało, że organy rozpatrujące sprawę o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i badające, czy w przypadku wnioskodawcy zaszła konieczność rezygnacji z zatrudnienia i niepodejmowania go, nie mogą opierać się wyłącznie na zapewnieniach strony o wykonywaniu pracy zarobkowej lub o chęci podjęcia pracy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego musi bowiem wykazać, że podejmując się opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, był zmuszony do zaprzestania aktywności zawodowej. Kolegium zauważyło również, że skarżąca posiada rodzeństwo, które tak samo jak ona jest zobowiązane do opieki nad niepełnosprawną matką. Opieka nad niepełnosprawnym rodzicem jest bowiem obowiązkiem dziecka – z prawnego i moralnego punktu widzenia. Jeżeli nawet rodzeństwo skarżącej, z uwagi na odległość od miejsca zamieszkania matki oraz obowiązki zawodowe nie jest w stanie osobiście sprawować opieki nad matką, powinno rozważyć sfinansowanie profesjonalnej opieki.

W ocenie Kolegium, nie do pogodzenia z zasadą praworządności byłaby bowiem sytuacja, w której świadczenie pielęgnacyjne zostałoby przyznane jednemu z dzieci osoby niepełnosprawnej, podczas gdy pozostałe dzieci uchylałby się od udziału w opiece nad tą osobą.

W skardze na powyższą decyzję skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wyjaśnił, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie ma istotnego znaczenia to, że skarżąca nie udokumentowała wcześniejszego zatrudnienia, a także że brak jest dowodów potwierdzających poszukiwanie przez nią zatrudnienia. W sytuacji jaka ma miejsce w niniejszej sprawie, czynienie rozważań na temat bierności zawodowej skarżącej jawi się jako całkowicie zbędne oraz noszące znamiona nieuprawnionego poszerzania katalogu przesłanek, od których zależy przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Niedopuszczalne jest bowiem wprowadzanie przez organy administracyjne dodatkowych negatywnych przesłanek przyznania świadczenia. Świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane nawet osobom, które nigdy wcześniej nie pracowały. Istotne dla rozstrzygnięcia sprawy jest natomiast to, czy aktualnie skarżąca nie podejmuje zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad matką.

Sąd I instancji wskazał, że art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla żadnych ram czasowych co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek, od wnioskodawcy zależy więc, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia o nie wystąpi. Przeprowadzone w toku sprawy dowody wyraźnie wskazują, że niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia ma ścisły związek z opieką sprawowaną nad matką. Nie sposób zatem dopatrzeć się okoliczności, które negowałyby istnienie związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem przez skarżącą opieki a niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia.

Sąd nie podzielił również stanowiska Kolegium, które za podstawę odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia uznało również okoliczność, że wymagająca opieki J. G. ma poza skarżącą także troje innych dzieci, które są w równym stopniu co skarżąca zobowiązane do opieki nad niepełnosprawną matką. W niniejszej sprawie nie było bowiem podstaw do badania alternatywnych sposobów zapewnienia J. G. niezbędnej opieki przez pozostałe osoby zobowiązane względem niej do alimentacji, w sytuacji gdy to skarżąca pozostaje w pełnej dyspozycji niepełnosprawnej matki, udzielając jej wszechstronnej pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość jej niesienia. Wielość osób, które potencjalnie mogłyby sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną nie daje podstawy do podważania faktu sprawowania opieki przez osobę, która w sposób niejako zinstytucjonalizowany się jej podjęła, rezygnując bądź nie podejmując z tego powodu z aktywności zawodowej i ubiegając się o świadczenie z tego tytułu.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G., zaskarżając wyrok w całości i zarzucając:

1. - naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. wyrażającą się w przyjęciu, że przesłanką przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest: niepozostawanie w zatrudnieniu osoby zdolnej do pracy, bez względu na okoliczności tego stanu rzeczy, a organ nie ma prawa ustalać przyczyn braku zatrudnienia osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne, podczas gdy, prawidłowo rozumiana norma wyrażona art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. uzależnia prawo do omawianego świadczeni; m.in. od braku aktywności zawodowej (zatrudnienia) spowodowanej wyłącznie i bezpośrednio konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny;
2. - naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w związku z art. 80, a także art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. wyrażające się w przyjęciu, że przesłanka faktyczna "nie podejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia oceniania być może jedynie przez pryzmat składanych przez wnioskodawcę deklaracji o potencjalnej gotowości do podjęcia zatrudnienia, w oderwaniu od całokształtu okoliczności sprawy, w szczególności historii dotychczasowe aktywności zawodowej strony, świadczącej o jej realnej, a nie jedynie deklarowanej gotowości do podjęcie zatrudnienia;
3. - naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 80 oraz art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. wyrażające się w bezpodstawnym ograniczeniu zakresu w jakim orzekające organy mogą i muszą dokonywać oceny zebranego materiału dowodowego, a w konsekwencji nieuprawnionym zanegowaniu dokonanej przez orzekające organy oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, zgodnie z którą brak jest związku pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącej, a sprawowaniem przez nią opieki nad matką, co doprowadziło Sąd I instancji do przypisania orzekającym organom naruszeń prawa materialnego i procesowego, które w sprawie nie miały miejsca, oraz do naruszenia art. 151 p.p.s.a. przez odmowę zastosowania w sprawie wyrażonej nim normy;
4. - naruszenie przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 §1 pkt 1 lit. a), art. 106 § 1, art. 133 § 1 w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a. oraz w związku z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. polegające na przekroczeniu granic sądowej kontroli administracji przez sformułowanie, w miejsce zanegowanej oceny orzekających organów, własnej oceny zebranych w sprawie dowodów i wynikających z nich okoliczności faktycznych sprawy, co doprowadziło do błędnego zastosowania prawa materialnego i nieuzasadnionego uchylenia wydanej w sprawie decyzji.

Powyższe naruszenia doprowadziły Sąd I instancji do naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 153 p.p.s.a. przez nieuzasadnione uchylenie zaskarżonej decyzji w sytuacji gdy w sprawie nie doszło do naruszenia przez orzekający organ norm prawa materialnego i procesowego.

Na podstawie ww. zarzutów organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi oraz obciążenie kosztami postępowania Skarbu Państwa.

Powyższe zarzuty zostały szerzej umotywowane.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga kasacyjna nie jest oparta na usprawiedliwionych podstawach.

Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 P.p.s.a. oraz nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 P.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.

Stosownie do art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Powołany wyżej przepis u.ś.r. określa przesłanki podmiotowe i przedmiotowe, których spełnienie jest konieczne, by danej osobie mogło być przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Opisywana norma formułuje warunek rezygnacji (zaprzestania) lub niepodejmowania zatrudnienia (bądź innej pracy zarobkowej), który należy brać pod uwagę przy ocenie spełnienia przesłanek koniecznych do ustalenia prawa do ww. świadczenia. W jej świetle przyjąć należy, że strona ubiegająca się o ustalenie tego prawa powinna sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w wymiarze, który obiektywnie zmusza ją do rezygnacji z dotychczasowego zatrudnienia, bądź wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia (lub innej pracy zarobkowej). Istotną jest tu także ocena, czy zakres sprawowanej opieki wypełnia ustawowe przesłanki, warunkujące ustalenie tego prawa i stwierdzenie związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy sprawowaną opieką a możliwością pogodzenia jej z pracą zarobkową.

Podkreślenia wymaga, że okoliczności rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia oraz brak możliwości jego podjęcia powinny być oceniane na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie tej formy pomocy. Bez znaczenia pozostaje przy tym, wbrew stanowisku skarżącego kasacyjnie, czy wnioskodawca wcześniej podejmował zatrudnienie, jeżeli w dacie wystąpienia z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne zaistniała realna konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, uniemożliwiająca stronie podjęcie zatrudnienia. Stanowisko to wywodzić należy bezpośrednio z brzmienia art. 17 ust. 1 u.ś.r., który determinuje konieczność oceny korelacji zachodzącej pomiędzy możliwością kontynuowania/podjęcia aktywności zawodowej przez opiekuna, a zakresem sprawowanych czynności opiekuńczych, związanych z indywidualnymi ograniczeniami dotyczącymi samodzielnej egzystencji osoby legitymującej się stosownym orzeczeniem.

Nie można zatem podzielić stanowiska organu o wynikaniu z treści art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. dalszych przesłanek przyznania wnioskowanego świadczenia w postaci uzależnienia od dotychczasowej aktywności zawodowej opiekuna czy realności jego deklaracji co do braku możliwości podjęcia zatrudnienia.

Niewątpliwie świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za sam fakt opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czy też za pozostawanie w gotowości do świadczenia czynności opiekuńczych. Za zasadne uznać w tym kontekście należy prezentowane w orzecznictwie stanowisko, że powinno ono stanowić ekwiwalent za faktyczny brak możliwości podjęcia przez opiekuna zatrudnienia wobec konieczności sprawowania czynności opiekuńczych, bądź za rezygnację z zatrudnienia w celu ich sprawowania. Norma art. 17 ust. 1 u.ś.r. odnosi się więc wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Prawodawca wymaga bowiem, by brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z niego przez osoby wymienione w ww. normie pozostawały w bezpośrednim związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Spełnienie przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. oznacza, że czynności opiekuńcze muszą w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia (jego niepodejmowaniem) a opieką musi być bezpośredni i ścisły.

Oceny takiej powinien dokonać organ administracji, biorąc pod uwagę okoliczności konkretnej sprawy i ustalając, czy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest z niego zrezygnować. Kluczowym jest, że w przywołanej regulacji brak jest wskazania dotyczącego sprawowania opieki w sposób nieprzerwany, całodobowy, codzienny, samodzielny, jak też przebywania stale w pobliżu osoby, która pomocy tego typu wymaga. Jak już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie, opieka powinna mieć charakter stały, długotrwały w sensie rozciągłości w czasie i powtarzalny, zaś jej zakres wyznaczony być powinien niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, czyli koniecznością wykonywania czynności w związku z ograniczoną możliwością podopiecznego do samodzielnej egzystencji, w warunkach dnia codziennego. Tak określony zakres opieki, uprawniający do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, zależny jest więc od całokształtu okoliczności konkretnej sprawy, a przede wszystkim indywidualnej sytuacji osoby wymagającej wsparcia, w tym: rodzaju niepełnosprawności, stanu zdrowia, sprawności ruchowej i intelektualnej, trybu życia, warunków mieszkaniowych, itp.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że matka skarżącej, J. G. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Matka skarżącej choruje na przewlekłą obturacyjną chorobę płuc z obturacją w stopniu ciężkim, niewydolność serca, refluksowe zapalenie żołądka, zapalenie dwunastnicy, miażdżycę oraz nadciśnienie. Czynności opiekuńcze wykonywane przez skarżącą w ramach sprawowanej opieki to m.in. pomoc przy wstawaniu z łóżka i ubieraniu się, przygotowywanie posiłków, podawanie leków, pomoc przy wykonywaniu ćwiczeń rehabilitacyjnych, podłączanie matki do koncentratora tlenu (na 20 godzin dziennie z przerwami na wyjścia do toalety i spożycie posiłków), pomoc przy kąpieli, pomoc przy codziennej higienie osobistej i dbanie o prawidłową eksploatację koncentratora tlenu. Oceniając tak ustalone okoliczności sprawy trafnie Sąd I instancji doszedł do przekonania, iż przyjęcie w sprawie stanowiska prezentowanego przez organ odwoławczy, zgodnie z którym strona, która sprawuje opiekę zgodnie z wymogami i w rozmiarze określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności, czyli opiekę o charakterze stałym i długoterminowym, może ponadto podjąć zatrudnienie lub pracę na innej podstawie, pozostaje w sprzeczności z zebranym w sprawie materiałem dowodowym.

Trudno uznać za słuszną i niegodzącą w godność osoby niepełnosprawnej sytuację, gdy wymaga się od niej oczekiwania, aż opiekun wróci z pracy i udzieli jej wsparcia np. w zakresie zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych. Ocena Sądu I instancji odpowiada zatem wymogom art. 80 k.p.a. uwzględniając całokształt czynności opiekuńczych podejmowanych wobec osoby wymagającej opieki. Zarzuty kasacyjne naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w zw. z art. 80 k.p.a. wypada więc uznać za bezpodstawne.

Nie ulega wątpliwości, że to norma prawa materialnego wyznacza fakty istotne w sprawie administracyjnej rozstrzyganej na podstawie tej normy. Trafnie zatem sąd I instancji uznał, że ustalenie faktu legitymowania się przez skarżącą orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w połączeniu z ustalonym w toku postępowania administracyjnego zakresem sprawowanej opieki przez osobę, na której spoczywa obowiązek alimentacyjny wobec niepełnosprawnego członka rodziny wypełnia podstawę faktyczną rozstrzygnięcia w badanej sprawie. Ustalony zakres sprawowanej opieki uniemożliwia skarżącej podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Powyższy fakt jawi się jako oczywisty w okolicznościach badanej sprawy.

Nie można zatem zgodzić się z zarzutem kasacyjnym naruszenia art. 80 w związku z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. i z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. przez ocenę okoliczności faktycznych sprawy dokonaną zaskarżonym wyrokiem. Zanegowanie przez Sąd i instancji oceny dokonanej w zaskarżonej decyzji było uprawnione, ta bowiem wynikała z uwzględnienie okoliczności nieistotnych w badanej sprawie i pominięcia faktów istotnych z punktu widzenia treści normy materialnej będącej podstawa rozstrzygnięcia badanej sprawy.

Nie można także potwierdzić zarzutu naruszenia art. 153 p.p.s.a. Przepis ten konstytuuje zasadę związania oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w orzeczeniu sądu. Ocena prawna, o której mowa w art. 153 p.p.s.a., wyrażona być powinna w prawomocnym wyroku sądu administracyjnego. Zaskarżony wyrok jest pierwszym wyrokiem w badanej sprawie, a zatem Sąd I instancji podczas jego wydania nie pozostawał związany jakąkolwiek oceną i wskazaniami, o których mówi ww. przepis. Tym samym przepis ten nie mógł zostać naruszony zaskarżonym wyrokiem.

Natomiast ocena prawa określonych okoliczności sprawy wyrażona w zaskarżonym wyroku, z którą nie zgadza się autor kasacji, nie może być podważona zarzutem naruszenia art. 153 p.p.s.a. Stanowi ona bowiem wynik sądowej wykładni i stosowania prawa, a zatem winna być zakwestionowana zarzutem kasacyjny podniesionym w ramach podstaw kasacji wskazanych w art. 174 p.p.s.a., wskazującym na naruszenie konkretnych przepisów prawa w sposób określony w powyższym przepisie. Zarzuty takie w badanej skardze kasacyjnej zostały postawione i były przedmiotem odrębnej oceny przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Chybiony jest również zarzut naruszenia art. 3 § 1 p.p.s.a. Przepis ten ma charakter ustrojowy, określa bowiem właściwość sądów administracyjnych. Jego naruszenie oznaczałoby zaś uchylenie się przez Sąd I instancji od kontroli zaskarżonej decyzji bądź wydanie wyroku w oparciu o kryterium inne niż zgodność z prawem. Do sytuacji takiej w sprawie jednak nie doszło.

Nie jest także trafnie postawiony zarzut naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a. Do naruszenia tegoż przepisu dochodzi wówczas, gdy sąd oddali skargę, mimo niekompletnych akt sprawy, gdy pominie istotną część tych akt, albo przeprowadzi postępowanie dowodowe z naruszeniem przesłanek wskazanych w art. 106 § 3 p.p.s.a. i oprze orzeczenie na własnych ustaleniach, tzn. dowodach lub faktach, nie znajdujących odzwierciedlenia w aktach sprawy. Do powyższego w badanej sprawie nie doszło. Podkreślić należy, że z art. 133 § 1 p.p.s.a. wynika nakaz wyprowadzania oceny prawnej na gruncie faktów i dowodów znajdujących odzwierciedlenie w aktach sprawy i taka też pozostaje ocena okoliczności sprawy zaprezentowana zaskarżonym wyrokiem. Sąd I instancji orzekł w granicach sprawy, opierając się na dokumentacji zgromadzonej w akt administracyjnych.

Niezrozumiałym jest natomiast wskazanie w zarzutach kasacji naruszenia art. 106 § 1 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że po wywołaniu sprawy rozprawa rozpoczyna się od sprawozdania sędziego, który zwięźle przedstawia, na podstawie akt, stan sprawy ze szczególnym uwzględnieniem zarzutów skargi. Zauważyć należy, że rozpoznanie sprawy przez Sąd I instancji odbyło się na posiedzeniu niejawnym, w trybie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. W takiej sytuacji, tyczący przebiegu rozpraw przepis art. 106 § 1 p.p.s.a., w ogóle nie był przez Sąd I instancji stosowany. Niezasadny jest zatem zarzut jego naruszenia.

W konsekwencji powyższych uwag skarga kasacyjna nietrafnie zarzuca niewłaściwe zastosowanie przepisów wynikowych, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) i art. 151 p.p.s.a.

Z tych względów skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu zgodnie z art. 184 P.p.s.a.

Skargę kasacyjną rozpoznano na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 P.p.s.a., gdyż strona skarżąca zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna nie zażądała jej przeprowadzenia.