Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia 19 kwietnia 2004 r. w sprawie 2/II SA 514/03 oddalił skargę Jana C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. dotyczącą stwierdzenia nieważności decyzji o rejestracji pojazdu.
Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach sprawy.
Przedsiębiorstwo Usługowo-Handlowe "C." s.c. Artur W. i Robert C. w dniu 19 lutego 1999 r. dokonało zakupu samochodu osobowego marki Honda Civic 1,4. Samochód ten posiadał świadectwo homologacji z dnia 2 kwietnia 1997 r. Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej, w którym określono jego rodzaj jako samochód osobowy.
Decyzją Starosty E. z dnia 19 lutego 1999 r. został zarejestrowany w Wydziale Komunikacji Starostwa Powiatowego w E. jako samochód osobowy. Po dokonanej rejestracji w pojeździe wykonano przeróbkę polegającą na zamontowaniu za fotelami kratki oddzielającej przegrodę pasażerską od bagażowej, a następnie dokonano oceny technicznej tej przeróbki przez rzeczoznawcę techniki samochodowej i ruchu drogowego. Stacja Kontroli Pojazdów E. wydała zaświadczenie Nr 79 o dopuszczeniu pojazdu do ruchu, określając rodzaj pojazdu jako ciężarowy - specjalizowany.
W wyniku złożenia stosownego wniosku decyzją Starosty E. z dnia 22 lutego 1999 r. w dotychczasowym dowodzie rejestracyjnym dokonano wpisu "samochód ciężarowy specjalizowany o przeznaczeniu uniwersalnym, ładowność 510 kg".
Samorządowe Kolegium odwoławcze w O. decyzją z dnia 30 kwietnia 2002 r. (...) stwierdziło nieważność powyższej decyzji z dnia 22 lutego 1999 r.
W motywach uzasadnienia wskazano, że strona wnosząc podanie o zarejestrowanie samochodu Honda Civic 1,4 jako ciężarowy była zobowiązana, stosownie do art. 69 ust. 9 i art. 70 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym /Dz.U. nr 98 poz. 602 ze zm./ oraz par. 13 ust. 2 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 25 marca 1998 r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów /Dz.U. nr 57 poz. 365 ze zm./ uzyskać wcześniej nowe świadectwo homologacji na wskazany samochód, określający go jako samochód ciężarowy specjalizowany. Uzyskanie tego dokumentu i dołączenie go do podania było niezbędnym warunkiem wydania przez Starostę E. decyzji o zmianie danych technicznych pojazdu w dowodzie rejestracyjnym tj. zarejestrowania go jako samochód ciężarowy specjalizowany.
Natomiast wydanie przez Starostę decyzji bez wymaganego przepisami prawa świadectwa homologacji, stanowi rażące naruszenie wyżej wskazanych przepisów prawa. Reasumując w obrocie prawnym znalazły się dwa sprzeczne ze sobą dokumenty tj. dowód rejestracyjny z dnia 22 lutego 1999 r. i świadectwo homologacyjne określające pojazd jako samochód osobowy. W tym stanie rzeczy wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa zobowiązywało organ wyższego stopnia, do stwierdzenia jej nieważności.
W wyniku rozpoznania złożonych przez Artura W., Roberta C. oraz obecnego właściciela Jana C. wniosku o ponowne rozstrzygnięcie sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. decyzją z dnia 21 listopada 2002 r. utrzymało w mocy własną decyzję z dnia 30 kwietnia 2002 r.
Wyjaśniono, że zgodnie z art. 72 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo o ruchu drogowym z 1997 r. rejestracji dokonuje się na podstawie wyciągu ze świadectwa homologacji albo odpisu decyzji zwalniającej pojazd z homologacji lub zaświadczenia o pozytywnym wyniku badania technicznego pojazdu, jeżeli są wymagane. Zaś po myśli art. 78 ust. 2 pkt 2 tej ustawy właściciel pojazdu zarejestrowanego jest obowiązany zawiadomić, w terminie nie przekraczającym 30 dni, starostę o zmianie stanu faktycznego wymagającego zmiany danych zamieszczonych w dowodzie rejestracyjnym.
Natomiast par. 13 ust. 2 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 25 marca 1998 r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów stanowi, że w przypadku zawiadomienia o zmianie innych danych technicznych pojazdu /poza wymianą podwozia, nadwozia lub silnika/ zamieszczonych w dowodzie rejestracyjnym, do zawiadomienia dołącza się dokument potwierdzający, że dokonane zmiany są zgodne z przepisami określającymi warunki techniczne pojazdu. Jednocześnie stosownie do art. 68 ust. 1 ustawy producent lub importer nowego typu pojazdu samochodowego, ciągnika rolniczego lub części jest zobowiązany uzyskać na nie świadectwo homologacji wydane przez Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej, przy czym za producenta - zgodnie z ust. 2 tego przepisu - uważa się również podmiot dokonujący montażu lub zabudowy pojazdów. Świadectwo homologacji wydaje się na podstawie wyników badań homologacyjnych polegających na sprawdzeniu, czy dany typ pojazdu, przedmiot jego wyposażenia lub część odpowiadają warunkom określonym w przepisach art. 66 ustawy, regulaminach stanowiących załączniki do Porozumienia dotyczącego przyjęcia jednolitych warunków homologacji i wzajemnego uznawania homologacji wyposażenia i części pojazdów samochodowych, sporządzonego w Genewie dnia 20 marca 1958 r. /Dz.U. 1979 nr 16 poz. 98/, przyjętych do stosowania przez Rzeczpospolitą Polską wraz ze zm. obowiązującymi od daty wejścia w życie oraz na podstawie polskich norm przyjętych do obowiązkowego stosowania.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Jan C. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. Zarzucił rozstrzygnięciu obrazę przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 71 ust. 1 i 2 oraz art. 78 ust. 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym, bowiem organy rejestrujące zarejestrowały samochód marki Honda Civic, jako ciężarowy mimo braku homologacji.
Rozpoznając skargę Jana C. od tej decyzji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie uznał, że decyzja Kolegium nie narusza prawa. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. prawidłowo dopatrzyło się w decyzji Starosty E. rejestrującej samochód osobowy marki Honda Civic 1,4 jako samochód ciężarowy, rażącego naruszenia prawa.
W sprawie bezsporna jest okoliczność, że przedmiotowy samochód, to samochód osobowy - co wynika ze świadectwa homologacji. Dopiero poprzez przeróbkę polegającą na zamontowaniu za fotelami kraty oddzielającej przegrodę pasażerską od bagażowej przystosowano pojazd do pojazdów ciężarowych. W ten sposób pierwotni właściciele samochodu uczynili go pojazdem innej kategorii, a załączona do podania ocena techniczna rzeczoznawcy i zaświadczenie Stacji Kontroli Pojazdów, nie mogły być uznane za wystarczające dokumenty do dokonania rejestracji.
Sąd I instancji wskazał, że materialnoprawną podstawę rozpoznania niniejszej sprawy stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym /Dz.U. nr 98 poz. 602 ze zm./ oraz obowiązujące na mocy cytowanej ustawy rozporządzenie Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 25 marca 1998 r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów /Dz.U. nr 57 poz. 365 ze zm./.
Stosownie do art. 72 ustawy jednym z niezbędnych dokumentów rejestracji pojazdu jest wyciąg ze świadectwa homologacji albo odpis decyzji zwalniającej pojazd z homologacji lub zaświadczenie o pozytywnym wyniku badania technicznego, jeżeli są wymagane. Natomiast zgodnie z art. 68 ust. 1 ustawy producent lub importer nowego typu pojazdu samochodowego, ciągnika rolniczego lub części jest zobowiązany uzyskać na nie świadectwo homologacji typu, wydane przez Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej. Zatem skoro samochód marki Honda Ciwic 1,4 był pojazdem nowym, to samo zaświadczenie o badaniu technicznym pojazdu jest niewystarczające. W tej sytuacji obowiązek uzyskania świadectwa homologacji spoczywał na właścicielach, którzy dokonali przeróbki samochodu osobowego, gdyż za producenta - zgodnie z ust. 2 tego przepisu - uważa się również podmiot dokonujący montażu lub zabudowy pojazdu.
Niezależnie od powyższego stosownie do art. 68 ust. 9, w razie wprowadzenia zmian w typie pojazdu, przedmiocie wyposażenia lub części wpływających na zmianę warunków stanowiących podstawę wydania świadectwa homologacji, producent lub importer jest obowiązany uzyskać nowe świadectwo homologacji na dany typ pojazdu, przedmiot wyposażenia lub część. W tym zakresie Sąd I instancji powołał się na orzecznictwo sądowe i wskazał, że zgodnie z uchwałami Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 października 2000 r. /OPK 17/00 - ONSA 2001 Nr 2 poz. 62/ oraz z dnia 18 grudnia 2000 r. /OPK 18/00 - ONSA 2001 Nr 3 poz. 102/, w rozumieniu wskazanych wyżej przepisów, właściciel pojazdu, dokonujący w nim zmian modyfikujących rodzaj pojazdu, jest producentem i stąd też ciąży na nim obowiązek przedłożenia nowego świadectwa homologacji. Przywołał również tezę wyżej powołanej uchwały składu pięciu sędziów NSA z dnia 23 października 2000 r., która jednoznacznie potwierdza stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego, a mianowicie: "w świetle art. 68 ust. 9, art. 72 ust. 1 pkt 3 i art. 78 ust. 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym /Dz.U. nr 98 poz. 602 ze zm./ oraz par. 13 ust. 2 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 19 czerwca 1999 r. /odpowiadającego brzmieniu par. 13 ust. 2 poprzednio obowiązującego rozporządzenia z dnia 25 marca 1998 r./ warunkiem dokonania zmiany w dowodzie rejestracyjnym rodzaju i przeznaczenia pojazdu z samochodu osobowego na ciężarowy specjalizowany, jest dołączenie nowego świadectwa homologacji na dany typ pojazdu".
Wskazano również, iż stanowisko to jest tożsame ze stanowiskiem Sądu Najwyższego w wyroku z dnia 9 listopada 2001 r. III RN 194/01 /OSNAPU 2002 nr 5 poz. 103/, w uzasadnieniu którego wyrażono pogląd, że nie jest dopuszczalna zmiana danych określonych w świadectwie homologacji pojazdu w drodze wydania zaświadczenia w wyniku badań technicznych tego pojazdu. Zdaniem Sądu I instancji przepisy ustawy Prawo o ruchu drogowym, wyraźnie rozróżniają homologacje od badania technicznego pojazdu i nie dopuszczają możliwości traktowania ich zamiennie. Homologacja stwierdza zgodność pojazdu co do przypisanych mu funkcji, budowy itp., natomiast badanie techniczne stwierdza sprawność techniczną pojazdu.
Skoro dokonane przeróbki w pojeździe spowodowały zmianę funkcji pojazdu z osobowego na ciężarowy, a nadane mu nowe cechy spowodowały zmianę kategorii pojazdu, to wymogiem dla rejestracji było uzyskanie świadectwa homologacji na nowy, przerobiony typ pojazdu. Brak takiego świadectwa czyniło - zdaniem Sądu - rejestrację nieważną, bowiem zarejestrowanie pojazdu na podstawie badania technicznego rażąco naruszało powołane wyżej przepisy prawa. Od wyroku tego skargę kasacyjną złożył Jan C. zarzucając naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy, a to art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa poprzez stwierdzenie, że decyzja narusza prawo w stopniu rażącym, czego konsekwencją jest bezpodstawne stwierdzenie nieważności decyzji Starosty E. z dnia 22 lutego 1999 r. i wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie o zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez utrzymanie w mocy decyzji z dnia 22 lutego 1999 r.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono stan faktyczny sprawy. Wskazano przy tym, iż w postępowaniu rejestracyjnym doszło do naruszenia prawa materialnego, ale mimo braków formalnych treść wydanej decyzji rejestracyjnej odpowiada stanowi faktycznemu. Stwierdzono również, że samochód został poddany przeróbkom, a zmianę jego przeznaczenia potwierdził biegły rzeczoznawca i stacja kontroli pojazdów. Samochód ten przeszedł dodatkowe badania w dniu 12 czerwca 2002 r., dokonane przez uprawnionego diagnostę i wydane zostało zaświadczenie o spełnieniu przez przedmiotowy samochód warunków technicznych samochodu ciężarowego zgodnie z par. 8 pkt 4 ust. 7 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. Zdaniem skarżącego w tej sytuacji należy uznać, iż naruszenie prawa w świetle skutków społeczno-gospodarczych jakie pociągało za sobą, nie było naruszeniem rażącym, a więc nie została wyczerpana przesłanka nieważności przewidziana w art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa.
Na rozprawie pełnomocnik Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej.
W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W myśl art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./ skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1/ naruszeniu prawa materialnego przez błędna jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2/ naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem, według art. 183 par. 1 ustawy - p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania sądowego. Związanie podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym - zdaniem, skarżącego - uchybił sąd, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego - wykazania dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Kasacja nieodpowiadająca tym wymaganiom, pozbawiona konstytuujących ją elementów treściowych uniemożliwia sądowi ocenę jej zasadności. Ze względu na wymagania stawiane skardze kasacyjnej, usprawiedliwione zasadą związania Naczelnego Sądu Administracyjnego jej podstawami sporządzenia skargi kasacyjnej jest obwarowane przymusem adwokacko-radcowskim /art. 175 par. 1-3 p.p.s.a./. Opiera się on na założeniu, że powierzenie tej czynności wykwalifikowanym prawnikom zapewni skardze odpowiedni poziom merytoryczny i formalny.
Będąc więc związany podstawami kasacji Sąd w niniejszej jedynie mógł dokonać oceny naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania tj. wskazanego art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa i uznał, że zarzut ten nie jest trafny. Przede wszystkim należy stwierdzić, iż stosownie do przepisów powołanej wyżej ustawy oraz art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. nr 153 poz. 1261/ kompetencje Sądu I instancji sprowadzały się w niniejszej sprawie do kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia 21 listopada 2002 r. To organ administracji publicznej, a nie Sąd stwierdził nieważność decyzji w przedmiocie rejestracji pojazdu i to ten organ stosował przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym powołany przepis art. 156 par. 1 pkt 2. W postępowaniu przed sądami administracyjnymi mają zastosowanie przepisy powołanej wyżej ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a nie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.
W związku z tym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie rozpoznając skargę nie mógł naruszyć przepisów postępowania, których nie mógł stosować. Natomiast Sąd I instancji dokonywał jedynie oceny legalności tej decyzji. W tej sytuacji podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut jest całkowicie chybiony. Tak jak całkowicie chybione i zupełnie niezrozumiałe jest zgłaszanie alternatywnie w skardze kasacyjnej żądania zmiany zaskarżonego orzeczenia poprzez utrzymanie w mocy decyzji Starosty E. z dnia 22 lutego 1999 r. o rejestracji pojazdu. Takiej formy rozstrzygnięć nie przewidują przepisy ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Naczelny Sąd Administracyjny w postępowaniu kasacyjnym może, uwzględniając skargę kasacyjną stosownie do art. 185 par. 1, 188 i 189 ww. ustawy, uchylić zaskarżone orzeczenie Sądu I instancji w całości lub w części i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania.
Jeżeli nie ma naruszenia przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a zachodzi jedynie naruszenie prawa materialnego to Naczelny Sąd Administracyjny może uchylić zaskarżone orzeczenie i rozpoznać skargę tj. w niniejszej sprawie zastosować przepis art. 145 par. 1 bądź 151, a także w przypadku gdy skarga podlegała odrzuceniu albo istniały podstawy do umorzenia postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, Naczelny Sąd Administracyjny uchyla wydane w sprawie orzeczenia oraz odrzuca skargę lub umarza postępowanie.
Brak wskazania w podstawach kasacyjnych naruszenia konkretnych przepisów prawa materialnego poprzez błędną ich wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, uniemożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu dokonanie oceny wyroku pod kątem stosowania przepisów zarówno ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym /Dz.U. nr 89 poz. 602 ze zm./ jak i rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 25 marca 1998 r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów /Dz.U. nr 57 poz. 365 ze zm./ w kontekście charakteru - rażącego bądź nie naruszenia tych przepisów.
Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 184 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.