Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 12 czerwca 2008 r. sygn. akt I SA/Wa 1724/07, po rozpoznaniu skargi I.R., uchylił decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...] i utrzymaną nią w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z dnia [...] lipca 2004 r. nr [...]. Decyzjami tymi odmówiono ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości warszawskiej przy ul. W. [...] oraz hip. " [...], wchodzącej obecnie w skład działki ew. nr [...].
W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd wyjaśnił:
Nieruchomość warszawska przy ul. W. [...], nr [...] i [...], działka [...] o pow. 1250 m2 stanowiła współwłasność M.W. i I. O. w częściach równych w jednej połowie oraz B. i J. małż. M. w częściach równych w drugiej połowie i została objęta działaniem dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279 ze zm.). Dnia [...] stycznia 1949 r. B. i J. małż. M. złożyli wniosek o przyznanie prawa własności czasowej, zachowując tryb i termin określony w art. 7 ust. 1 dekretu, zaś, złożone dnia [...] sierpnia 1949 r., podanie M.W. i I.O. o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa, rozpatrzone zostało odmownie orzeczeniem z dnia [...] kwietnia 1950 r. Następcami prawnymi po I.O. są B.A., I.R., B.M. i D.B., po M.W. – R.K..
Natomiast jeśli idzie o B. i J. małż. M. został ustanowiony kurator – D.K.. Ww. nieruchomość wchodzi w skład działki ewidencyjnej nr [...], obejmującej grunt uregulowany w księdze wieczystej KW Nr [...], znajdujący się w użytkowaniu wieczystym Uniwersytetu Warszawskiego nr [...], stanowiącej teren ulicy M. oraz nr [...] i [...], stanowiący własność m.st. Warszawy. Po rozpoznaniu wniosku małż. M. z dnia [...] stycznia 1949 r. Prezydent m.st. Warszawy decyzją z dn. [...] lipca 2004 r. odmówił ustanowienia prawa użytkowania wieczystego z uwagi na ujawnione prawo Uniwersytetu Warszawskiego, zaś Wojewoda Mazowiecki decyzją z dnia [...] listopada 2006 r., po rozpoznaniu odwołania I.R. zarzucającej błędne przeprowadzenie postępowania dowodowego i brak przeszkód do uwzględnienia wniosku, utrzymał w mocy tę decyzję.
Przechodząc do rozważań, Wojewódzki Sąd stwierdził:
Podstawą materialnoprawną rozstrzygnięcia wniosku b. właścicieli J. i B. M. jest art. 7 ust. 2 dekretu, który jako przesłankę ustanowienia prawa przewiduje zgodność korzystania z gruntu z planem zagospodarowania, tymczasem organy obu instancji nie zbadały tej przesłanki, a przyczyną odmowy uczyniły okoliczności niemające doniosłości prawnej w rozumieniu tego przepisu, bowiem wcześniejsze oddanie nieruchomości w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej. Co do zasady stanowi to przeszkodę w ustanowieniu prawa na rzecz b. właścicieli, jednak w tej sprawie jest to zagadnienie wstępne, o którym mowa w art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a., na które, organ mając na uwadze art. art. 8 i 9 K.p.a., powinien zwrócić uwagę stronom i poinformować, że pozytywne załatwienie wniosku nie jest możliwe dopóty, dopóki nie zostanie z obrotu prawnego wycofana decyzja o prawie Uniwersytetu Warszawskiego do tej nieruchomości.
Wniosek Uniwersytetu Warszawskiego o odrzucenie skargi, jako niespełniającej wymogów formalnych, nie może być uwzględniony, gdyż ze skargi, która nie jest środkiem sformalizowanym, wynika czego domaga się strona skarżąca.
Reprezentowany przez radcę prawnego, Uniwersytet Warszawski wniósł skargę kasacyjną od tego wyroku, domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania i zarzucając:
- 1. Naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię, a mianowicie:
- a) art. 7 ust. 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 270) w zw. z art. 232 K.c. poprzez przyjcie, że wcześniejsze oddanie nieruchomości w użytkowanie wieczyste innemu podmiotowi, ujawnienie tego prawa w księdze wieczystej oraz zasada rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych nie mają doniosłości prawnej rozumieniu art. 7 ust. 2 dekretu,
- b) art. 7 ust. 2 i 3 dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy w zw. z art. 31 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz w zw. z art. 47, 48 i 235 K.c. poprzez przyjęcie, że art. 7 ust. 2 dekretu formułuje jedyną przesłankę negatywną zadośćuczynieniu wniosku o przyznanie prawa własności czasowej,
- c) art. 7 ust. 2 dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy w zw. z art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. poprzez przyjęcie, że kwestia ustanowienia na rzecz Uniwersytetu Warszawskiego użytkowania wieczystego i wpisanie tego prawa do księgi wieczystej stanowi tzw. "zagadnienie wstępne", o którym mowa w art. 97 ust. 1 pkt 4 K.p.a., na które przed rozpatrzeniem wniosku dekretowego organu – mając na uwadze treść art. 8 i 9 K.p.a. – winien zwrócić uwagę stronom.
- 2. Naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:
- a) art. 57 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) poprzez przyjęcie, że skarga z dnia 4 stycznia 2007 r. zachowuje minimum warunków formalnych pozwalających na nadanie jej prawidłowego biegu,
- b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ w zw. z art. 133 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, art. 77 i 80 K.p.a., art. 7 ust. 2 i 3 dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy oraz w zw. z art. 31 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez przyjęcie, że organy obydwu instancji nie zbadały przesłanek, o których mowa w art. 7 ust. 2 dekretu, zaś podstawa odmowy było wyłącznie wcześniejsze oddanie nieruchomości w użytkowanie wieczyste,
- c) art. 145 § 1 pkt 1 lit. b/ i c/ ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 7-9 K.p.a. poprzez przyjęcie, że organy administracji (Wojewoda Mazowiecki i Prezydent m.st. Warszawy) winny wyjaśniać stronom istniejący stan faktyczny i prawny w sposób ułatwiający skarżącym dochodzenie w sprawach administracyjnych i cywilnych swych praw, zmierzających do obalenia tytułu prawnego Uniwersytetu Warszawskiego do przedmiotowej nieruchomości oraz podjąć w trybie art. 100 K.p.a. działania zmierzające do podważenia praw Uczelni do nieruchomości,
- d) art. 50 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez przyjęcie, że skarżącej przysługuje przymiot strony w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym
I.R. wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skargi kasacyjnej nie można było uwzględnić, albowiem wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.
W każdym postępowaniu administracyjnym konieczne jest ustalenie właściwego kręgu stron postępowania. Z art. 7 ust. 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o właściwości i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279 ze zm.), dalej "dekret", który stanowił materialnoprawną podstawę postępowania zakończonego decyzją Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] listopada 2006 r., wynika, iż stronami w postępowaniu dotyczącym rozpoznania wniosku dekretowego są b. właściciele lub ich następcy prawni, a także – co jest oczywiste wobec zaszłości czasowych, podmioty legitymujące się obecnie tytułem prawnorzeczowym do nieruchomości, której wniosek dotyczy. W niniejszej sprawie wydawałoby się oczywiste, że stronami postępowania o ustanowienie prawa do gruntu nieruchomości warszawskiej przy ul. W. [...], działka nr [...] o pow. 1250 m2 są następcy prawni b. właścicieli, oprócz obecnie posiadających tytuły do nieruchomości. Jednak ani organy, ani Wojewódzki Sąd nie zwróciły uwagi na stan własności tej nieruchomości, opisany w księgach hipotecznych jej dotyczących.
Zarówno organy, jak i Sąd podały, że zgodnie ze świadectwem Wydziału Hipotecznego Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia [...] listopada 1946 r. Nr [...], zaświadczeniem Sądu Grodzkiego w Warszawie Oddziału Ksiąg Wieczystych z dnia [...] stycznia 1949 r. Nr [...] oraz zaświadczeniem Państwowego Biura Notarialnego w Warszawie z dnia [...] lutego 1992 r. L.dz. [...], działka nr [...] o pow. 1250 m2 stanowiła współwłasność M. vel M. W. i I.A.O. w częściach równych w jednej połowie oraz B. i J. małż. M. w częściach równych w drugiej połowie. Z postępowania i rozstrzygnięć organów i Wojewódzkiego Sądu wynika, iż uznano, że działka nr [...] stanowiła współwłasność M. vel M.W., I.A.O. i małż. M., zatem następcy prawni tych osób są stronami postępowania z wniosku złożonego przez małż. M. z dnia [...] stycznia 1949 r.. Świadczy o tym zarówno krąg osób biorących udział w postępowaniu przed Prezydentem m.st.
Warszawy, rozstrzygnięcie Wojewody wydane w wyniku odwołania I.R., uchylenie przez Sąd decyzji obu instancji z uwagi na naruszenie praw osób biorących udział w postępowaniu do informacji i wyjaśnień, o których mowa w art. 8 i 9 K.p.a. Jednak z ww. zaświadczeń wynika, że M.W. i I.O. były współwłaścicielkami jednej połowy działki, zaś małż. M. współwłaścicielami drugiej połowy działki. Ustalenia zatem wymagało jaki rodzaj współwłasności miał miejsce, gdyż od tego zależy określenie kręgu stron postępowania. Uwadze i organów i Sądu umknęło też, że współwłaściciele, każdy co do swojej połowy działki złożyli wnioski dekretowe, nie zaś wszyscy jeden do całej działki. Wyjaśnienie tej okoliczności jest istotne dla sprawy, bowiem od tego będzie zależeć, czy następcy prawni M.W. i I.O. mogą być stronami postępowania toczącego się z wniosku małż. M., gdyż wniosek M.W. i I.O. nie został złożony w terminie.
Oprócz ustaleń co do legitymacji następców prawnych M.W. i I.O. rozważyć należy również okoliczności następstwa prawnego małż. M. Samo ustanowienie kuratora jest niewystarczające, bowiem ustanowienie prawa użytkowania wieczystego musi nastąpić na rzecz konkretnego podmiotu. W niniejszej sprawie natomiast nie wiadomo kto miałby być podmiotem prawa do nieruchomości.
Wyjaśnienie i ustalenie ww. okoliczności jest w sprawie niezbędne, gdyż od tego będzie zależało rozstrzygnięcie w sprawie złożonego dnia [...] stycznia 1949 r. przez małż. M. wniosku o ustanowienie prawa do nieruchomości warszawskiej przy ul. W. [...] – dz. [...] o pow. 1250 m2 (wniosek ten nie obejmował działki [...], co również jasno z rozstrzygnięć powinno wynikać). Jeśliby bowiem biorący udział w postępowaniu następcy prawni M.W. i I.O., z uwagi na treść prawa współwłasności, nie mieli przymiotu strony w postępowaniu z nieruchomości M., a ci z kolei nie mieliby spadkobierców, postępowanie nie miałoby powodu się toczyć.
Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 184 i art. 204 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).