Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 31 marca 2010 r., sygn. akt II SA/Kr 94/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie - po rozpoznaniu skargi S. K. - uchylił decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia i wypłaty odszkodowania oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd podał, że decyzją z dnia [...] sierpnia 2009 r. Starosta K. odmówił ustalenia i wypłaty odszkodowania na rzecz S. K., za nieruchomość oznaczoną jako parcela katastralna l.kat. [...] o pow. [...] ha, b. gm. kat. B., obj. [...], wchodzącej w skład działki nr [...] o pow. [...] ha, poł. w obr. [...], jedn. ewid. P., m. K., stanowiącej w dniu 31 grudnia 1998 r., własność [...] w K., przejętej z mocy z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. przez Gminę K. na podstawie decyzji Wojewody M. z dnia [...] sierpnia 2007 r. sprostowanej postanowieniem z dnia [...] czerwca 2008 r.
Pismem z dnia [...] lipca 2002 r. S. K. wystąpił ustalenie i wypłatę odszkodowania. Na podstawie umowy sprzedaży zawartej w formie aktu notarialnego z dnia [...] lipca 2002 r. S. K. nabył własność przedmiotowej nieruchomości. Organ wskazał, że przedmiotowa nieruchomość w dniu 31 grudnia 1998 r., stanowiła w całości własność [...] w K.. Nabycie przez S. K. w drodze umowy sprzedaży zawartej po dniu 1 stycznia 1999 r., prawa własności przedmiotowej nieruchomości nie uprawnia go do uzyskania odszkodowania. Odszkodowanie przysługuje właścicielowi nieruchomości, który utracił prawo własności w dniu 1 stycznia 1999 r. i który od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. złożył wniosek o ustalenie odszkodowania. Po upływie tego terminu roszczenie wygasa. S. K. stał się właścicielem przedmiotowej parceli po dniu 31 grudnia 1998 r. Wobec powyższego nie jest on osobą w stosunku do, której zaistniał skutek prawny polegający na utracie własności w/w działki z dniem 1 stycznia 1999 r.
Decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. Wojewoda M. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie złożył S. K. Sąd I instancji uznając skargę za uzasadnioną, odwołał się do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 stycznia 2010 r. w sprawie I OPS 3/09. Zgodnie z tym wyrokiem uprawnionym do złożenia wniosku o ustalenie i wypłacenie odszkodowania, o którym mowa w art. 73 ust. 4 ustawy reformującej może być także osoba, która po dniu 31 grudnia 1998 r., ale przed wydaniem decyzji na podstawie art. 73 ust. 3 tej ustawy, zawarła umowę nabycia nieruchomości zajętej pod drogę publiczną w formie aktu notarialnego z osobą która była właścicielem tej nieruchomości w dniu 31 grudnia 1998 r. i została wpisana jako właściciel tej nieruchomości do księgi wieczystej.
Skład orzekający Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie orzekający w niniejszej sprawie w całości podzielił zaprezentowane w tym wyroku stanowisko. W związku z tym w ocenie Sądu I instancji uprawnionym do złożenia wniosku o ustalenie i wypłacenie odszkodowania, o którym mowa w art. 73 ust. 4 ustawy reformującej może być także osoba, która po dniu 31 grudnia 1998 r., ale przed wydaniem decyzji na podstawie art. 73 ust. 3 tej ustawy, zawarła umowę nabycia nieruchomości zajętej pod drogę publiczną w formie aktu notarialnego z osobą która była właścicielem tej nieruchomości w dniu 31 grudnia 1998 r. i została wpisana jako właściciel tej nieruchomości do księgi wieczystej. Sąd stwierdził, że wniosek skarżącego o wypłatę odszkodowania jest uzasadniony.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Wojewoda M., reprezentowany przez radcę prawnego.
Wyrok zaskarżono w całości, zarzucając:
1/ naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez błędne przyjęcie, iż organ administracji publicznej prowadzący postępowanie naruszył przepis art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. Nr 133 poz. 872 ze zm.), poprzez błędne określenie kręgu podmiotów uprawnionych do uzyskania odszkodowania za nieruchomości zajęte pod drogi na podstawie wskazanego przepisu, co skutkowało utrzymaniem w mocy decyzji I instancji odmawiającej wypłaty odszkodowania na rzecz S. K. mimo, iż w ocenie Sądu zachodziły podstawy do uwzględnienia wniosku osoby, która nabyły prawo własności nieruchomości zajętej pod drogę publiczną w wyniku obrotu cywilnoprawnego po dniu 1 stycznia 1999 r., a przed wydaniem decyzji o przejęciu nieruchomości z mocy prawa i jej prawo własności zostało wpisane do księgi wieczystej.
2/ naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. Nr 133 poz. 872 z późn.zm.), a w szczególności ust. 4 w zw. z ust. 1 wskazanego przepisu, poprzez przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegającą na przyjęciu, iż właścicielem nieruchomości uprawnionym do złożenia wniosku o ustalenie i wypłatę odszkodowania o którym mowa w art. 73 ust. 4 powołanej ustawy, jest także podmiot, który po dniu 31 grudnia 1998 r. ale przed wydaniem decyzji na podstawie art. 73 ust. 3 tej ustawy, zawarł umowę nabycia nieruchomości zajętej pod drogę publiczną z osobą, która była właścicielem tej nieruchomości w dniu 31 grudnia 1998 r. i został wpisany jako właściciel tej nieruchomości do księgi wieczystej, podczas gdy dla wykładni pojęcia złożenia wniosku o wypłatę odszkodowania przez właściciela nieruchomości konieczne jest uwzględnienie, w ocenie Skarżącego, konsekwencji wynikających z nabycia mienia przez Skarb Państwa czy też jednostkę samorządu terytorialnego na podstawie art. 73 ust. 1 ustawy z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999r., a zatem automatyzmu skutku nabycia mienia oraz deklaratoryjnego charakteru decyzji wynikającej z art. 73 ust. 3 ustawy, co uzasadnia stanowisko, iż uprawnionym do złożenia wniosku o wypłatę odszkodowania w takiej sytuacji, jest wyłącznie osoba będąca właścicielem nieruchomości zajętej pod drogę w dacie 31 grudnia 1998 r.
W oparciu o powyższe zarzuty kasacyjne Wojewoda M. wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych prawem.
Zdaniem Wojewody podmiotem uprawnionym do ustalenia na jego rzecz odszkodowania jest podmiot, któremu przysługiwało prawo własności nieruchomości na dzień 31 grudnia 1998 r., a który utracił jej własność z dniem 1 stycznia 1999 r. Skoro przejście prawa własności nastąpiło w świetle powyższego przepisu w 1 stycznia 1999r., to wyłączone jest zbywanie i nabywanie gruntów już zajętych pod drogi publiczne w trybie umów cywilnoprawnych. Zgodnie z zasadą nemo plus iuris in alium transfere po test quam ipse habet, nikt nie może przenieść na inną osobę więcej praw aniżeli sam posiada.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie należy podkreślić, na co zasadnie zwrócił uwagę Sąd I instancji, iż Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów w wyroku z dnia 11 stycznia 2010 r. w sprawie I OPS 3/09 wyraził pogląd, iż uprawnionym do złożenia wniosku o ustalenie i wypłacenie odszkodowania, o którym mowa w art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.) może być także osoba, która po dniu 31 grudnia 1998 r., ale przed wydaniem decyzji na podstawie art. 73 ust. 3 tej ustawy zawarła umowę w formie aktu notarialnego nabycia nieruchomości zajętej pod drogę publiczną z osobą, która była właścicielem tej nieruchomości w dniu 31 grudnia 1998 r. i została wpisana jako właściciel tej nieruchomości do księgi wieczystej. Z tym poglądem Naczelnego Sądu należy się w pełni zgodzić i podkreślić, że taka też ocena została zawarta w zaskarżonym wyroku.
Jak wynika z akt niniejszej sprawy, nieruchomość oznaczona jako parcela katastralna l.kat. [...] o pow[...] ha, b. gm. kat. B., obj. [...], wchodzącej w skład działki nr [...] o pow. [...] ha, poł. w obr. [...], jedn. ewid. P., m. K., w dniu 31 grudnia 1998 r. stanowiła własność [...] w K., która w dniu [...] lipca 2002 r. sprzedała ją aktem notarialnym S. K. S. K. w dniu [...] lipca 2002 r. wystąpił o ustalenie i wypłatę odszkodowania. Decyzja Wojewody M. stwierdzająca nabycie nieruchomości przez Gminę K. została wydana dnia [...] sierpnia 2007 r., sprostowana postanowieniem z dnia [...] czerwca 2008r. A zatem, nie było podstaw, aby odmówić skarżącemu prawa do odszkodowania za nieruchomość przejętą pod drogę publiczną. W takiej sytuacji stanowisko zatem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie jest w pełni uzasadnione.
Należy podkreślić, iż na podstawie art. 73 ust. 1 powołanej ustawy – Przepisy wprowadzające, dokonało się w istocie wywłaszczenie, bowiem z jego mocy na rzecz Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, przeszło prawo własności nieruchomości zajętych, bez żadnych formalności prawnych, pod drogi publiczne, niejednokrotnie bez wiedzy osób, którym prawo przysługiwało i było ujawnione w księgach wieczystych. Jednakże podstawą ujawnienia w księdze wieczystej przejścia tego prawa jest ostateczna decyzja wojewody, o czym stanowi art. 73 ust. 3 ustawy. Wywłaszczenie dokonało się zatem z mocy prawa, jednak potwierdzone musi być ostateczną decyzją wojewody. Dopóki zatem decyzja ta nie zostanie wydana, nie można odmówić właścicielowi, będącemu nim w dniu 31 grudnia 1998 r., prawa do obrotu nieruchomością. Figuruje on bowiem w księdze wieczystej jako właściciel i z tego prawa korzysta, a co za tym idzie nabywcy, działającemu w zaufaniu do księgi wieczystej, nie może nie przysługiwać prawo do domagania się odszkodowania za nieruchomość wywłaszczoną co prawda z mocy prawa, ale co do której w dacie nabycia nie było ostatecznej decyzji stwierdzającej to wywłaszczenie.
Jak wskazano w powoływanym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie I OPS 3/09, celem jaki musiał przyświecać ustawodawcy przy konstruowaniu przepisu art. 73 ustawy - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną musiało być stworzenie możliwości rzeczywistego i efektywnego ubiegania się o słuszne odszkodowanie. Skoro tak, to nie bez znaczenia pozostaje fakt, że wskazywaną umową, która została zawarta w formie aktu notarialnego, S. K. stał się właścicielem nieruchomości obejmującej także tereny których nabycie z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. stwierdził Wojewoda M. decyzją z dnia [...] sierpnia 2007 r.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).