Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] utrzymaną następnie w mocy przez decyzję z [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił uwzględnienia wniosku J. R. o przyznanie mu w drodze wyjątku renty z tytułu niezdolności do pracy na podstawie przepisu art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353). W uzasadnieniu tej decyzji organ wskazał, że przyznanie żądanego świadczenia może nastąpić na rzecz osoby, która spełni łącznie następujące warunki:
- – była lub jest osobą ubezpieczoną w rozumieniu ustawy emerytalnej lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym;
- – nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności;
- – nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek;
- – nie posiada niezbędnych środków utrzymania.
Z dokumentacji zawartej w aktach rentowych wynika, że J. R. z dniem 28 maja 2004 r. został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy. Wniosek o rentę zgłoszony w tym dniu wpłynął po 9 latach, 10 miesiącach i 21 dniach od dnia ustania ostatniego okresu składkowego. W sprawie nie stwierdzono żadnych szczególnych okoliczności, które spowodowały niespełnienie warunków do renty na zasadach ustawowych. Ponadto przeszkodą do przyznania żądanego świadczenia jest fakt pobierania przez wnioskodawcę stałego zasiłku wyrównawczego w wysokości 418 zł miesięcznie, co nie pozwala na uznanie, iż pozostaje on bez niezbędnych środków utrzymania.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na te decyzje J. R. zarzucił, iż naruszają one prawo. Podniósł, iż płacąc przez 25 lat składki na ubezpieczenie społeczne nabył prawo do uzyskania renty na wypadek niezdolności do pracy.
W odpowiedzi na tę skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, powołał się na dotychczas zajmowane stanowisko i dodatkowo stwierdził, że skarżący nie wykazał istnienia żadnych szczególnych okoliczności, które niezależnie od jego woli i w sposób niemożliwy do przezwyciężenia przeszkodziły mu w wykonywaniu pracy po 1995 r.
Wyrokiem z dnia 20 maja 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie skargę oddalił. Sąd stwierdził, iż J. R. spełnił tylko część warunków, od których uzależnione jest przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Jest on osobą ubezpieczoną w rozumieniu ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i ze względu na stwierdzoną niezdolność do pracy nie może podjąć zatrudnienia lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. Sąd uznał, iż organ rozpoznający sprawę wnikliwie wyjaśnił jej stan faktyczny i uzasadnił swoje stanowisko, iż w sprawie nie stwierdzono szczególnych okoliczności, wobec których skarżący nie spełnił warunków do nabycia prawa do renty na zasadach ogólnych.
Skarżący na przestrzeni ponad 52 lat życia pracował tylko przez 24 lata, 9 miesięcy i 23 dni okresu podlegającego ubezpieczeniu. Od czerwca 1994 r. nie wykonywał żadnego zatrudnienia i nie odprowadzał składek na ubezpieczenie społeczne. Nie wykazał przy tym, iż nastąpiło to z powodu sytuacji nadzwyczajnych, nieprzewidzianych czy wyjątkowych, a tylko takie mogłyby być uznane za szczególne okoliczności w rozumieniu art. 83 wymienionej wyżej ustawy. Ponadto nie można uznać, że nie posiada on niezbędnych środków utrzymania, skoro otrzymuje kwotę 418 zł miesięcznie zasiłku z pomocy społecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że podane w zaskarżonej decyzji motywy prawidłowo uzasadniają zajęte przez organ stanowisko, organ nie naruszył zasady uznania administracyjnego, a skarga na tę decyzję, jako nieuzasadniona, podlega oddaleniu.
Wymieniony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego został zaskarżony przez J. R., zastąpionego przez pełnomocnika, skargą kasacyjną. Skarga ta została oparta na zarzutach naruszenia przepisu art. 134 § 1 ustawy z 30.08.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), naruszeniu art. 83 ustawy z 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz sprzeczności ustaleń faktycznych z zebranym w sprawie materiałem. Naruszenie wymienionych przepisów nastąpiło, zdaniem skarżącego, poprzez niezbadanie wszystkich okoliczności sprawy i przyjęcie błędnego wniosku co do braku szczególnych okoliczności uzasadniających przyznanie renty w drodze wyjątku. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że Sąd nie dokonał samodzielnie szczegółowej analizy i oceny zebranego materiału, lecz oparł się o tendencyjną ocenę okoliczności sprawy dokonaną przez organ administracyjny.
Sąd pominął w szczególności, iż Oddział ZUS-u w [...] pozytywnie opiniował wniosek J. R., że skarżący udokumentował długi okres pracy, a z faktu stwierdzenia w czasie badania lekarskiego w dniu 7.09.2004 r. zaawansowanych schorzeń wynika, iż powstały one znacznie wcześniej niż w dacie złożenia wniosku, to jest 28.05.2004 r. Sąd nie ustosunkował się też do wskazanych przez skarżącego przyczyn pozostawania bez pracy od 1994 r. Powołując się na uzasadnienie wyroku NSA z dnia 24.07.2001 r. sygn. II SA 421/01 skarżący stwierdził, iż fakt otrzymywania przez niego zasiłku oznacza, że nie posiada on niezbędnych środków utrzymania. Z tych względów wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna trafnie podnosi, iż z faktu, że jedynym dochodem i jedynym źródłem utrzymania skarżącego jest otrzymywany przez niego zasiłek z pomocy społecznej w kwocie 418 zł miesięcznie wynika, że nie posiada on niezbędnych środków utrzymania. Pomoc społeczna jest bowiem przyznawana osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej, nie posiadających stałych środków utrzymania i nie można uznać otrzymywanego świadczenia za źródło dochodu dające skarżącemu niezbędne stałe środki utrzymania. Skład NSA rozpoznający niniejszą sprawę podziela w tej kwestii stanowisko zajęte w powołanym w skardze kasacyjnej wyroku z dnia 24.07.2001 r. sygn. II SA 421/01.
Zajęte stanowisko, co do oceny materialnej sytuacji skarżącego nie uzasadnia jednak podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia przepisów art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ani art. 83 ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Nie ma bowiem żadnych podstaw do stwierdzenia naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w treści zaskarżonego wyroku i w postępowaniu poprzedzającym jego wydanie tych przepisów przez ich wadliwe zastosowanie lub błędną wykładnię.
Podstawą przyznania przedmiotowego w sprawie świadczenia jest stwierdzenie – oprócz innych przesłanek wynikających z tego przepisu – zaistnienia szczególnych, wyjątkowych okoliczności, które spowodowały, że wnioskodawca nie spełnia ustawowych warunków do uzyskania prawa do żądanego świadczenia. Organ administracyjny rozpoznający sprawę, wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, wyjaśnił jej stan faktyczny i nie stwierdził istnienia takich okoliczności. Stanowisko to, podzielone również przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, nie może budzić uzasadnionych zastrzeżeń. Wbrew zarzutom ze skargi kasacyjnej za trafnością tej skargi nie może przemawiać fakt wnioskowania przez Oddział Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w [...] przyznania spornego świadczenia, skoro Oddział ten nie był właściwy do rozpoznania tej sprawy, a jedynie wskazywał skarżącemu możliwą drogę do uzyskania żądanej renty. Twierdzenie J. R. o czasie zaistnienia jego choroby uniemożliwiającej podjęcie mu pracy, znacznie wyprzedzającym ustaloną przez lekarza – orzecznika ZUS-u datę wniesienia wniosku o rentę, jest całkowicie gołosłowne i nie poparte żadnym dowodem.
Z orzeczenia tego lekarza wynika, że skarżący przed 2004 r. nie leczył się i nie zgłaszał się do lekarza w związku z objawami obecnie stwierdzonej choroby. Również podane w odwołaniu powody niepodejmowania od 1995 r. przez skarżącego pracy nie mogły być uznane za szczególne okoliczności usprawiedliwiające około dziesięcioletni okres pozostawania bez pracy. Skarżący podał, iż doznał załamania nerwowego, skutkiem czego była próba samobójcza, porzucenie pracy i pozostawienie rodziny. Pomijając kwestię, iż podane wyżej fakty nie zostały w żaden sposób wykazane, należy stwierdzić, iż zgodnie z trafną oceną organu rozstrzygającego sprawę nie mogły one być uznane za szczególną, wyjątkową sytuację uzasadniającą przyznanie renty na podstawie przepisu art. 83 ustawy z 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Uznanie bowiem okoliczności subiektywnych, leżących wyłącznie po stronie zainteresowanego, za "szczególne okoliczności" w rozumieniu wskazanego wyżej przepisu doprowadziłoby do przekształcenia tego wyjątkowego przepisu w zasadę przyznawania rent i emerytur osobom niepracującym i nieuiszczającym składek na ubezpieczenie społeczne.
Należy więc uznać, iż skarga kasacyjna nie przedstawia żadnych uzasadnionych zarzutów. Dlatego na mocy art. 184 ustawy z 30.08.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji.