Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 10 marca 2005 r. II SA/Rz 118/04 oddalił skargę S. G., prowadzącego firmę "G." w [...], na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Przemyślu z dnia [...] nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w [...] z dnia [...] nr [...], którą – na podstawie art. 13 ust. 2a ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz.U. z 2000 r. Nr 71, poz. 838 ze zm.) – nałożono na skarżącego karę pieniężną w wysokości 7560 zł za przejazd bez zezwolenia pojazdem przekraczającym dopuszczalne normy nacisku osi.
Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi, gdyż pomiaru nacisku osi dokonano wagą samochodową do ważenia pojazdów w ruchu mającą ważne świadectwo legalizacji, przed pomiarem kierowca złożył oświadczenie, że pojazd jest sprawny technicznie i przygotowany do ważenia, natomiast nie ma znaczenia prawnego, iż następnie domagał się ponownych pomiarów, gdyż – jak podał – zapomniał dokonać regulacji ciśnienia w poduszkach układu zawieszenia pojazdu.
Sąd uznał w szczególności, że – powołując art. 3 Konwencji o Umowie Międzynarodowego Przewozu Drogowego Towarów (CMR) z dnia 19 maja 1956 r. (Dz.U. z 1962 r. Nr 49, poz. 238) – jeżeli kierowca pojazdu dysponował dokumentami przewozowymi i celnymi oraz był odpowiedzialny za dostarczenie towaru do odbiorcy, tym samym był upoważniony do reprezentowania firmy "G." podczas kontroli pojazdu.
Sąd uznał ponadto, że organ kontrolny mógł odmówić ponownego ważenia pojazdu, gdyż urządzenia rejestrujące wagi nie sygnalizowały nieprawidłowości.
Wnosząc skargę kasacyjną S. G. – "G." w [...] jako jej podstawy przytoczył:
"1. naruszenie art. 134 § 1 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez nieuwzględnienie skargi, mimo naruszenia przez organ w postępowaniu administracyjnym:
- a) art. 32 KPA poprzez jego zastosowanie co doprowadził do uznania, iż protokół ważenia został prawidłowo sporządzony, tj. podpisany przez umocowanego do działania przed organami administracji pełnomocnika skarżącego a w konsekwencji przyjęcia, że strona miała zapewniony czynny udział w postępowaniu administracyjnym,
- b) art. 77, 78, 79 i 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks Postępowania Administracyjnego w związku z art. 6, 7, 8, 9 i 10 i 156 § 1 pkt 2 KPA poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, co uniemożliwiło skarżącemu skorzystanie z przysługujących mu uprawnień procesowych a w konsekwencji naruszenie przepisów prawa materialnego a mianowicie art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz.U. Nr 71, poz. 838 ze zm.), poprzez uznanie, iż nastąpiło zdarzenie uzasadniające orzeczenie kary pieniężnej, przewidzianej w pkt 5-1b zał. nr 2 do wskazanej wyżej ustawy – co miało istotny wpływ na wynik sprawy;
- 2. naruszenie art. 3 Konwencji o Umowie Międzynarodowego Przewozu Drogowego Towarów z dnia 19.05.1956 r. poprzez jego zastosowanie;
- 3. naruszenia art. 2 i art. 42 oraz 93 w związku z art. 87 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej poprzez naruszenie podstawowej w demokratycznym państwie prawnym zasady zamkniętego katalogu źródeł powszechnie obowiązującego prawa oraz hierarchii źródeł prawa."
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono przede wszystkim, że sąd błędnie przyjął, iż organy celne działały na podstawie i w granicach prawa, oraz podjęły wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia i załatwienia sprawy.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono w szczególności, że kierowca pojazdu nie był umocowany do reprezentowania skarżącego w postępowaniu przed organami celnymi, zwłaszcza do reprezentowania firmy podczas kontroli pojazdu, stąd – poprzez domniemanie pełnomocnictwa – skarżącego pozbawiono udziału w całym postępowaniu, ponadto z naruszeniem prawa odmówiono ponownego ważenia, tj. przeprowadzenia żądanego przez stronę dowodu, kierując się nie przepisami kodeksu postępowania administracyjnego, lecz aktem o charakterze wewnętrznym i instrukcyjnym, tj. decyzją nr 147 Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 20 listopada 2000 r. w sprawie postępowania urzędów celnych podczas kontroli parametrów pojazdów przekraczających granicę państwową oraz pobierania opłat drogowych i wydawania zezwoleń specjalnych na przejazd pojazdów nienormatywnych, która stanowi, iż (pkt 3.12 załącznika nr 1) ponowne ważenie jest nieuzasadnione, jeżeli ważenie zostało przeprowadzone zgodnie z instrukcją a urządzenia rejestrujące nie wykazały błędów.
Doszło zatem do wydania decyzji administracyjnej na podstawie instrukcji, co stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.
Ponadto doszło do wydania decyzji administracyjnej w sytuacji, kiedy "brak było podstaw do zastosowania przez organy celne norm o charakterze sankcjonującym, tj. nałożenia opłat za przejazd pojazdem nienormatywnym wobec braku wymaganych przepisów pozwalających na zgodne z prawem ustalenie nacisku na osie pojazdu, tj. dokonanie ustaleń stanu faktycznego, w taki sposób, który mógłby zostać zaakceptowany w demokratycznym państwie prawnym".
Na dzień pomiaru bowiem nie istniały przepisy określające wymagania metrologiczne wag samochodowych, gdyż rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie wymagań metrologicznych, którym powinny odpowiadać wagi samochodowe do ważenia pojazdów w ruchu (Dz.U. z 2004 r. Nr 35, poz. 316) zostało wydane 10 lutego 2004 r. i weszło w życie 13 marca 2004 r., natomiast pozostające w obrocie prawnym zarządzenie nr 39 Prezesa Głównego Urzędu Miar z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie wprowadzenia przepisów metrologicznych o wagach samochodowych do ważenia pojazdów w ruchu (Dz.Urz. Miar i Probiernictwa Nr 6, poz. 40), w świetle art. 87 ust. 1 oraz art. 93 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, nie stanowi źródła powszechnie obowiązującego prawa i nie może stanowić podstawy decyzji wobec obywateli.
"Skoro zatem brak było przepisu określającego, w jaki sposób należy dokonywać pomiaru wagi, wszelkie ustalenia organów administracji w tym względnie mają cechy dowolności".
Z kolei Konwencja CMR odnosi się jedynie do stosunków cywilnoprawnych, i jej art. 3 nie stanowi podstawy do ustalenia pełnomocnictwa w postępowaniu administracyjnym.
Ponadto art. 13 ust. 2a oraz ust. 2b ustawy o drogach publicznych (art. 13 ust. 1 pkt 2 według brzmienia obowiązującego w chwili wydania decyzji odwoławczej) pozostają w sprzeczności z art. 2 i art. 42 Konstytucji, gdyż wprowadzają odpowiedzialność karną bez odniesienia do winy oraz naruszają zasadę proporcjonalności, gdyż nie różnicują wysokości kary.
W odpowiedzi Dyrektor Izby Celnej w Przemyślu wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Wprawdzie trafnie zarzuca się, że kierowca pojazdu nie był legitymowany do reprezentowania skarżącego – i umocowania nie można wywodzić z Konwencji CMR – jednak błędnie uważa się kontrolę pojazdu za część postępowania administracyjnego, podczas gdy dopiero w wyniku kontroli wszczęto postępowanie dotyczące przejazdu po drogach publicznych pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia, i tylko to postępowanie – w przeciwieństwie do samej kontroli – stanowi należącą do właściwości organów administracji publicznej indywidualną sprawę rozstrzyganą w drodze decyzji administracyjnej (art. 1 pkt 1 k.p.a.), stąd tylko to postępowanie podlega przepisom kodeksu postępowania administracyjnego.
Wywodzone zatem z kodeksu postępowania administracyjnego zarzuty odnoszące się do kontroli, obejmujące zagadnienie udziału strony, jej reprezentację, czy też legalność odmowy powtórnego zważenia pojazdu, nie znajdują uzasadnienia prawnego, natomiast okoliczność, że skarżący nie został zawiadomiony o wszczęciu postępowania w sprawie przejazdu po drogach publicznych pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia – i dlatego nie uczestniczył w postępowaniu przed organem pierwszej instancji – nie może być uważana za uchybienie mające istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż występował w postępowaniu odwoławczym.
Z kolei zarzuty wywodzone z Konstytucji są nietrafne już z tej przyczyny, że do badania zgodności ustaw z Konstytucją jest powołany Trybunał Konstytucyjny, rozważania zaś dotyczące źródeł powszechnie obowiązującego prawa są w istocie bezprzedmiotowe, gdyż zarządzenie nr 39 Prezesa Głównego Urzędu Miar z dnia 22 grudnia 2000 r. nie stanowiło podstawy wydanych w sprawie decyzji.
Zarządzenie to bowiem stanowiło wyłącznie podstawę legalizacji wagi samochodowej użytej podczas kontroli, przy czym przepisy metrologiczne – przeciwnie niż utrzymuje się w skardze kasacyjnej – nie określają "w jaki sposób należy dokonywać pomiaru wagi", lecz stanowią o tym, jakim wymaganiom powinny odpowiadać wagi samochodowe.
Stosownie do art. 27 ustawy z dnia 11 maja 2001 r. – Prawo o miarach (Dz.U. Nr 63, poz. 636 ze zm.), przyrządy pomiarowe zalegalizowane lub uwierzytelnione przed dniem wejścia w życie tej ustawy, mogą być nadal legalizowane, o ile spełniają wymagania dotychczasowych przepisów, nie dłużej niż 10 lat od dnia wejścia w życie ustawy (1 stycznia 2003 r.), i właśnie dlatego – chociaż rozporządzenie w sprawie wymagań metrologicznych, którym powinny odpowiadać wagi samochodowe do ważenia pojazdów w ruchu zostało wydane dopiero 10 lutego 2004 r. – odpowiadająca wymaganiom metrologicznym określonym w zarządzeniu nr 39 waga samochodowa uzyskała świadectwo legalizacji i była legalnym przyrządem pomiarowym.
Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji na mocy art. 184 i art. 204 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.