Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 9 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 1192/12

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 6 marca 2012 r. sygn. akt II SA/Ol 1018/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę A. i C. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia 9 listopada 2011 r., którą utrzymana została w mocy decyzja Prezydenta Miasta Olsztyn z dnia 18 października 2011 r.

Decyzjami tymi przyznano małż. A., na ich wniosek z 4 grudnia 2011 r., zasiłek celowy w kwocie 173,68 zł na opłatę energii elektrycznej, zaś odmówiono tego zasiłku w wysokości 50 zł na pokrycie kosztów zakupu pompki wodnej do pralki.

W postępowaniu organy ustaliły, że A. A. jest osobą bezrobotną, jej mąż C. ma przyznany umiarkowany stopień niepełnosprawności i otrzymuje zasiłek pielęgnacyjny, mają dwoje dzieci (6 i 3 lata), najmują mieszkanie i otrzymują dodatek mieszkaniowy, zaś utrzymują się z pomocy społecznej dostając zasiłki stałe, okresowe i celowe (na zakup żywności, leków, pokrycie częściowe kosztów energii elektrycznej, gazu, środków czystości i higieny osobistej – w miesiącu wrześniu przyznane zasiłki celowe stanowiły 664,38 zł, zaś w październiku – 550 zł), przy czym dochód rodziny nie przekracza ustawowego kryterium dochodowego. W takim stanie rzeczy organy przyznały zasiłek celowy na opłaty energii, ale, powołując się na możliwości finansowe pomocy społecznej, potrzeby mieszkańców, a także systematycznie udzielaną pomoc wnioskodawcom, odmówiły przyznania zasiłku na pokrycie kosztów zakupu pompki, podkreślając, że zakup został dokonany we własnym zakresie, a także wskazały na konieczność zaspokojenia tylko pierwszych, niezbędnych potrzeb życiowych.

Odwołanie i skarga dotyczyły tylko części decyzji odmawiającej przyznanie zasiłku celowego, a skarżący podkreślali, że sprawna pralka jest niezbędną potrzebą życiową.

Oddalając skargę, Wojewódzki Sąd podkreślił charakter zasiłku celowego, który przyznawany jest w ramach tzw. uznania administracyjnego, jako pomoc doraźna związana z zaspokojeniem niezbędnej potrzeby życiowej. Sąd stwierdził, że organy nie przekroczyły granic tego uznania, bowiem wskazały na możliwości finansowe pomocy społecznej (we wrześniu 18 494,60 zł) i konieczność objęcia nią mieszkańców (we wrześniu 1181 osób), i wnikliwie wyjaśniły przyczyny odmowy pomocy.

Reprezentowani przez radcę prawnego, ustanowionego z urzędu, A. i C. A. wnieśli skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, domagając się uchylenia wyroku i przekazania sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania i zarzucając na podstawie art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym, dalej p.p.s.a.:

1. 1) naruszenie prawa materialnego w rozumieniu art. 174 pkt 1 p.p.s.a., tj.:
2. – art. 3 ust. 1, 4 i art. 4 oraz art. 38 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, polegające na ich błędnej wykładni, tj.:
3. – zaaprobowaniu przez Sąd stanowiska Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie uznającego za prawidłowe nie przyznanie skarżącym świadczenia pieniężnego na zakup pompki wodnej do pralki w kwocie 50,00 zł,
4. – niezakwestionowaniu przez Sąd przekroczenia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie granic uznania administracyjnego,
5. – zaaprobowaniu przez Sąd dokonanej przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie wykładni i zastosowania wskazanych przepisów prawa materialnego w sposób przyjmujący, że nieprzyznanie skarżącym świadczenia w zakresie zakupu pompki umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka;
6. 2) naruszenie przepisów o postępowaniu, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 174 pkt 2 p.p.s.a., tj. poprzez:
7. – naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a., polegającego na przedstawieniu stanu sprawy niezgodnie ze stanem rzeczywistym, a także zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi mimo naruszenia przez organy administracyjne art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. co w istotnym stopniu mogło mieć wpływ na wynik sprawy polegającym na niedokładnym ustaleniu i wyjaśnieniu stanu faktycznego, w sytuacji, gdy skarżący wykazali, iż postępowanie organów administracji publicznej dotknięte było wadami, które uniemożliwiły prawidłowe ustalenie stanu faktycznego w sprawie, tj. przyjęcie, iż skarżący zakupili pompkę wodną do pralki z własnych środków podczas gdy skarżący podnosili, że we wrześniu 2011 r. MOPS w Olsztynie dokonał przelewu zasiłków celowych na październik i z tych środków zakupili część do pralki,
8. 3) naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. polegające na przedstawieniu stanu sprawy niezgodnie ze stanem rzeczywistym, a także zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi mimo naruszenia przez organy administracyjne art. 80 k.p.a. co w istotnym stopniu mogło mieć wpływ na wynik sprawy, tj. na niedokładnym ustaleniu i wyjaśnieniu stanu faktycznego, na oczywistej sprzeczności istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego polegającą na pominięciu istotnych dowodów, tj. orzeczenia o stopniu niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym i przyjęcie, że skarżący są osobami młodymi, zdolnymi do pracy podczas gdy pan C. A. jest inwalidą ze stopniem umiarkowanym, chorującym od 1984 r. na padaczkę zdiagnozowaną w 1994 r., astmę, niedowład lewych kończyn, posiadającym uszkodzenie wątroby, torbiel pajęczynówki prawego płata skroniowego, torbiele zakończeń nerwowych odcinka lędźwiowego kręgosłupa itd.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga kasacyjna nie mogła być uwzględniona, bowiem wyrokowi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie nie można zarzucić naruszenia przepisów wskazanych w jej podstawach.

Zasiłek celowy, stosownie do art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, jest przyznawany w ramach tzw. uznania administracyjnego, co wynika z użytego w tym przepisie sformułowania "może być przyznany". Orzekanie przez organy administracji w ramach tego uznania nie oznacza dowolności w rozstrzyganiu sprawy, ale musi wynikać z okoliczności tej sprawy, ustalonych w trakcie postępowania administracyjnego. Kontrola przez sąd administracyjny legalności działań organów w ramach uznania sprowadza się zatem do tego, czy postępowanie zostało przeprowadzone zgodnie z zasadami postępowania administracyjnego, czy zgodnie z nimi ustalono stan faktyczny sprawy, a rozstrzygnięcie wynika z tych ustaleń. Pod takim kątem ocenił zaskarżoną decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, a jego ocenie działania i rozstrzygnięcia organów nie można zarzucić błędu, który miałby skutkować uchyleniem zaskarżonego wyroku.

Jak powiedziano wyżej, zasiłek celowy może być przyznany na zaspokojenie niezbędnej potrzeby życiowej, a w szczególności zakup żywności, leków, leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, choćby remontów i napraw. Takie cele wylicza – przykładowo – art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy, zatem zasiłek ten może obejmować i inne cele. Zasiłek ten przyznaje się osobom i rodzinom spełniającym ustawowe kryterium dochodowe.

Z ustaleń organów wynika, że rodzina skarżących znajduje się w trudnej sytuacji, jej dochód nie przekracza kryterium dochodowego, przy czym, co nie jest kwestionowane, rodzina utrzymuje się z pomocy społecznej. Pomoc ta w postaci zasiłków obligatoryjnych, ale również i celowych jest udzielana systematycznie skarżącym, na zaspokojenie potrzeb, o których mowa w art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy.

Te okoliczności dotyczące tylko rodziny skarżących Wojewódzki Sąd wziął pod uwagę przy ocenie zaskarżonego rozstrzygnięcia, jednak z drugiej strony zwrócił uwagę również i na inne, podniesione przez organy pomocy społecznej. Przy ocenie bowiem przyznawania zasiłku celowego i jego wysokości uwzględnić także należy i to jakie możliwości finansowe posiada organ pomocy społecznej i jak duże potrzeby musi zaspokoić.

W świetle tych okoliczności (sytuacja materialna rodziny, systematyczność udzielanej jej pomocy, możliwości finansowe pomocy społecznej i wielkość potrzeb do zaspokojenia) należy stwierdzić, że organy nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, a tym samym oddalenie skargi przez Wojewódzki Sąd nie narusza prawa.

Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270).

O wynagrodzeniu pełnomocnika ustawowego z urzędu orzeknie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie.