Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 14 lutego 2023 r. sygn. II SA/Bk 330/22 oddalił skargę J. G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łomży z dnia 12 kwietnia 2022 r. nr SKO.440/32/2022 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku.
Skargę kasacyjną od opisanego wyroku wywiódł J. G., zarzucając:
- I. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
- a. art. 45 ust. 1 i art. 69 Konstytucji RP poprzez ich niezastosowanie i naruszenie prawa skarżącego do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy, poprzez brak merytorycznego rozpatrzenia wniosku skarżącego oraz naruszenie zasady gwarantującej obywatelowi będącemu osobą niepełnosprawną dostępu do pomocy w zabezpieczaniu egzystencji;
- b. art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - dalej zwana "u.p.s." poprzez jego niewłaściwe zastosowanie skutkujące uznaniem, że zasiłek celowy uzyskany przez skarżącego na podstawie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łomży z dnia 18 lutego 2022 r. wyklucza uzyskanie innych świadczeń pomocy społecznej i stanowi podstawę do odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie niniejszej;
- II. naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 61a § 1 k.p.a poprzez jego niewłaściwe zastosowanie skutkujące bezpodstawną odmową wszczęcia postępowania administracyjnego na wniosek skarżącego w sytuacji, gdy w sprawie nie wystąpiła przesłanka w postaci uzasadnionych przyczyn odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego z wniosku J. G. Żądaniem skargi kasacyjnej objęto uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy od ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Białymstoku. Wniesiono o zasądzenie kosztów zastępstwa prawnego wedle norm przepisanych. Pismem z dnia 27 kwietnia 2023 r. pełnomocnik skarżącego zrzekł się rozprawy.
Nie wniesiono odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Przepis art. 193 zdanie drugie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. 2023, poz. 1634 – dalej jako: "p.p.s.a." wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i Sąd I instancji.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 p.p.s.a. Wobec niestwierdzenia zaistnienia przesłanek nieważności postępowania, oceniając wyrok Sądu I instancji w ramach zarzutów zgłoszonych w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał te zarzuty za niezasadne.
Wskazać należy, że skoro w niniejszej sprawie strona skarżąca kasacyjnie - na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. zrzekła się przeprowadzenia rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, to rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.
Na wstępie należy poczynić jeszcze uwagę porządkującą, bowiem choć skarga kasacyjna formułuje zarzut naruszenia przepisów "k.p.a." to jednocześnie nie definiuje użytego skrótu. Analiza treści skargi kasacyjnej doprowadziła Sąd do wniosku, że zarzut ten dotyczy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 z późn. zm. - dalej jako: "k.p.a.") i w tak wytyczonym zakresie Sąd skargę kasacyjną rozpoznał.
Zaakcentować trzeba, że skarga kasacyjna nie kwestionuje ustaleń faktycznych. Tymczasem, Sąd pierwszej instancji przyjął, że wniosek skarżącego o udzielenie pomocy społecznej w postaci gorących posiłków z programu rządowego, ustalonego uchwałą nr [...] Rady Ministrów z dnia 15 października 2018 r. został już rozpoznany. Odnosząc się do ponownego wniosku skarżącego wskazał, że poza granicami rozpoznawanej sprawy pozostaje korekta kwoty udzielonej już pomocy. Skarga kasacyjna nie kwestionuje ustaleń Sądu pierwszej instancji, co do tego, że skarżący kasacyjnie w istocie ponowił złożony już wniosek, który został rozpatrzony pozytywnie, ani intencji jego powtórnego wniosku. Zważywszy na fakt, że ustalenia faktyczne, ani ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego nie zostały kwestionowane zarzutami skargi kasacyjnej zgodzić się trzeba ze stanowiskiem Sądu pierwszej o braku możliwości prowadzenia postępowania w tej sprawie.
Dlatego niezasadnie skarga kasacyjna podnosi zarzut naruszenia art. 61a § 1 k.p.a. Przepis ten stanowi, że gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis art. 61 § 5 stosuje się odpowiednio. Ustawodawca wprowadził zatem dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Pierwszą z nich jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną, a drugą zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. W orzecznictwie sądów administracyjnych i doktrynie wskazuje się, że odmowy wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. "z innych uzasadnionych przyczyn" ustawa nie konkretyzuje, natomiast należy przez nie rozumieć sytuacje, które w sposób oczywisty, przy pierwszym zestawieniu zakresu żądania wniosku z obowiązującym stanem prawnym, stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania. Taki przypadek zachodzi np. gdy: 1) wniesienie żądania przez osobę niemającą zdolności do czynności prawnych;
- 2) wniesienie żądania w sprawie, która nie podlega załatwieniu w formie decyzji administracyjnej;
- 3) wniesienie żądania w sprawie rozstrzygniętej już decyzją;
- 4) wniesienie żądania w sprawie, w której toczy się postępowanie przed właściwym organem administracji;
- 5) wniesienie żądania po upływie terminu określonego w ustawie dla dochodzenia określonych praw - przedawnienie materialnoprawne (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 czerwca 2018 r. sygn. akt I OSK 372/18, z dnia 15 grudnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1669/20 oraz z dnia 25 czerwca 2021 r. sygn. akt I OSK 345/21 publik. CBOSA; Z. R. Kmiecik, Wszczęcie ogólnego postępowania administracyjnego, Warszawa 2014,). Jeżeli zatem zaistnieją uzasadnione przyczyny uniemożliwiające wszczęcie postępowania, to obowiązkiem organu jest wydać postanowienie na podstawie art. 61a § 1 k.p.a.
Z poczynionych w niniejszej sprawie, niespornych ustaleń faktycznych wynika, że intencją wniosku z dnia 9 marca 2022 r. było podwyższenie kwoty już udzielonej ostateczną decyzją pomocy. Zasadnie w tej sytuacji odmówiono wszczęcia postępowania w sprawie zakończonej już decyzją ostateczną. Niezasadny okazał się natomiast zarzut naruszenia art. 61 a § 1 k.p.a.
Pożądanego rezultatu nie mogły przynieść również zarzuty naruszenia art. 45 ust. 1 i art. 69 Konstytucji oraz art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. (pkt I.a i I.b. skargi kasacyjnej).
Zaakcentować trzeba, że skarga kasacyjna powinna zawierać stosownie do art. 176 § 1 pkt 2 i art. 174 p.p.s.a. nie tylko przytoczenie podstaw kasacyjnych, ale i ich uzasadnienie. Mimo że przepisy p.p.s.a. nie określają warunków formalnych, jakim powinno odpowiadać uzasadnienie skargi kasacyjnej, to należy przyjąć, że ma ono za zadanie wykazanie trafności (słuszności) zarzutów postawionych w ramach podniesionych podstaw kasacyjnych, co oznacza, że musi zawierać argumenty mające na celu "usprawiedliwienie" przytoczonych podstaw kasacyjnych. Naruszenie prawa może nastąpić przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Błędna wykładnia to mylne zrozumienie treści przepisu. Sformułowanie zarzutu błędnej wykładni przepisu prawa zawsze powinno łączyć się z wykazaniem, na czym polegało wadliwe odczytanie przez sąd I instancji znaczenia treści przepisu, a następnie konieczne jest podanie właściwego, zdaniem skarżącego, rozumienia naruszonego przepisu.
Naruszenie prawa przez niewłaściwe zastosowanie, to wadliwe uznanie, że ustalony w sprawie stan faktyczny odpowiada hipotezie określonej normy prawnej (tzw. błąd subsumpcji). Należy też wskazać indywidualne uzasadnienie dla każdego zarzutu formułowanego wobec każdego z tych przepisów, który w ocenie kasatora naruszył Sąd pierwszej instancji (wyrok NSA z 8 maja 2018 r., sygn. akt II GSK 289/18).
Przepis art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowi, że każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Z kolei na podstawie art. 69 Konstytucji RP osobom niepełnosprawnym władze publiczne udzielają, zgodnie z ustawą, pomocy w zabezpieczaniu egzystencji, przysposobieniu do pracy oraz komunikacji społecznej. Przepis art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. określa przesłanki przyznania zasiłku celowego. Skarga kasacyjna nie uzasadnia podniesionych zarzutów naruszenia prawa materialnego, wskazując jedynie ogólnie, że nie ulega wątpliwości, że w niniejszej sprawie zostały naruszone podstawowe prawa obywatela RP gwarantowane przez ustawę zasadniczą, w szczególności prawa do sprawiedliwego rozpatrzenie sprawy i w konsekwencji pozbawienie skarżącego będącego osobą niepełnosprawną prawa do zabezpieczenia potrzeb bytowych.
Zważywszy na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpoznał wniosku dotyczącego przyznania wynagrodzenia ustanowionemu z urzędu pełnomocnikowi skarżącego, gdyż należne od Skarbu Państwa wynagrodzenie pełnomocnika z urzędu przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258-261 p.p.s.a.